Nowe pomysły na pomoc osobom dotkniętym przemocą w rodzinie

28.06.2019
Aktualizacja: 28.06.2019 15:34
Nowe pomysły na pomoc osobom dotkniętym przemocą w rodzinie

Do tej pory było tak, że to ofiara przemocy zazwyczaj opuszczała dom, jeśli zdecydowała się na ucieczkę. Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt ustawy, która ma sprawić, że to sprawca będzie musiał szukać sobie schronienia. O tym, że problem jest i wymaga pilnych rozwiązań, mówią od dawna organizacje zajmujące się prawami człowieka i prawami dzieci. 

Pomoc dla ofiar przemocy 

Rząd chce usprawnić przebieg postępowania ze sprawcą przemocy, jednym z kroków mają być szybsze terminy sądowe. Pisma procesowe będą mogły być doręczane za pośrednictwem policji, a nie jedynie przez pocztę. Policja będzie również zobowiązana do udzielania sądowi wszelkiej pomocy, niezbędnej do szybkiego zakończenia sprawy, np. do ustalenia adresu świadka. W określonych przypadkach sąd będzie miał 48 godzin na rozpatrzenie wniosku ofiary przemocy, natomiast całą sprawę będzie musiał rozpoznać w ciągu miesiąca od dnia złożenia wniosku.

Zdaniem eksperta

Ofiary przemocy często nie decydują się na wytoczenie sprawy karnej oprawcom.

Według rządu największa zmiana będzie polegała na tym, że orzeczenia sądu zobowiązujące sprawcę przemocy do opuszczenia mieszkania oraz zakazu zbliżania się do mieszkania będą natychmiast wykonywane z chwilą ich ogłoszenia. Osoby domagające się zastosowania takich środków będą zwolnione z kosztów sądowych.

– Wiele mówi się dziś i słusznie na temat przemocy domowej, o dramatach ludzi, zwykle kobiet i dzieci, którzy spotykają się z agresją, przybierającą często fizyczny charakter. To sprawia, że te osoby nie są w stanie funkcjonować z domowym terrorystą. W obawie o własne zdrowie i życie uciekają z domu, szukają mieszkania, tułają się po znajomych czy przytułkach. Tę sytuację trzeba zmienić, stanowczo poprawić los ofiar, osób słabszych i pokrzywdzonych – powiedział na konferencji prasowej Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny Zbigniew Ziobro.

Jak wygląda to teraz? Obecnie jest to możliwe jedynie na drodze sądowej, co trwa wiele tygodni, a nawet miesięcy. A w tym czasie ofiary przemocy są zmuszone do życia pod jednym dachem z prześladowcą lub muszą szukać sobie schronienia poza własnym domem. Przedłużanie się sytuacji zagrożenia jest jednym z powodów, dla których zastraszone osoby doznające przemocy domowej nie decydują się na oskarżenie sprawców, tym samym rezygnując z możliwości zastosowania karnych środków jego izolacji. Ofiary często nie decydują się na wytoczenie sprawy karnej domownikom stosującym przemoc.

Czy zmiany w prawie rzeczywiście będą przełomową zmianą nie tylko według Ministerstwa Sprawiedliwości, ale także ofiar przemocy domowej? Rząd przekonuje, że to naprawdę spore ułatwienie. Nowe przepisy wzorowane są na rozwiązaniach stosowanych z powodzeniem w innych krajach. Przykładowo w Austrii policyjny nakaz opuszczenia mieszkania przez sprawcę przemocy fizycznej obowiązuje już ponad 20 lat i wydawany jest na 14 dni. Podobny środek obowiązuje w Czechach. W Hiszpanii środki służące ochronie ofiar przemocy domowej stosowane są od ponad 10 lat. Obejmują m.in. nakaz opuszczenia mieszkania przez sprawcę przemocy oraz zakaz kontaktowania się z ofiarami.

Skłonność do agresji u ludzi jest wrodzona, podobnie jak u innych spokrewnionych gatunków, niektóre czynniki środowiskowe mogą ją wyzwalać: traktowanie innych jako przeszkód albo konkurentów w zdobyciu danego dobra, czerpanie przyjemności z zadawania bólu, ideologia pozwalająca traktować przemoc jako środek do osiągnięcia wyższego celu. Poza tym istnieją pewne kategorie czynników wpływających na ograniczanie przemocy: współczucie możliwe dzięki empatii, umiejętność samokontroli, zmysł moralny i rozum.

Andrzej Stępnik

Kim jest ofiara przemocy?

