Jak rozpoznać osobowość narcystyczną już na pierwszym spotkaniu?

17.05.2019
Aktualizacja: 17.05.2019 16:01
Narcyzm

Rozpoznanie osobowości narcystycznej nie należy do najłatwiejszych, osoby te mają ogromną zdolność do kamuflowania się, potrafią doskonale grać, czarować i zarazem manipulować. Osoby narcystyczne, przekonane o swojej wyjątkowości bardzo często osiągają w życiu więcej niż inni, wszystko dzięki swojej inteligencji, przebojowości, licznym talentom. 

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że nawiązuje relacje z narcyzem, nic w tym dziwnego, narcyzm ma wiele postaci. Heinz Kohut, neurolog, twórca kierunku w psychoanalizie, opisał dwa typy narcystycznych zaburzeń: 

  • typ niebaczny - arogancki, wielkościowy, agresywny;
  • typ nadwrażliwy - nieśmiały, zahamowany, nadwrażliwy na krytykę. 

Otto Kernberg wymienia cechy kliniczne narcystycznych zaburzeń osobowości:

  • nadmierny egocentryzm, zależność od podziwu (patologia JA),
  • nadmierna zazdrość, wykorzystywanie innych, brak empatii (patologia relacji), 
  • od deficytu zdolności do smutku i żałoby, poprzez wahania nastroju, odczuwania wstydu do zachowań antyspołecznych (patologia superego).

Stopień głębokości zaburzeń osobowości, pozostaje bardzo zróżnicowana, od stylu narcystycznego, który nie stanowi jeszcze zaburzeń osobowości w rozumieniu klinicznym, do zespołu złośliwego narcyzmy, czyli głębokiej psychopatologicznej osobowości. 

Osobowość narcystyczna traktowana jest jako zaburzenie osobowości. Diagnozuje się ją na podstawie DSM-IV:

  • pretensjonalne poczucie własnego znaczenia (np. wyolbrzymianie osiągnięć i talentów, oczekiwanie bycia uznanym za lepszego bez współmiernych osiągnięć),
  • zaabsorbowanie fantazjami o nieograniczonych sukcesach, władzy, błyskotliwości, pięknie lub idealnej miłości,
  • wiara, że jest się kimś "szczególnym" oraz wyjątkowym i że można być w pełni zrozumianym tylko przez innych "szczególnych" ludzi,
  • przekonanie, że powinno się zadawać jedynie z ludźmi czy instytucjami o szczególnym bądź wysokim statusie,
  • wymaganie nadmiernego podziwu,
  • poczucie wyjątkowych uprawnień (entitlement), czyli wygórowane oczekiwania co do szczególnie przychylnego traktowania lub automatycznego podporządkowania się przez innych narzucanym im oczekiwaniom,
  • eksploatowanie innych, czyli wykorzystywanie ich do osiągnięcia swych celów,
  • brak empatii: niechęć do honorowania lub utożsamiania się z uczuciami i potrzebami innych,
  • częsta zazdrość o innych lub przekonanie, że inni są zazdrośni o nas lub zazdroszczą nam,
  • okazywanie arogancji i wyniosłych zachowań lub postaw.

Według ekspertów osobowość narcystyczna to domena głównie mężczyzn.

Ważna informacja

75% z wszystkich narcyzów stanowią mężczyźni.

Jak zatem rozpoznać, że spotykasz się z narcyzem? 

  1. Jest człowiekiem pragmatycznym - trzeźwo myślącym, podejmie działania tylko wtedy, gdy widzi w tym korzyść. Narcyz jest zainteresowany  
  2. Żyje w przeświadczeniu, że został stworzony do rzeczy wielkich -  jest przekonany o swojej wyjątkowości, czuje się lepszy od innychPotrzebuje podziwu, szukając tego chwali się sobą i swoimi osiągnięciami.
  3. Uwodzi - narcyz szybko rozpoznaje potrzeby drugiej osoby, dzięki temu szybko potrafi ją zdobyć. Do tego emanują swoją seksualnością. Intensywność seksapilu zaciemnia realne spojrzenie na tę osobę, żądza jest w tym wypadku ślepa. 
  4. Nadmiernie wychwala swoje czyny, idee oraz swoją osobę - gloryfikowanie siebie sprawia, że magnetyzują w relacji innych. Osoba o zaniżonej pewności siebie z pewnością szybciej ulegnie takim czarom, ponieważ skłonne są do idealizowania innych. Idealizacja z kolei działa w ten sposób, że ignorujemy sprzeczne informacje. 
  5. Sprawia, że godzisz się na więcej, niż faktycznie byś chciała - relacja z narcyzem przypomina bycie w złotej klatce, ciężko z niej wyjść z racji przyzwyczajenia. 
  6. Komunikuje się jakby słuchacz nie istniał - bardzo często mówi o sobie, a przy tym nie potrafi uważnie wysłuchać drugiej osoby, ignoruje, wykazuje brak zainteresowania lub nawet obojętność.
  7. Zachowuje się arogancko, wymaga najlepszego samochodu, stolika, wina. Jest niegrzeczny do innych, a z czasem również do ciebie. 
  8. Chce być nieustannie podziwiany - narcyzowi zawsze będzie mało. Narcyz przekonuje świat o tym, że są lepsi.
  9. Manipuluje innymi za pomocą pochlebstw, pochwał, komplementów, gróźb, poniżania. 

Przyczyny narcyzmu leżą zazwyczaj w dzieciństwie - osoba ta nie dostawała w dzieciństwie odpowiedniej atencji ze strony rodziców, dlatego w życiu dorosłym chce sobie to wynagrodzić. Dlatego zrobi wszystko, aby najpierw uzależnić od siebie daną osobę, np.: oferując w nadmiarze potrzeby ekonomiczne lub seksualne, a następnie będzie je stopniowo ograniczać. Narcyz owija osobę wokół palca, w razie problemu zrzuca winę na drugą osobę, nawet jeśli zostanie udowodniona mu wina. Działa tak, bo przerażająca boi się utracić swój utopijny świat. Jeśli narcyz jest świadomy tego, że nim jest, potrafi kontrolować swoje zachowania. Rzadko zdarza się, aby narcyz poszedł na terapię sam z siebie. Jeśli nawet tak by się stało, uznałby swojego lekarza za głupszego od siebie.

Dlaczego kobiety kochają narcyzów? 

Wykreowanie boskich cech najbardziej przyciąga kobiety. Od samego początku próbuje zapewnić pod względem mentalnym tego, czego druga osoba potrzebuje. Zrobi wszystko, aby otoczenie dobrze go odbierało. Na pierwszy rzut oka nie ma żadnych wad, a raczej dobrze je kamufluje. Kobiety zakochują się w mężczyznach-narcyzach, bo zapewniają cały wachlarz emocji w krótkim czasie - złość, fascynację, zazdrość, gniew, euforię. Bardzo często narcyzm idzie w parze z wysokim statusem materialnym, co okazuje się doskonałym afrodyzjakiem dla kobiet. Inni mężczyźni będą wydawali się nudni w porównaniu z typem narcystycznym. 

Dla narcyza cały świat jest teatrem, a inni ludzie aktorami drugoplanowymi albo maszynistami sceny.

Richard Paul Evans – Sprzedawca marzeń