W parze z anoreksją idą inne zaburzenia psychiczne. Wystąpienie pierwszych objawów

13.09.2019
Aktualizacja: 13.09.2019 14:25
Depresja a zaburzenia odżywiania.
fot. Shutterstock

Anoreksja, inaczej anorexia nervosa, oznacza dosłownie brak łaknienia przez nerwowość. To niezwykle złożona choroba, w dużej części osób młodych. Jadłowstręt psychiczny bardzo często współwystępuje z depresją. Oba ciężkie zaburzenia wymagają wieloletniej pomocy specjalistów.

Anoreksja i depresja

Utrata wagi i odmowa lub ograniczenie przyjmowania posiłków nie zawsze świadczą o zaburzeniu odżywiania. Należy pamiętać, że utrata łaknienia i będący jej konsekwencją spadek wagi są objawami depresji. W takim stanie osobie nie towarzyszą myśli związane z odchudzaniem. Utrata wagi spowodowana jest wtedy spadkiem nastroju, brakiem sił, gorszym apetytem, czyli typowymi objawami depresji. 

Głównym problemem anoreksji, inaczej jadłowstrętu psychicznego, jest silny lęk przed przytyciem, zaabsorbowanie własnym wyglądem, przykładanie dużej wagi do szczupłej sylwetki. Objawom tym towarzyszą restrykcyjna dieta i nadmierny wysiłek fizyczny, które służą redukcji wagi. 

W zaburzeniach odżywania myślenie młodej osoby jest skoncentrowane na własnym wyglądzie oraz na kontrolowaniu jakości i liczby zjadanych posiłków. Obniżenie nastroju w przypadku anoreksji jest konsekwencją nadmiernego wychudzenia i wyczerpania organizmu. 

Zaburzenie odżywania może być też formą ucieczki od problemów w relacjach. W takim przypadku skupienie się na jedzeniu jest łatwiejsze od poczucia osamotnienia, poczucia bezwartościowości, smutku, frustracji. Zmaganie się z konsekwencjami utraty wagi i pochłonięcie się kontrolowaniem jedzenia jest dla tych osób emocjonalnie łatwiejsze niż długotrwałe znoszenie cierpienia. 

To wszystko pokazuje, że anoreksja może być maską depresji. Zależność między tymi dwiema chorobami bywa dwukierunkowa, ale oba zaburzenia mogą występować też niezależnie obok siebie — wtedy to depresja towarzyszy anoreksji. 

Jak diagnozuje się anoreksję?

Pierwszym sygnałem, świadczącym o tym, że osoba zmaga się z anoreksją, jest wychudzenie, wycieńczenie i ukrywanie szczupłej sylwetki pod workowatymi ubraniami. Chory zaprzecza, jakoby występował u niego jakikolwiek problem. Tymczasem osoby z otoczenia bardzo często zniekształcają wartość osoby z zaburzeniami odżywania – są np.: podziwiane za tak szczupłą sylwetkę, to typowe szczególnie w takich zawodach, jak: tancerze baletowi, modelki. Zdarzają się pacjentki, które w gabinecie przyznają, że „nie odniosły sukcesu” w swojej chorobie, ponieważ nie udało się im uzyskać skrajnie niskiej wagi. W tej chorobie bardzo charakterystyczne są różne inne zniekształcenia myślenia. Oto kilka przykładów:

Kiedy wchodzę na wagę, postępuję według pewnej zasady: jeśli przybrałam, wówczas przez resztę dnia nic nie jem. Jeśli straciłam, też nic nie jem.

Kości stanowią o tym, kim naprawdę jesteśmy. Pokażmy je.

Anoreksja to nie choroba, w którą sami się wpędzamy.

Kryteria diagnostyczne DSM-5 zawierają trzy punkty, za pomocą których psychiatra, psycholog stwierdza anoreksję.

