Zamknij

Zaburzenia osobowości - rodzaje, objawy i sposoby leczenia

14.12.2020 20:44
pacjent z zaburzeniem osobowości podczas terapii
fot. Shutterstock

Zaburzenia osobowości to stałe wzorce zachowania, odbiegające od normy, mające swój początek już w dzieciństwie. Cechy te wpływają negatywnie na osobę chorą, powodując jej cierpienie. Osoba z zaburzeniem osobowości może być nadmiernie podejrzliwa, żyć w ciągłym lęku przed krytyką lub nie liczyć się z normami społecznymi. Zobacz, jakie zaburzenia osobowości wyróżniamy i na czym polega ich leczenie.

Zaburzenia osobowości to zaburzenia psychiczne, które można scharakteryzować jako zespół cech i zachowań powodujących trudności w funkcjonowaniu. Przez te głęboko zakorzenione i utrwalone wzorce postępowania osoba z zaburzeniem osobowości ma problemy w relacjach, zaburzony jest także jej sposób postrzegania siebie i otoczenia.

Zobacz także: Choroba dwubiegunowa to wieczne huśtawki nastroju. Jak leczyć zaburzenie afektywne dwubiegunowe?

Zaburzenia osobowości pojawiają się na ogół w dzieciństwie i nie ustają w wieku dojrzałym. To trwałe zmiany charakteru, które wpływają destrukcyjnie na osobę zaburzoną i jej środowisko. Osoba z zaburzeniami osobowości zazwyczaj nie zna samej siebie, nie potrafi radzić sobie z wyzwaniami i gubi się w sytuacjach społecznych. To nieprzystosowanie do życia powoduje cierpienie osoby zaburzonej. Niejednokrotnie cierpią też jej bliscy.

Główne cechy zaburzeń osobowości:

  • głęboko zakorzenione wzorce zachowań od dzieciństwa lub młodości,
  • mało elastyczne reakcje na sytuacje indywidualne i społeczne,
  • odmienny niż spotykany w danej kulturze sposób spostrzegania, myślenia i odczuwania,
  • obejmowanie wiele zakresów funkcjonowania psychologicznego (emocje, postawy, myślenie, pobudliwość, kontrola popędów itp.),
  • subiektywne cierpienie,
  • trudności w osiągnięciach życiowych.

Zaburzenia osobowości - rodzaje i objawy

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 wyróżnia się osiem głównych typów zaburzeń osobowości. 

  • Osobowość paranoiczna - cechuje ją brak zaufania do innych ludzi, podejrzliwość, wrogość, nadmierna wrażliwość na krytykę. Taka osoba często ma zawyżone poczucie własnej wartości, a jej reakcje są nacechowane chłodem. Osobowość paranoiczna może zauważać zniewagę i lekceważenie w słowach, które wcale nie miały nieść takiego przekazu.
  • Osobowość schizoidalna - robi wrażenie osoby chłodnej emocjonalnie, przy pierwszym kontakcie nie tryska humorem. Jej poglądy odbiegają od poglądów innych osób i mogą być ekscentryczne. Takie osoby są samotnikami, nie czerpią satysfakcji z reakcji interpersonalnych i trzymają się na uboczu. Nie wchodzą w trwałe związki i nie interesują się seksualnością.
  • Osobowość dyssocjalna - takie osoby nie liczą się z osobami i potrzebami innych ludzi i nie przestrzegają norm społecznych. Są impulsywne i agresywne, mają niską tolerancję na frustrację i nie przewidują konsekwencji swoich czynów. Często łamią prawo i nadużywają alkoholu lub środków psychoaktywnych.
  • Osobowość chwiejna emocjonalnie:
  1. podtyp impulsywny - takie osoby cechuje zmienny nastrój i skłonność do wybuchów, reagują gniewem i przemocą.
  2. podtyp borderline - (osobowość z pogranicza) oprócz chwiejnych emocji borderline charakteryzuje niejasny obraz siebie, celów, preferencji, przeżywanie chronicznej pustki, angażowanie się w niestabilne związki.
  • Osobowość histrioniczna - taka osoba ma potrzebę być w centrum uwagi. Charakteryzuje ją płytka uczuciowość i skłonność do teatralnych zachowań. Prowokuje i uważa swoje związki za bliższe, niż są nimi w rzeczywistości.
  • Osobowość anankastyczna - jest sumienna, obsesyjnie dba o szczegóły, chorobliwie obawiając się popełnienia błędu. Jest mało elastyczna w kwestiach etycznych i religijnych.
  • Osobowość unikająca - żyje w ciągłym lęku przed krytyką i odrzuceniem. Ma trudność w nawiązywaniu kontaktów społecznych, unika wyzwań, jednocześnie odczuwając cierpienie z tego powodu. 
  • Osobowość zależna - takie osoby czują się niekompetentne i mają problem z formułowaniem własnych opinii. Cechuje je uległość. W wielu sytuacjach społecznych czują się bezradne. Potrzebują wsparcia innych osób.

