Zamknij

Mają prawidłowe BMI ciała, ale są otyli. Najdziwniejszy rodzaj otyłości

22.02.2021
Aktualizacja: 22.02.2021 20:52
Szczupli zewnętrznie, grubi wewnętrznie. Czy jesteś TOFI?
fot. Shutterstock

Niektóre osoby mają szczupłą sylwetkę, ale są otyłe. Ten typ otyłości nazywa się zespołem TOFI. Dowiedz się, jakie są przyczyny otyłości trzewnej u osób z prawidłowym BMI, jak powinna wyglądać dieta osób z otyłością typu TOFI i dlaczego warto unikać fruktozy.

Zespół TOFI – na skróty:

Są osoby, które mają szczupłą sylwetkę, ale gromadzą tkankę tłuszczową w obrębie jamy brzusznej. Tłuszcz odkłada się wokół ich narządów wewnętrznych (wątroby, jelit), choć wygląd ich ciał tego nie zdradza. Takie osoby określa się mianem TOFI, skrót od angielskiej nazwy Thin Outside Fat Inside, co oznacza "szczupli na zewnątrz, grubi wewnątrz".

Takie osoby są zwykle nieświadome grożących im problemów ze zdrowiem, m.in. insulinooporności, hiperinsulinemii, hiperlipidemii i chorób sercowo-naczyniowych. Szacuje się, że zespół TOFI występuje u 15-18 proc. osób z prawidłowym BMI (Body Mass Index) poniżej 25 kg/m2, a nawet u osób z niedowagą.

– TOFI dotyka najczęściej mężczyzn o szczupłej budowie, wykonujących niewiele ćwiczeń lub w ogóle nie ćwiczących – uważa prof. Jimmy Bell z Medical Research Council w Imperial College w Londynie (Wielka Brytania). I dodaje: – Teraz wiemy, że 40 procent ludzi ma naciek tłuszczowy w wątrobie, który jest powiązany z wieloma innymi problemami zdrowotnymi. Są to zwykle osoby, które pół dnia spędzają przy biurku, nie uprawiają sportu i nieregularnie się odżywiają.

TOFI – skąd się wzięła ta nazwa?

TOFI – ten rodzaj otyłości odkrył w latach 80. XX w. Neil B. Ruderman, który wraz z innymi badaczami zwrócił uwagę zwiększenie tkanki tłuszczowej trzewnej u osób z prawidłową masą ciała. Wykazywały one wysoką insulinooporność, podwyższone stężenie glukozy na czczo oraz podwyższony poziom trójglicerydów. Były one chore metabolicznie, ale nie wiedziały o tym. Dokładniejsze badania przeprowadził Louise E. Thomas wraz ze swoim zespołem. Wykorzystując rezonans magnetyczny (MR) i technikę spektroskopii (MRS) uzyskali informację o składzie biochemicznym tkanek w wybranych lokalizacjach organizmu. Na podstawie zebranych danych wyodrębnili fenotyp TOFI, w którym występuje właśnie znaczne nagromadzenie trzewnej tkanki tłuszczowej bez towarzyszącej nadwagi lub otyłości.

TOFI – jak się diagnozuje ten zespół?

Nieprawidłowości zwykle pojawiają się w podstawowym badaniu krwi, w którym oznacza się morfologię krwi, lipidogram (cholesterol LDL, cholesterol HDL, trójglicerydy), poziom glukozy oraz insuliny. Niepokój powinno budzić również wysokie ciśnienie tętnicze. Jeśli badane parametry będą miały podwyższone wskaźniki, a badana osoba jest szczupła i na pierwszy rzut oka nic nie wskazuje na otyłość, lekarz powinien zlecić pomiar tkanki tłuszczowej w okolicach brzucha i tkanki tłuszczowej podskórnej podczas badania MRI (rezonansem magnetycznym).

Zespół TOFI – jakie mogą być przyczyny?

Osoby dotknięte tym zaburzeniem mają nieprawidłowe nawyki żywieniowe oraz są mniej aktywne fizycznie. Przypuszcza się, że ogromne znaczenie w tym rodzaju zaburzeń metabolicznych odgrywają czynniki genetyczne.

– W TOFI ogromną rolę odgrywają geny. Jeśli weźmiemy dwóch mężczyzn w tym samym wieku, z tym samym BMI, to może się okazać, że jeden z nich będzie miał pięć litrów tłuszczu, a drugi tylko dwa – tłumaczy prof. Jimmy Bell i dodaje: – To, czego jeszcze nie posiadamy, to wystarczającej informacji o tym, jak różne grupy genetyczne przechowują tłuszcz. Ale wiemy, że można manipulować sposobem, w jaki organizm je przechowuje, zmieniając dietę.

