Zamknij

To stąd się biorą zachcianki żywieniowe. Powodem niedobory, hormony czy stres?

24.05.2022
Aktualizacja: 24.05.2022 15:41

Każdy z pewnością choć raz miał niepowstrzymaną ochotę na jakieś jedzenie, bo zachcianki żywieniowe to bardzo powszechne zjawisko. Nagłe i intensywne pragnienie zjedzenia jakiegoś konkretnego produktu trudno zignorować. Co ciekawe, każda osoba może mieć chęć na coś zupełnie innego. Skąd się to bierze?

Skąd się biorą zachcianki żywieniowe? Fakty i mity
fot. Schutterstock
  1. Fizyczne przyczyny zachcianek żywieniowych
  2. Psychiczne przyczyny zachcianek żywieniowych
  3. Czy zachcianki są oznaką niedoboru składników odżywczych?
  4. Apetyt na produkty niejadalne, czyli pica – skąd się bierze?

Zachcianki żywieniowe mogą być wywołane przez różne czynniki – zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Czy świadczą także o niedoborach żywieniowych? Wiadomo, że w niektórych przypadkach mogą być oznaką choroby, więc lepiej ich nie ignorować. Jakie są przyczyny fizyczne i psychiczne zachcianek żywieniowych? Wyjaśniamy.

Fizyczne przyczyny zachcianek żywieniowych

Zachcianki żywieniowe mogą być spowodowane wieloma czynnikami. Fizyczne ich przyczyny mogą się wiązać z różnymi stanami, w jakich znajduje się organizm człowieka. Oto możliwe fizyczne przyczyny zachcianek żywieniowych:

  • Zaburzenia równowagi hormonów odpowiedzialnych za uczucie głodu i sytości. Chodzi o poziom leptyny i greliny – brak równowagi między nimi może powodować silniejsze niż normalnie pragnienie jedzenia niektórych produktów.
  • Ciąża. Zmiany hormonalne w ciąży mogą wpływać na receptory zapachu i smaku, co z kolei może powodować nasilenie łaknienia.
  • Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Wahania poziomu hormonów, konkretnie estrogenu i progesteronu, które zachodzą tuż przed miesiączką, mogą nasilać zachcianki, zwłaszcza na produkty bogate w węglowodany.
  • Brak snu. Zbyt mała ilość lub słaba jakość snu może zaburzać poziom hormonów odpowiedzialnych za regulację głodu, sytości i cyklów sen-czuwanie, co może nasilać zachcianki żywieniowe, zwłaszcza wieczorem.
  • Dieta uboga w niektóre składniki. Obecność w diecie białka czy błonnika powoduje, że dłużej czujemy się syci. Dieta uboga w nie może powodować uczucie głodu i chęć jedzenia, nawet jeśli zjadło się wystarczającą ilość kalorii.
  • Słabe nawodnienie organizmu. Spożywanie zbyt małej ilości płynów może u niektórych osób nasilać uczucie głodu lub pragnienia.
  • Flora jelitowa. Istnieją dowody naukowe, że niektóre rodzaje bakterii obecnych w jelitach wpływają na nasze wybory żywieniowe. Wciąż jednak potrzeba więcej badań w tej kwestii.
  • Zbyt mała ilość ruchu. Zwiększenie poziomu aktywności fizycznej, nawet jeśli polega to tylko na częstszym chodzeniu, może pomóc w pozbyciu się zachcianek żywieniowych. Podobnie, mniejsza ilość ruchu niż zazwyczaj może spowodować, że częściej odczuwa się chęć zjedzenia czegoś.
  • Żywność wysoko przetworzona. Istnieją dowody na to, że wysoko przetworzona żywność bogata w tłuszcz i cukier może wywoływać objawy podobne do uzależnienia, co z kolei może zwiększać ochotę na jedzenie.
  • Częstotliwość jedzenia pożądanych pokarmów. Rzadsze spożywanie produktów, które są przedmiotem zachcianek żywieniowych, może być bardziej skuteczne w zmniejszaniu głodu na to konkretne jedzenie niż spożywanie jego małej porcji za każdym razem, kiedy ma się na niego ochotę.

