Zamknij

Terapia behawioralna – co to jest i kiedy się ją stosuje?

12.12.2020 15:00
Terapia behawioralna
fot. Shutterstock

Jedną z najbardziej znanych metod psychoterapeutycznych jest tak zwana terapia behawioralna. Cieszy się dużą popularnością i bywa pomocna w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych. Jest także bardzo skuteczna, a efekty zauważalne są już w niedługim czasie po jej rozpoczęciu.

Terapia behawioralna jest jedną z najstarszych metod, stosowanych w nowoczesnej, empirycznej psychologii. Jej początki zbiegły się w czasie z rozwojem psychoanalizy, wyprzedzając przy tym inne nurty terapeutyczne, jak terapia Gestalt czy terapia psychodynamiczna. Obecnie terapia behawioralna coraz częściej łączona jest z podejściem tzw. psychologii poznawczej, przez co bywa określana jako terapia poznawczo-behawioralna. Ten rodzaj psychoterapii okazał się bardzo skuteczny w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych, takich jak nerwice czy fobie.

Zobacz także:  Stygmatyzacja – kiedy inni przyczepiają „złą” etykietkę

Terapia behawioralna – co to jest?

Behawioryzm czerpie z wielu poglądów o charakterze filozoficznym (fizykalizm, pragmatyzm, skrajny empiryzm, pozytywizm), a jako metoda terapeutyczna narodziła się w pierwszej połowie XX wieku. Do głównych przedstawicieli behawioryzmu należeli m.in. Iwan Pawłow, John Watson i Burrhus Skinner. Behawioryzm zyskał popularność przede wszystkim w USA, stając się przez wiele lat jednym z wiodących paradygmatów w psychologii akademickiej.

Behawioryści zajmują się badaniem zachowań (behaviour) człowieka, pomijając analizę treści świadomości w oparciu o introspekcję. Zachowanie rozumie się w tym nurcie jako zespół reakcji fizycznych organizmu na bodźce zewnętrzne. Behawioryści skupiają się przede wszystkim na związkach między bodźcami a reakcjami, uważając przy tym, że zachowania ludzkiego nie można interpretować w kontekście jakichś wrodzonych instynktów czy popędów. Za brytyjskim filozofem J. Lock’iem przyjmują koncepcję „tabula rasa” (czysta, niezapisana tablica) dla wyjaśnienia natury ludzkiego umysłu.

Terapia behawioralna kładzie akcent na:

  • analizę zachowań, rozumianych jako reakcje na bodźce
  • analizę „tu i teraz” (większy nacisk kładzie się na zachowania teraźniejsze, aniżeli na przyczyny zaburzeń z przeszłości)
  • zmianę niepożądanych zachowań i kształtowanie zachowań akceptowalnych.

W przypadku metod poznawczo-behawioralnych dochodzi do tego również:

  • poznanie błędnych sposobów interpretacji zdarzeń i nabytych wzorców zachowań,
  • modyfikacja sposobu myślenia oraz nabycie umiejętności odpowiedniego reagowania na bodźce.

Terapia behawioralna – dla kogo?

Dzięki wykorzystaniu różnych technik (np. modelowanie) oraz możliwości pracy w grupie (terapia grupowa), psychoterapię behawioralną zaleca się w przypadku wielu zaburzeń psychicznych.

Terapia behawioralna bywa pomocna w leczeniu:

  • zaburzeń lękowych
  • nerwicy (np. zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, nerwica lękowa, nerwica hipochondryczna)
  • depresji (a także choroby afektywnej dwubiegunowej)
  • fobii (np. fobia społeczna, fobia szkolna, arachnofobia, klaustrofobia)
  • uzależnień (alkoholizm, narkomania)
  • schizofrenii
  • zaburzeń odżywiania (anoreksja, bulimia)
  • zespołu stresu pourazowego.

Jak widać, terapia behawioralna ma szerokie zastosowanie. Jej wdrożenie jest konieczne, jeżeli dana osoba zupełnie nie radzi sobie z lękami lub depresją. Tylko terapia behawioralna jest w stanie odmienić życie takiej osoby - sprawić, że znów będzie chciała ona żyć i to bez żadnych ograniczeń. Jest to jedna z najskuteczniejszych i jednocześnie najbardziej zbadanych terapii stosowanych w psychiatrii. Lekarze polecają ją osobom, u których inne praktyki zawiodły. Terapia behawioralna może być stosowana w połączeniu z lekami albo jako jedyna forma leczenia pacjenta. O tym decyduje specjalista.