  1. Ograniczenie podaży energii w stosunku do wymagań, prowadzące do wystąpienia niedostatecznej masy ciała, określonej w odniesieniu do wieku, płci, krzywej rozwoju i stanu zdrowia. Niedostateczna masa ciała jest zdefiniowana jako masa ciała utrzymująca się poniżej minimalnej prawidłowej masy ciała lub, w przypadku dzieci i osób dorastających, poniżej minimalnej oczekiwanej masy ciała. 
  2. Silna obawa o zwiększenie masy ciała lub przytycie albo utrzymujące się zachowania wpływające na zmniejszenie masy ciała, nawet w przypadku występowania niedostatecznej masy ciała. 
  3. Zakłócenie w zakresie postrzegania masy ciała lub kształtu własnego ciała, nadmierny wpływ masy ciała lub kształtu ciała na samoocenę albo uporczywy brak postrzegania występującej niedostatecznej masy ciała jako problemu. 

Anoreksja u chłopców 

Zaburzenia odżywiania mogą pojawić się w bardzo młodym wieku i dotyczyć także chłopców. Istnieje duża współzależność między zaburzeniami odżywiania a objawami obsesyjno-kompulsywnymi i cechami osobowości. Dzieci te skarżą się, że są zbyt grube, choć nie są. Jeśli nie tracą na wadze, ograniczają jedzenie. Godzinami siedzą nad obliczeniami, sprawdzają bez końca, czy wszystko dobrze policzyły. 

Anoreksja i inne współwystępujące zaburzenia 

Zaburzenia odżywiania różni od innych rodzajów zaburzeń między innymi to, że się wzajemnie przenikają. To oznacza, że dość często osoby, u których zdiagnozowano jedną formę zaburzeń odżywiania, później otrzymują diagnozę innego zaburzenia odżywiania. Terapeutka Kamryn T. Eddy i jej zespół stwierdzili, że u większości kobiet objętych ich badaniem w ciągu siedmiu lat zmieniono diagnozę. Szczególnie powszechne były dwustronne przejścia między dwiema postaciami anoreksji (ograniczającą i z napadami objadania się/przeczyszczeniem). U około jednej trzeciej pacjentek nastąpiło też przejście od anoreksji do bulimii. Tak więc jeśli osoba z anoreksją postaci z napadami objadania się, przeczyszczaniem zaczyna przybierać na wadze, w celu odzwierciedlenia tego faktu jej diagnoza zmienia się na bulimię, choć obraz samej choroby może tak bardzo się nie zmienić w ujęciu klinicznym. Co więcej, nawet po przejściu od anoreksji do bulimii kobiety mogą z powrotem popaść  w anoreksję. 

Zaburzenie odżywiania zazwyczaj wiąże się z jakimś innym dającym się zdiagnozować zaburzeniem psychicznym. Takie współwystępowanie stanowi raczej zasadę niż wyjątek. Na przykład u około 68% pacjentów z anoreksją, 63% pacjentów z bulimią i niemal 50% pacjentów za zaburzeniem z napadami objadania się zdiagnozowano też depresję. Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne zdarzają się u pacjentów z anoreksją i bulimią. 

U osób z zaburzeniami odżywiania często diagnozuje się też zaburzenia osobowości. Pacjenci z anoreksją typu restrykcyjnego wykazują tendencję do zaburzeń osobowości z wiązki zaburzeń unikająco-lękowych. Natomiast zaburzenia odżywania obejmujące objadanie się i przeczyszczanie (zarówno anoreksja, jak i bulimia) wiążą się raczej z problemami typu dramatycznego, emocjonalnego, wybuchowego, zwłaszcza z zaburzeniami  osobowości typu borderline. 

Ponadto jedna trzecia pacjentów z zaburzeniami odżywania dokonuje też różnego rodzaju samookaleczeń (na przykład cięcia), które są charakterystyczne dla osobowości borderline. Zaburzenia osobowości występują także u pacjentów z zaburzeniem z napadami objadania się. Osoby dotknięte zaburzeniem z napadami objadania się cechuje też wysoki wskaźnik zaburzeń lękowych, zaburzeń nastroju, nadużywania substancji psychoaktywnych. 

Źródło: Psychologia zaburzeń, James N. Butcher, Jill Hooley, Susan Mineka