Obsesja: czym jest i jak ją leczyć?

13.01.2020
Aktualizacja: 13.01.2020 19:05
Obsesyjne myśli: jak sobie z nimi poradzić?
fot. Shutterstock

Próbują kontrolować wszystko i wszystkich: miłość, przyjaźń, partnera, świat. Ulgę przynoszą im rytuały, które dają poczucie kontroli. Często wykonują powtarzające się czynności, które są określone sztywnymi zasadami postępowania. Mowa o obsesji, która jest objawem poważnych zaburzeń, mogących mieć tragiczne skutki. Jak wygląda jej leczenie?

Obsesje myślowe: czym są?

Obsesje to uporczywe i natrętne myśli, wyobrażenia lub impulsy, które doświadczająca je osoba uważa za niewłaściwe, niekontrolowane i przeszkadzające. Ludzie dotknięci obsesjami aktywnie starają się im oprzeć, stłumić lub zneutralizować inną myślą bądź działaniem. Większość z nas nawiedzają od czasu do czasu pewne myśli obsesyjne, kiedy na przykład zastanawiamy się, czy zamknęliśmy drzwi na klucz lub wyłączyliśmy gaz. Jednak w przypadku osób, które cierpią z powodu zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego myśli takie nieustannie kłębią się w głowie.  

Ważna informacja

Obsesje, obok kompulsji należą do objawów typowych dla zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, znanych także pod starszą nazwą nerwicy natręctw.

Wiele myśli obsesyjnych obejmuje strach przed zakażeniem, przed wyrządzeniem sobie i komuś  krzywdy. Inne często spotykane tematy to potrzeba porządku, np. „właściwy” sposób ułożenia gazet na stole. Często występują myśli natrętne o treści seksualnej obraz obsesje dotyczące religii i agresji. Tematy te są dość stałe i niezmienne w różnych kulturach i w różnych okresach życia.

Osobom z obsesją kontroli nie wystarczy powiedzieć: „Odpuść sobie”. Problem w tym, że same tego nie potrafią. Obsesyjne myśli nie ustępują, pomimo starań zmierzających do uwolnienia się od nich. Nie można jednoznacznie stwierdzić, co jest przyczyną występowania obsesji. Można jednak wyróżnić kilka czynników, które sprawiają, że wystąpienie tego schorzenia.

  • predyspozycje genetyczne, czyli występowanie przypadków obsesji w najbliższej, lub dalszej rodzinie,
  • czynniki psychiczne, takie jak występowanie u chorego silnego stresu, brak odpowiedniej higieny psychicznej lub traumatyczne przeżycia (choroba bliskiej osoby, utrata pracy, rozwód itp.),
  • środowisko, w jakim przebywa chory, oraz jego elementy, takie jak system wartości czy sposób wychowania. 
  • podłoże neurologiczne, dotyczące zmian w funkcjonowaniu i anatomii płatów czołowych.

Obsesje: rodzaje

Myśli natrętne mogą mieć różną treść. Ich najczęstszą tematyką są:

Higiena i zdrowie: u pacjenta mogą pojawiać się uporczywe myśli dotyczące higieny i zdrowia. Konsekwencją tego mogą być czynności natrętne pod postacią np. częstego (przykładowo kilkadziesiąt-kilkaset razy dziennie) mycia rąk lub całego ciała celem uwolnienia się od natrętnych myśli o zakażeniu i związanego z tym napięcia emocjonalnego.

Agresja: u pacjenta spontanicznie mogą pojawić się natrętne, nieakceptowane myśli np. dotyczące skrzywdzenia czy zranienia kogoś. Myśli te mogą dotyczyć osób obcych (np. mijanych na ulicy) jak również bliskich osób. Obsesyjne myśli o agresywnej treści, nie będąc akceptowanymi przez pacjenta, nie są przez niego realizowane (dlatego też osoby cierpiące na tego typu obsesje rzadko stwarzają zagrożenia dla siebie lub otoczenia).

Interakcje społeczne: u chorego mogą się pojawiać natrętne, uporczywe myśli dotyczące nieakceptowanego przez innych lub obraźliwego dla innych zachowania (np. głośnego wypowiedzenia słów lub zwrotów o wulgarnym charakterze.

Religia: u chorego mogą pojawiać się wbrew jego woli bluźniercze myśli (niekiedy o tematyce seksualnej).

Jak radzić sobie z obsesyjnymi myślami?

Najbardziej pomocna w leczeniu obsesyjnych myśli jest terapia behawioralna, która łączy się z technikami powstrzymywania reakcji. Osoba z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi tworzy listę nieprzyjemnych bodźców, które ocenia na skali od 0 do 10 pod względem zdolności wywoływania przez nie lęku, napięcia i obrzydzenia.

Następnie osoba styka się z – wyobraźni lub bezpośrednio – z bodźcem wywołującym jego obsesję, na przykład osoba z kompulsją mycia rąk dotyka podeszwy swojego buta w publicznej toalecie. Po każdym takim kontakcie ma za zadanie nie podejmować stosowanego zazwyczaj w takiej sytuacji rytuału redukcji lęku lub napięcia wywołane przez napięcia.

Powstrzymywanie rytuałów ma podstawowe znaczenie, w ten sposób osoba przekonuje się, że jeśli da sobie dostatecznie dużo czasu, to lęk wywołany przez obsesję w naturalny sposób opadnie.

Choć niektóre osoby odmawiają udziału w takiej terapii lub szybko z niej rezygnują, to jednak okazuje się ona pomocna w przypadku większości pacjentów, którzy wytrwali w programie terapeutycznym. Najczęściej udało się zredukować objawy o 50-70% oraz poprawić jakość życia.

Równie ważne jest leczenie farmakologiczne. Leki takie jak klomipramina (Anafranil) i fluoksetyna (Prozac), redukują objawy tego zaburzenia.

Główną wadą farmakologicznego leczenia zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego jest bardzo wysoki odsetek nawrotu zaburzenia po odstawieniu leków. Stąd wiele osób, które nie szukają alternatywnych metod leczenia, takich jak terapia behawioralna, dających trwałe efekty, może być skazanych na leki do końca życia.

Źródło: Psychologia zaburzeń, Butcher, Hooley, Mineka