Czym są krótkotrwałe zaburzenia psychotyczne?

06.06.2019
Aktualizacja: 07.06.2019 12:08
Czym jest psychoza?

Żyjesz pod wpływem silnego stresu? Codziennie pijesz dużo napojów zawierających kofeinę? Jesteś przeciążony obowiązkami zawodowymi i domowymi? Badania pokazują, że w pewnych okolicznościach zwiększone jest ryzyko podatności zdrowej osoby na halucynacje słuchowe i urojenia. Niektórzy szacują, że zaburzenie psychotyczne jest bardziej powszechne niż cukrzyca.

Czym są zaburzenia psychotyczne?

Tomek miał 35 lat; od pięciu lat był odnoszącym sukcesy zawodowe prawnikiem. Był żonaty, miał dwoje małych dzieci i grono przyjaciół. Pewnego dnia wrócił z pracy i zaczął podejrzewać swoją żonę o zdradę. Odczuwał gniew, na przemian ze smutkiem, w ciągu następnych dwóch dni zaczął słyszeć głosy i widzieć dziwne rzeczy, których inni nie widzieli. Miał też dziwne pomysły, mówił o wojnie i niesieniu pokoju światu. W tym czasie występowało u niego spłycenie afektu. Został przyjęty do szpitala, gdzie zaczęto mu podawać leki. Doszło do szybkiej poprawy i pięć dni od pojawienia się pierwszych objawów pacjent wrócił do pracy. 

Opisany przypadek przedstawia krótkotrwałe zaburzenie psychotyczne. Wiele osób w pełni zdrowieje z pierwszego epizodu psychotycznego, jednak w niektórych przypadkach pewne objawy mogą utrzymywać się nawet przy zastosowaniu leczenia farmakologicznego. Objawy można podzielić na: pozytywne, negatywne i zdezorganizowane. 

Objawy pozytywne obejmują dodatkowe lub zaburzone (w stosunku do normalnego repertuaru) zachowania i doświadczenia. Należą do nich:

  • Halucynacje (omamy), oznaczają „błądzenie myślami”. Halucynacje mogą dotyczyć słuchu, wzroku, węchu, dotyku, smaku. Najczęściej jednak spotyka się halucynacje słuchowe. Osoby uważają się za gorsze od innych, słyszą, że są silniejsze niż w rzeczywistości, zaczynają zachowywać się tak, jakby to była prawda. Badania pokazują, że halucynacje można wywołać nawet u zdrowych ludzi doświadczających silnego stresu, jeśli piją dużo napojów zawierających kofeinę. 
  • Urojenia to zaburzenia treści myśli. Wypowiedzi danej osoby pozbawione są sensu. Nie jest to skutek niskiego poziomu inteligencji, złego wykształcenia czy zaniedbania kulturowego. Paul Meehl trafnie nazwał zjawisko ślizgawką myślową.
  • Zniekształcenia spostrzegania: objawy te odnoszą się do trudności, jakie mogą pojawić się w dostrzeganiu sensu w tym, co pacjent widzi, słyszy, czuje, smakuje lub dotyka. Może zauważać, że stał się bardziej wrażliwy na dźwięki w tle, kolory czy światło – dystrakcje, które normalnie byłby w stanie zignorować.

Objawy negatywne polegają na braku lub deficycie normalnych zachowań, np.: pacjent może przez dłuższy czas siedzieć, patrzeć przez siebie lub oglądać telewizję, wykazując niewielkie zainteresowanie pracą lub jakąkolwiek aktywnością społeczną. Obejmują one apatię, trudności z motywacją, ograniczenie ilości wypowiedzi czy też zmiany emocjonalne, jak spłycenie emocji czy brak reakcji na to, co się dzieje.

Myślenie, mowa i zachowanie mogą stać się zdezorganizowane w okresie psychozy. Oznacza to, że inne osoby mogą mieć trudność ze zrozumieniem tego, co chory mówi. Problematyczne może stać się też myślenie czy planowanie. Doświadczenia te są nazywane „zaburzeniami myślenia”.

Rodzaje zaburzeń psychotycznych

Istnieje wiele różnych zaburzeń psychotycznych. Najbardziej powszechne typy zaburzenia psychotycznego to schizofrenia, zaburzenia schizoafektywne i inne zaburzenia wywołane czynnikami zewnętrznymi.

Kiedy ludzie mówią o psychozie, najczęściej odnoszą się do schizofrenii. Diagnoza ta jest stawiana, jeśli osoba doświadcza objawów psychotycznych przez okres dłuższy niż 6 miesięcy. Jeśli objawy trwają krócej niż 6 miesięcy, może zostać zdiagnozowane zaburzenie pod postacią schizofrenii (schizoformiczne).

Zaburzenie schizoafektywne diagnozowana jest, gdy osoba doświadcza objawów psychotycznych w połączeniu z objawami zaburzenia nastroju, takimi jak: depresja czy mania.

Czasami epizod psychotyczny może zostać wywołany przez narkotyki lub alkohol. Psychoza wywołana przez narkotyki jest zazwyczaj krótkotrwała, jednak w przypadku niektórych osób objawy mogą utrzymywać się przez dłuższy czas. Zaburzenie psychotyczne może wystąpić również jako element zaburzenia nastroju np. zaburzenia afektywnego dwubiegunowego (depresja maniakalna) lub w przypadku głębokiej depresji (depresja psychotyczna).

Źródło: Centrum Poznawczo-Behawioralne, Psychologia Zaburzeń