Zamknij

Anoreksja osób starszych: objawy. Przyczyny anoreksji u seniorów

03.09.2021
Aktualizacja: 03.09.2021 17:26
Anoreksja starcza (wieku podeszłego)
fot. Shutterstock

Anoreksja uważana jest powszechnie za problem młodych kobiet, ale jadłowstręt dotyka osoby w każdym wieku i każdej płci. Na anoreksję chorują również seniorzy. Jadłowstręt u osób starszych związany jest głównie z utratą apetytu, węchu i smaku. Jak rozpoznać objawy anoreksji? Jak pomóc bliskiej osobie?

  1. Anoreksja wieku podeszłego: przyczyny. Co wywołuje chorobę?
  2. Anoreksja wieku podeszłego: objawy. Na co zwrócić uwagę?
  3. Anoreksja wieku podeszłego: leczenie. Jak pomóc bliskiej osobie?

Anoreksja wieku podeszłego dotyczy niestety wielu seniorów. Przyczyny anoreksji starczej są zupełnie inne niż anoreksji występującej u osób młodszych. W przypadku seniorów problemem jest brak apetytu i problemy wynikające z naturalnego procesu starzenia się, w tym objawy demencji starczej, a nie zaburzone postrzeganie własnego ciała. 

Problemy z regularnym spożywaniem posiłków, zaburzenia apetytu i smaku, chudnięcie, są zmorą samych seniorów i ich bliskich oraz opiekunów, ale są też często nieodłącznym elementem podeszłego wieku. Nie wolno jednak zapominać, że jadłowstręt jest dla seniorów niezwykle groźny.

Jadłowstręt prowadzi do zmniejszenia spożycia kalorii, obniżenia podaży składników odżywczych (białka, błonnika, witamin, składników mineralnych, niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych), przyczyniając się tym samym do pogorszenia stanu odżywienia i stanu zdrowia. Wiąże się to z ryzykiem rozwoju niedożywienia, rozwojem sarkopenii i zespołu słabości, upośledzeniem funkcji układu oddechowego, układu odpornościowego, większą podatnością na infekcje.

Anoreksja wieku podeszłego: przyczyny. Co wywołuje chorobę?

Anoreksja wieku podeszłego to tak naprawdę utrata apetytu towarzysząca procesowi starzenia się. Jadłowstręt może dotyczyć nawet 20-25 proc. Europejczyków powyżej 65. roku życia. Anoreksja wieku podeszłego częściej dotyka seniorów zamieszkujących domy opieki społecznej, domy spokojnej starości, przebywających w szpitalu niż osoby starsze na co dzień przebywające w domu.

Główną przyczyną utraty apetytu są zmiany fizjologiczne zachodzące w organizmie wraz z wiekiem, a także choroby towarzyszące i związana z nimi farmakoterapia, a także problemy natury psychologicznej i społecznej.

Możliwe przyczyny (jadłowstrętu) anoreksji u seniorów:

  • Zmniejszenie uczucia głodu: osoby w podeszłym wieku rzadziej odczuwają głód i szybko uzyskują uczucie sytości. Istotną rolę w  tych procesach odgrywają hormony regulujące łaknienie pochodzące z przewodu pokarmowego i tkanki tłuszczowej. Wydzielanie i wrażliwość na działanie hormonów peptydowych przewodu pokarmowego może zmieniać się wraz z  wiekiem.
  • Pogorszenie się węchu i smaku: wraz z wiekiem dochodzi do zmniejszenia percepcji węchu i smaku. Przyczyną zaburzeń smaku jest fizjologiczny proces spadku liczby i wrażliwości brodawek językowych. Z upływem lat zmiany zachodzą także w strukturze nabłonka jamy nosowej, zmniejsza się wydzielanie śluzu i upośledza zdolność regeneracji komórek receptorowych, co w  konsekwencji może prowadzić do zaburzeń zmysłu węchu.
  • Stan zapalny: toczący się w organizmie stan zapalny może być przyczyną jadłowstrętu. Obniżenie apetytu wynika z aktywacji przez cytokiny prozapalne neuronów anoreksygenicznych podwzgórza i stymulacji produkcji czynnika uwalniającego kortykotropinę — hormon, który hamuje apetyt.
  • Leki: zażywanie niektórych leków może powodować zaburzenia odczuwania smaku, dyspepsję, suchość w jamie ustnej, mdłości, biegunkę lub zaparcia prowadząc do jadłowstrętu. Do takich leków należą m.in. inhibitory acetylo-cholinoesterazy, antybiotyki, digoksyna, leki nasenne, niektóre środki farmaceutyczne stosowane w chorobach układu sercowo-naczyniowego oraz oddechowego.
  • Czynniki środowiskowe: do obniżenia apetytu i jadłowstrętu może prowadzić samotność (zwłaszcza samotne spożywanie posiłków), depresja (powszechna u seniorów zwłaszcza chorych na demencję i chorobę Alzheimera), brać chęci do życia, izolacja społeczna, ubóstwo, niepełnosprawność, stres związany z zaniedbaniem i z przemocą ze strony opiekunów. 