Psychiczne przyczyny zachcianek żywieniowych

Drugą dużą grupą przyczyn zachcianek związanych z jedzeniem są powody psychiczne. Należą do nich:

  • Stres. Zwiększa on poziom kortyzolu we krwi, hormonu związanego z napięciem nerwowym. Jego wysoki poziom natomiast może być związany z głodem, zachciankami i większym prawdopodobieństwem wystąpienia zachowań związanych z objadaniem się.
  • Osobowość konkretnego człowieka. Niektóre dowody sugerują, że u osób, które są bardziej impulsywne lub mają wyższą skłonność do uzależnień, występuje też większe prawdopodobieństwo pojawiania się napadów głodu.
  • Okoliczności jedzenia pewnych produktów. Mózg człowieka może kojarzyć spożywanie określonych produktów z konkretną sytuacją, na przykład popcorn z oglądaniem filmu. Może to sprawić, że następnym razem w podobnej sytuacji poczujesz chęć jedzenia takiego samego produktu.
  • Konkretny nastrój. Pewne nastroje mogą wywoływać zachcianki na określone produkty spożywcze. Na przykład, negatywny nastrój często wywołuje zachcianki na pocieszające jedzenie, np. lody czy czekoladę.

Czy zachcianki są oznaką niedoboru składników odżywczych?

Istnieje powszechne przekonanie, że zachcianki są oznaką niedoboru pewnych składników odżywczych, które występują w pożądanym pokarmie. Jednak teoria ta nie jest poparta dowodami naukowymi.

Mówi się, że ochota na słone potrawy może być spowodowane niedoborami sodu w organizmie, ale większość osób, które mają ochotę na sól, nie ma niedoboru tego pierwiastka. Opierając się na takim założeniu, można by oczekiwać, że większość zachcianek będzie dotyczyła bogatych w składniki odżywcze, minimalnie przetworzonych pokarmów, takich jak owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste lub rośliny strączkowe. Tymczasem większość zachcianek dotyczy pokarmów o niskiej wartości odżywczej, takich jak wysoko przetworzona żywność bogata w tłuszcz, cukier lub sól.

Co ciekawe, zgodnie z badaniami mężczyźni i kobiety mają tendencję do odczuwania różnych zachcianek. Na przykład, kobiety częściej mają ochotę na słodycze, podczas gdy mężczyźni bardziej pożądają dań pikantnych. Naukowcy sugerują za to, że im rzadziej jemy określone produkty, tym mniejsze jest prawdopodobieństwo, że będziemy mieć na nie przemożna ochotę. Jeśli jednak zachcianki byłyby wywoływane przez niskie spożycie tych pokarmów, można by się spodziewać, że efekt byłby dokładnie odwrotny.

Apetyt na produkty niejadalne, czyli pica – skąd się bierze?

Jest mało prawdopodobne, aby apetyt na produkty spożywcze był oznaką niedoboru składników odżywczych, ale może być nim apetyt na produkty, które nie nadają się do jedzenia. Takie zaburzenie psychiczne określane jest mianem pica. Polega ono na chęci jedzenia takich rzeczy, jak lód, tynk ze ściany, brud czy mydło.

Pica występuje najczęściej u dzieci i kobiet w ciąży, a jego dokładna przyczyna nie została jeszcze poznana. Badania sugerują jednak, że osoby cierpiące na to zaburzenie często mają niski poziom żelaza, wapnia lub cynku w organizmie. Co więcej, apetyt na produkty nieżywnościowe często ustępuje po uzupełnieniu brakujących składników odżywczych, np. dzięki suplementacji. Niestety, nie we wszystkich przypadkach picy jednak tak się dzieje. Badania nad tym zaburzeniem są nadal w toku.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: Healthline / National Library of Medicine / The FASEB Journal