Wszystkowiedzące osoby w rzeczywistości są mniej inteligentne

28.05.2019
Aktualizacja: 28.05.2019 12:26
Człowiek, który wie wszystko najlepiej.

Znasz osoby, które mimo dużej wiedzy są skromne i pokorne, w dyskusji udzielają się tylko wtedy, gdy są o to proszone?. Jak tylko zaczynają mówić, okazuje się, że są naprawdę dobrzy w danej dziedzinie! Z drugiej strony są też ludzie, którzy lubią dużo mówić, udzielać się i włączać do gorących dyskusji, nawet wtedy, gdy ich wiedza nie jest w danym temacie specjalnie duża. Sprawiają wrażenie błyskotliwych, inteligentnych, ale jak jest naprawdę?

Osoby, które się przechwalają swoimi umiejętnościami, wiedzą, dorobkiem, na ogół wiedzą mniej. Do takich wniosków doszedł zespół psychologów z Uniwersytetu Pepperdine w Malibu. Taka tendencja do przechwalania jest bardzo różnie odbierana i nazywana. Inteligentna arogancja, brak skromności i świadomości ograniczeń własnej wiedzy, nieumiejętność przyjmowania czyjejś perspektywy, niedopuszczanie możliwości popełniania błędów. 

Osoby inteligentne mają otwarte umysły i są w stanie przyznać, że nie zawsze mają rację. „Ludzie doceniają tych, którzy mają otwarte umysły. Ale jednocześnie uważają osoby pokorne za słabe, niestabilne, czy łatwo ulegające wpływowi innych” – tłumaczy Elizabeth Krumrei-Mancuso, której zespół przeprowadził badania z udziałem 1200 ochotników. „Dlatego postanowiliśmy przeprowadzić nasze eksperymenty, by ocenić prawdziwą wartość intelektualnej pokory”.

Jak zbadali pokorę i arogancję psychologowie?

Najpierw badacze przygotowali własną skalę intelektualnej arogancji i pokory – od wszystkowiedzącego po wątpiącego i gotowego do nauki. Następnie, w pięciu eksperymentach, naukowcy oceniali wiedzę ogólną i inteligencję ochotników. Okazało się, że osoby, które same oceniały własne możliwości bardziej krytycznie, w testach wiedzy wypadały znacznie lepiej niż ludzie nadmiernie pewni siebie.

W testach na inteligencję takiego związku już jednak nie było, co oznacza – zdaniem Krumrei-Mancuso – że pierwszym krokiem w procesie przyswajania nowej wiedzy powinno być uświadomienie sobie luk we własnym wykształceniu. „Badania pokazują, że ci, którzy są przekonani o pełni swojej wiedzy, częściej dochodzą do nieprawidłowych, za to w ich mniemaniu absolutnie pewnych, wniosków” – uważa Elizabeth Krumrei-Mancuso. „Takie osoby zniekształcają informacje w taki sposób, aby pasowały do ich przekonań”.

Z drugiej jednak strony studenci wątpiący w swoją wiedzę i walory intelektualne uzyskiwali niższą średnią ocen na uczelni. Krumrei-Mancuso nie potrafiła wyjaśnić tego paradoksu, jednak przypuszcza, że za ten zaskakujący wynik odpowiada szczególna grupa studentów biorących udział w badaniu.

Na czym polega efekt Dumninga-Krugera?

Justin Kruger z Uniwersytetu Illinois i David Dunning z Uniwersytetu Cornella w 1999 roku sformułowali tezę, że osoby dysponujące niewielką wiedzą w jakiejś dziedzinie przeceniają swoje umiejętności, natomiast osoby o dużej znajomości tematu mają tendencję do bardziej krytycznej oceny swoich umiejętności.

Wnioski psychologów  nawiązują do efektu Dumninga-Krugera, który opisuje zjawisko psychologiczne polegające na tym, że osoby niewykwalifikowane w jakiejś dziedzinie życia mają tendencję do przeceniania swoich umiejętności w tej dziedzinie, podczas gdy osoby wysoko wykwalifikowane mają tendencję do zaniżania oceny swoich umiejętności.

5 zasad, które pomogą ci żyć z osobami wszystkowiedzącymi

  1. Nie analizuj zachowania osób, które próbują ci narzucić swoją wolę.
  2. Nie bój się wyznaczyć swoich granic.
  3. Określ własne wady i zalety. 
  4. Opieraj relacje na faktach, nie na emocjach. 
  5. Zdystansuj się zarówno do siebie, jak i do relacji, które łączą cię z innymi.