Wszystko zgodnie z planem. Sprawdź cechy osobowości anankastycznej

08.01.2020
Aktualizacja: 08.01.2020 16:54
Osobowość anakastyczna: cechy.
fot. Shutterstock

Osoba anankastyczna często sprawia wrażenie spiętej, skupionej i mało dostępnej. Bywa to widoczne w zachowaniu, sposobie wypowiedzi, mimice twarzy, nawet w sposobie poruszania się. Stara się mieć wszystko pod kontrolą, zarówno w stosunku do samej siebie, jak  i wobec tego, co ją otacza, i oczekiwań innych osób. Co charakteryzuje zaburzenie osobowości o typie anakastycznej?

Osobowość anankastyczna: czym jest?

Osoby z osobowością anankastyczną nietrudno rozpoznać w grupie innych osób. Są niesłychanie sumienni, dokładni, uporządkowane, perfekcyjni. Zarówno w pracy, jak i w życiu osoby te są skoncentrowane na dokładnym wykonywanych zadaniach. Z jednej stroni dokładni, a z drugiej niedostępni emocjonalnie.

Relacje z osobami anankastycznymi często pozbawione są spontaniczności. Ich skłonność do powagi jest widoczna na każdym kroku. Przejawia się w najdrobniejszych gestach i mimice twarzy.

To, co daje tym osobom pozorne poczucie kontroli i ładu są normy społeczne, do których szybko się dostosowują. Nie są też w stanie zrozumieć osób, które żyją w chaosie i nie przejmują się tak normami postępowania, jak oni. Trudno jest im dostosować się do sytuacji nagłych.

Ważna informacja

Osobowość anankastyczna określana jest również jako: obsesyjno-kompulsyjna, kompulsyjna lub obsesyjna.

Jakie się objawia?

Osoby anankastyczne próbują radzić sobie poprzez racjonalizację, moralizację, intelektualizację i izolację problemów. W ten sposób tłumi uczucia. Osoby te pytane, co czują, mogą odpowiadać na takie pytanie, opisując to co myślą.

W tych przypadkach można dostrzec następujące zachowania:

  • osoby w trudnych chwilach nie potrafią przyjąć wsparcia, ciepła emocjonalnego od innych osób,
  • nie potrafią zaakceptować odpoczynku, odprężenia – zamiast tego koncentrują się na zadaniach,
  • obie opisane osoby oczekują, że inne osoby będą postępowały tak samo jak one (wspomniany szef będzie oczekiwał, że podwładni będą mieli taką samą postawę, jak on),
  • osoby mają trudność z wyrażaniem czułości bez lęku.

Przeczytaj: To najbardziej pożądany typ osoby. Cechy osobowości sangwinika 

Osobowość anankastyczna: przyczyny jej powstania

Przyczyny osobowości anankastycznej nie zostały dokładnie ustalone. Naukowcy uważają, że mają one zarówno charakter biologiczny (genetyczny, konstytucjonalny), jak i związany z wychowaniem oraz czynnikami psychologicznymi (cechami osobowości, cechami temperamentu). Za rozwój osobowości anankastycznej raczej nie odpowiada pojedynczy czynnik.

Psychoterapeuci zauważają, że osoby z tego typu problemem osobowościowym, wychowują się w rodzinach, w których jest dużo kontroli. Rodzice wymagają od dzieci zbyt wcześniej i zbyt dużo.  

Kryteria, na podstawie których psychiatrzy ustalają rozpoznanie tego rodzaju osobowości. Muszą pojawić się co najmniej 3 z następujących objawów.

  • nadmiar ostrożności,
  • pochłonięcie regulaminy i schematy postępowania,
  • potrzeba dążenia do porządku,
  • perfekcjonizm,
  • nadmierna sumienność, poczucie odpowiedzialności i obowiązku,
  • nadmierna pedanteria,
  • sztywność zasad,
  • pojawianie się natarczywych niechcianych myśli albo impulsów,
  • chęć sprawowania kontroli nad działaniami innych.

Pierwsze oznaki tego zaburzenia zwykle są widoczne w okolicach wczesnych lat dorosłego życia. Rzadko możliwe jest postawienie diagnozy we wcześniejszym okresie życia.

Jakie są sposoby leczenia?

Leczenie to przede wszystkim długoterminowa psychoterapia. Osoby z tego rodzaju zaburzeniami rzadko decydują się na psychoterapię z powodu wymienionych powyżej cech, ponieważ uważają, że tak jak jest, jest dobrze, że tak być powinno i tak właśnie powinny się zachowywać.

Ludzie cierpiący na zaburzenia osobowości typu anankastycznego zwykle nie widzą problemu w sobie, zatem nie szukają sami pomocy. Do specjalisty trafiają najczęściej wtedy, gdy nie radzą sobie z nadmiarem obowiązków, stresem, relacją partnerską.

Najbardziej efektywna w powrocie do zdrowia jest terapia poznawczo-behawioralna lub psychodynamiczna. Czasami potrzebne jest włączenie farmakologii.