Zespół TOFI a fruktoza

Czy do odkładania się tkanki tłuszczowej wokół narządów wewnętrznych może przyczyniać się fruktoza? Zdaniem dr Kimber Stanhope z Uniwersytetu kalifornijskiego (USA) jest to możliwe. Przeprowadziła ona wraz ze swoim zespołem badanie, w którym dwie grupy ochotników przez 10 tygodni były na diecie wysokoglukozowej lub diecie wysokofruktozowej. Po tym okresie w obu grupach stwierdzono przyrost masy ciała na porównywalnym poziomie, ale w grupie na diecie wysokokofruktozowej zaobserwowano objawy stłuszczenia wątroby, wzrost poziomu trójglicerydów we krwi oraz symptomów insulinooporności. Organizmy osób badanych na diecie bogatej w glukozę, otłuściły się tłuszczem podskórnym, natomiast u osób na diecie z dużym udziałem fruktozy pojawił się tłuszcz trzewny. Tłuszcz trzewny otaczał wątrobę i jelita, zwiększając ryzyko zapadnięcia na zespół metaboliczny.

Zespół TOFI – dlaczego jest tak niebezpieczny?

Tłuszcz gromadzący się w okolicy brzucha (inaczej tłuszcz trzewny, brzuszny, wisceralny) jest bardzo niebezpieczny dla zdrowia. O wiele bardziej niż tłuszcz gromadzący się wokół pośladków i ud. Tłuszcz trzewny bowiem zwiększa ryzyko zachorowania na choroby układu krążenia, cukrzycę, depresji i demencji. Dzieje się tak dlatego, że wydziela on wiele związków aktywnych biologicznie, m.in. substancje zapalne (adipokiny), które zatykają naczynia krwionośne i sprawiają, że organizm gorzej reaguje na insulinę, przyczyniają się do mikrozapaleń w organizmie i mogą uszkadzać mózg.

Osoby z zespołem TOFI są pozornie nieotyłe, zdrowe, więc w ich przypadku diagnoza może być utrudniona, bo nikt ich nie zalicza do grupy wysokiego ryzyka.

Zespół TOFI – jak wygląda leczenie?

W przypadku zespołu TOFI leczy się choroby będące konsekwencją otyłości trzewnej, dodatkowo zaleca się zmianę nawyków żywieniowych oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Leczenie osób z zespołem TOFI, czyli problematycznie otyłych, nie jest łatwe z kilku powodów:

  1. O wiele później są diagnozowani, a co za tym idzie, mogą mieć zaawansowane problemy zdrowotne.
  2. Trudniej je zmotywować do zmiany nawyków żywieniowych i aktywności fizycznej, bo są to zwykle osoby akceptujące swój wygląd i mające pozytywny stosunek do wysokokalorycznych potraw.

Zespół TOFI – dieta

Osoby otyłe cierpiące na zespół TOFI powinny swoją dietę opierać głównie na produktach pochodzenia roślinnego, a także nieprzetworzonych. Zalecane produkty w zespole TOFI:

  • produkty pełnoziarniste (pieczywo pełnoziarniste, makaron razowy, ryż pełnoziarnisty, kasza gryczana, płatki zbożowe),
  • warzywa (zielony warzywa, marchewka, pomidory, bakłażany, cukinia, czosnek, cebula),
  • nasiona roślin strączkowych (fasola, groch, soczewica),
  • owoce (jabłka, grejpfruty, świeże morele),
  • mleko i niskotłuszczowe produkty mleczne,
  • oleje roślinne i oliwa z oliwek.

W diecie osoby z zespołem TOFI należy ograniczyć spożycie fruktozy, której bogatym źródłem są np. winogrona, miód. Niestety ten rodzaj cukru jest też dodawany do produktów spożywczych, m.in. soków owocowych, napojów izotonicznych, lodów, czekolady, słodyczy, a także wyrobach zawierających syrop glukozowo-fruktozowy.

Zdaniem naukowców zajmujących się leczeniem tzw. otyłości problematycznej. Najważniejsza w leczeniu TOFI jest regularna aktywność fizyczna (co najmniej 150 minut tygodniowo). Dlatego zachęcają, by zainwestować w dres oraz dobre buty do chodzenia i codziennie chodzić na długie spacery.

Bibliografia: "Are you a Tofi? (That's thin on the outside, fat inside)" The Guardian/ "Skuteczne leczenie pacjentów problematycznie otyłych - leczenie fenotypu FOTI i TOFI" Lucyna Ostrowska, Via Medica 2011.