W sieci można natknąć się na ostrą dyskusję w sprawie przemocy — kto jej częściej doświadcza. Statystyki stowarzyszeń zajmujących się pomocą ofiarą przestępstw i raporty policyjne pokazują, że ofiarami częściej są kobiety i dzieci niż mężczyźni. Nie ulega jednak wątpliwości, że problem dotyka obie płcie. Przemocy fizycznej doświadcza co dziesiąty mężczyzna, co piąty przyznaje się, że jest ofiarą przemocy psychicznej. Ponad jedna trzecia kobiet na całym świecie doświadcza przemocy fizycznej bądź seksualnej. To dane z raportu Światowej Organizacji Zdrowia, oparte głównie na badaniach z lat 1983-2010.

L.E. Walker, przeprowadzając badania wśród kobiet krzywdzonych, zauważyła, że na początku pojawienia się aktów przemocy często podejmowały one różne działania mające na celu przerwanie zachowań agresywnych partnera. Jednak zachowania te w dużej części nie przynosiły pożądanych efektów. W niedługim czasie u kobiet tych zaobserwowano pojawienie się syndromu wyuczonej bezradności. Syndrom ten przejawia się w zaprzestaniu podejmowania jakichkolwiek działań. Wynika to z przekonania, że cokolwiek się zrobi i tak nie przyniesie to pożądanego efektu i zawsze znajdzie się powód do zachowań agresywnych partnera. Mimo że osoby doznające przemocy mają możliwość unikania sytuacji, w jakich występuje przemoc, nie robią tego i pozostają w krzywdzącym związku. Osoba doznająca przemocy zaczyna odczuwać brak kontroli nad swoim losem i zaczyna wierzyć, że nie ma wyjścia z obecnej sytuacji. W ten sposób zaczyna „uczyć się” znosić przemoc.

Wszystko, co powinieneś wiedzieć o przemocy

  • Przemoc przejawia się w różnych formach, zazwyczaj współwystępujących ze sobą. Wyróżnia się dwa typy przemocy: chłodną i gorącą. Pierwsza z nich opiera się na określonym systemie przekonań ukształtowanym na bazie własnego doświadczenia, czyli tego, czego „doznało się na własnej skórze”. Drugi rodzaj — przemoc gorąca naładowana jest złością, gniewem, agresją, furią. Towarzyszą jej bogate formy ekspresji: krzyki, głośne wyzwiska, rękoczyny, impulsywne zachowania, gwałtowne zadawanie bólu. Ta gorąca przemoc jest najłatwiej zauważalna, najbardziej spektakularna. Zwykle pojawia się nagle i stosunkowo szybko znika.
  • Przemocą jest zaniedbanie, odbieranie możliwości pracy zarobkowej, niezaspakajanie materialnych potrzeb rodziny, wymuszanie pożycia seksualnego, krytyka zachowań seksualnych, naśmiewanie się z poglądów, religii, wyzywanie, popychanie, kopanie, duszenie. Zakres opisanych zachowań może być jeszcze szerszy.
  • Nic nie uzasadnia przemocy.
  • Mamy obowiązek reagować na krzywdę.
  • Istotą przemocy jest wykorzystanie przewagi jednej ze stron.
  • Użycie siły w dobrym celu nie jest według tej definicji WHO uważane za przemoc. 
  • Przemoc nie dotyczy tylko rodzin patologicznych, z tzw. marginesu. Ludzie doznają przemocy, niezależnie od statusu społecznego, wykształcenia, posiadanych pieniędzy, majątku.

Doświadczasz przemocy fizycznej i (lub) psychicznej? Nie radzisz sobie z rozwodem? W tych miejscach znajdziesz pomoc:

  • Fundacja Pomoc Kobietom i Dzieciom, (22) 616 38 54, 602 778 370, 692 050 380 e-mail: pomoc@przemockid.pl;
  • Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy, 800 12 00 02, e-mail: niebieskalinia@niebieskalinia.info;
  • Zgłoś się do pracownika socjalnego w swoim rejonie;
  • Zgłoś się do Punktu Interwencji Kryzysowej lub Specjalistycznego Ośrodka dla Ofiar Przemocy;
  • Poinformuj o fakcie znęcania się nad Tobą i Twoją rodziną Policję lub w Prokuraturę. – Jeżeli doznajesz przemocy i wzywasz Policję, poproś policjanta o wypełnienie formularza „Niebieska Karta – A”.

Źródło: GOV, MOPR