Anoreksja wieku podeszłego: objawy. Na co zwrócić uwagę?

''Nie mogę już jeść/gotować ulubionych potraw, bo nie czuję smaku'' lub ''Nic mi nie smakuje, nie mam już ochoty na jedzenie'' - jeśli często słyszysz takie stwierdzenia z ust babci, dziadka, starszych rodziców, to jest to powód do niepokoju.

Starsze osoby często tracą smak, węch, szybciej zaspokajają głód, ale to nie powód, by przestać jeść. Rezygnacja z regularnych posiłków jest dla osób starszych bardzo groźna.

Co powinno zaniepokoić bliskich i opiekunów?

  • widoczne chudnięcie, zapadanie się w sobie, widoczna utrata tkanki tłuszczowej;
  • senior przestaje jeść, z lodówki nie ubywa produktów, je tylko w obecności bliskich;
  • kłamstwa odnośnie jedzenia: ''już jadłam'', ''jadłam u sąsiadki'';
  • wstręt do jedzenia, odruchy wymiotne pojawiające się podczas próby jedzenia;
  • skargi na różne dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nieokreślone bóle brzucha, dyskomfort w okolicy jamy brzusznej, ciągłe poczucie sytości i pełności w żołądku);
  • brak sił, motywacji lub chęci do robienia zakupów i gotowania;
  • brak chęci do jedzenia ulubionych potraw i produktów (na przykład ulubionego ciasta, słodyczy, owoców);
  • oszczędzanie (czasami obsesyjne i nieuzasadnione) na jedzeniu;
  • ustalanie ścisłych norm dotyczących jedzenia: godziny i ilość spożywanych posiłków (wydzielanie).

Anoreksja wieku podeszłego: leczenie. Jak pomóc bliskiej osobie?

Jedzenie niewielkich porcji żywności lub całkowite odrzucenie jedzenia ma poważne skutki. Wpływa na pogorszenie się stanu zdrowia osób starszych i przyczynia się do rozwoju kolejnych, groźnych dla życia chorób. Dlatego jadłowstrętu nie wolno lekceważyć. 

Warto jednak wiedzieć, że jadłowstręt nie jest winą seniora. Anoreksja nie jest wyborem, czy sposobem na życie. Utrata apetytu jest często spowodowana przez naturalne procesy starzenia się organizmu, więc osoby bliskiej nie wolno karcić, karać, robić wyrzutów, a przede wszystkim wmuszać jedzenia na siłę. 

Problem należy skonsultować z lekarzem prowadzącym (geriatrą, lekarzem POZ). Warto wykonać badania, by wykluczyć zakażenia, stany zapalne organizmu, infekcje pasożytnicze i inne możliwe przyczyny obniżenia apetytu. Lekarz, jeśli uzna to za koniecznie, skieruje pacjenta do specjalisty (psychiatra, gastrolog lub inny). Czasami wystarczy modyfikacja zaleconej farmakoterapii.

W pomoc powinna zaangażować się rodzina. Wspólne jedzenie posiłków lub wspólne ich przygotowywanie, wsparcie psychologiczne jest bardzo ważne. Pomocne mogą okazać się również tzw. nutridrinki, czyli specjalne wysokokaloryczne koktajle zawierające porcję niezbędnych składników odżywczych. Nutridrinki są smaczne (można wybrać ulubiony smak), ilość płynu w jednej buteleczce jest stosunkowo niewielka, a pozwala utrzymać i poprawić stan odżywienia organizmu. 

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: Edyta Wernio, Jolanta Anna Dardzińska, Sylwia Małgorzewicz, Anoreksja wieku podeszłego – epidemiologia, przyczyny, konsekwencje zdrowotne, GERIATRIA 2016