Zaburzenia osobowości - przyczyny

Na wystąpienie zaburzeń osobowości mogła wpłynąć:

  • brak rodzica,
  • długotrwała separacja,
  • nieprawidłowe relacje pomiędzy ojcem i matką,
  • dorastanie w warunkach społecznej patologii),
  • doświadczenie maltretowania (przemoc fizyczna, słowna, seksualna).
  • relacje pomiędzy dzieckiem a rodzicami,
  • nadopiekuńczość i kontrolujący rodzice,
  • surowe wychowanie i chłód emocjonalny.

Jednym z kryteriów branych pod uwagę przy rozpoznawaniu zaburzeń osobowości jest wiek, w którym u pacjenta pojawiły się pierwsze objawy. Zwykle ma on początek w okresie dorastania i we wczesnej młodości.

Inne aspekty brane pod uwagę to czynniki biologiczne i nieprawidłowości dotyczące układów neuroprzekaźnikowych.

Specjaliści zwracają też uwagę na skutki nadużywania substancji psychoaktywnych.

Zaburzenia osobowości - leczenie

Podstawową metodą leczenia zaburzeń osobowości jest długoterminowa psychoterapia grupowa lub indywidualna, a jej skuteczność zależy od stopnia zaburzenia. Specjaliści najbardziej polecają psychoterapię wglądową. Zazwyczaj dobre efekty daje psychoterapia analityczna lub terapia psychodynamiczna oraz podejście behawioralno-poznawcze. Leczenie zaburzeń osobowości jest trudne ze względu na kryzysowe sytuacje i wymaga od psychoterapeuty dużego doświadczenia oraz stałej superwizji.

W zaburzeniach osobowości współwystępują czasem nerwica lub depresja. Naukowcy często łączą też występowanie zaburzeń odżywiania (bulimia, anoreksja) z zaburzeniem borderline. Jeśli pacjent zmaga się z lękiem lub stale obniżonym nastrojem można zastosować leki przeciwdepresyjne, przeciwlękowe i uspokajające.

Czasem impulsywność i zachowania agresywne pacjentów mogą złagodzić leki normotymiczne (przeciwpsychotyczne). U pacjentów z zaburzeniem osobowości borderline dobre efekty w przypadku zachowań autoagresywnych dają leczenie lekami przeciwdepresyjnymi z grupy SSRI.

Zaburzenia osobowości nie tylko utrudniają życie osobie, która przejawia takie skłonności, ale też przeszkadzają otoczeniu. Osoba, która cierpi na zaburzenia osobowości, ma problem z odpowiednią oceną tego, co się wokół niej dzieje. Nic dziwnego, że taki pacjent od razu jest kierowany na terapię. Tylko specjalista pomoże mu rozwiązać ten problem. Macie podejrzenia, że to schorzenie dotyczy bliskiej wam osoby? Koniecznie zapoznajcie się z zestawem objawów, które przejawia osoba z zaburzeniami osobowości. Wówczas będziecie mogli ocenić, czy potrzebna jest fachowa pomoc.

Pamiętaj, że powyższy artykuł nie zastąpi wizyty lekarskiej.