Cebulowa teoria szczęścia, czyli od czego zależy ogólne poczucie szczęścia?

27.12.2019 12:53
Szczęście: jak je osiagnać?
fot. Shutterstock

Co sprawia, że jesteśmy prawdziwie szczęśliwi? Dlaczego niektórzy z nas umieją podnieść się po najcięższych kryzysach, a inni stale nie są zadowoleni ze swoich osiągnięć? Janusz Czapiński, polski psycholog społeczny stworzył cebulową teorię szczęścia, w której wyjaśnia, od czego zależy zadowolenie z życia. Zobacz, na czym polega ta teoria.

Szczęście: jak je poczuć?

Na początku lat 90. Janusz Czapiński wprowadził pojęcie “cebuli dobrostanu”. Ten mechanizm psychologiczny wyjaśnia zależności między subiektywnym poczuciem szczęścia a zewnętrznymi okolicznościami oraz cechami osobowości danej jednostki. Przekonuje też o tym, aby nawet w bolesnych i trudnych doświadczeniach, poszukać czegoś pozytywnego. Słowem, poszukuje w człowieku psychologicznych zasobów, które pozwolą mu mierzyć się z trudnościami życia.

“Psychiczna cebula” składa się z trzech warstw. Pierwsza to wola życia. Jest ona najbardziej stabilnym, wręcz wrodzonym elementem dobrostanu. Na warstwę drugą składa się ogólne emocjonalne zadowolenie człowieka z życia, co znajduje wyraz w wypowiadanych przez niego sądach. Warstwa zewnętrzna obejmuje zadowolenie z poszczególnych obszarów życia: pracy, rodziny, domu, stosunków z przyjaciółmi, a także dochodów. Niemniej prof. Czapiński definiuje szczęście jako pozytywną, afirmującą postawę wobec życia i źródła szczęścia upatruje przede wszystkim w predyspozycjach psychicznych człowieka, a nie w obiektywnych warunkach życia.

80812781_582267079010679_4128579816276361216_n

Polacy proszeni w 2012 r. przez prof. Czapińskiego o wskazanie, co decyduje o ich poczuciu szczęścia w czołówce umieszczono głównie warstwy zewnętrzne: zdrowia (64%), udane małżeństwo (53%), dzieci (48%), satysfakcjonująca praca (31%), godne pieniądze (28%). Ten ranking raczej się od lat nie zmienia.

Przeczytaj: Przepis na szczęście wg naukowców. Co musisz zrobić?

Badania Czapińskiego pokazują, że nawet jeśli przeżywamy coś bardzo trudnego, mamy naturalną zdolność powrotu do stanu równowagi. W psychologii nazywa się to homeostazą szczęścia. Podstawową rolę odgrywa w nim wola życia. To ona gwarantuje względnie stałe poczucie szczęścia podczas całego naszego życia. Właśnie dlatego Czapiński nazywa swoją cebulową koncepcję „pocieszającą”, bo zakłada ona istnienie stałego poziomu szczęścia, który przypisany jest każdej osobie. A jeśli nawet spotka nas niepowodzenie, prędzej czy później odzyskamy przynależny nam stopień zadowolenia z życia.

Tłumaczą to wyniki badań socjologicznych, przeprowadzone na Polakach w ramach Diagnozy Społecznej. Zespół badawczy pod kierownictwem profesora przeanalizował poziom woli życia i dobrostanu subiektywnego u wdów tuż po stracie męża. Gdy badacze po 7 latach przerwy spytali te same osoby o ich poczucie szczęścia, okazało się, że wróciło ono do poziomu wyjściowego.

Psychologowie postrzegają szczęście jako kwestię osobowościową. Jak widać pojęcie “szczęścia” ewoluowało. Dawniej było rozumiane jako pomyślność, która oznacza dobry los. Wiązało się to bardziej z posiadaniem nuż czuciem. Współcześnie zaczynamy rozumieć, że to uczucie zależy w dużej mierze od czynników wewnętrznych.  Na poczucie zadowolenia składa się przede wszystkim sposób myślenia o swoim życiu i o świecie. Niektórzy ludzie częściej dostrzegają pozytywne aspekty swojej egzystencji, są też ufni i otwarci. Psychologowie i socjologowie dalej pracują nad opracowaniem, jeszcze dokładniejszej definicji szczęścia. Jedno już dziś wiemy - satysfakcja z życia jest indywidualną oceną własnego życia. 

Warto pamiętać również o tym, że dobrostan psychiczny nie jest czymś stałym. Właśnie dlatego warto, co jakiś czas aktualizować wiedzę o swoim życiu. Można to sprawdzić za pomocą kilku nieskomplikowanych pytań.

  1. Jak czułem/am się wczoraj, przedwczoraj,  rok temu: czy więcej było pozytywnych stanów czy negatywnych?
  2. Czy szanuję i akceptuję sam siebie? Jakie są moje mocne i słabe strony?
  3. Czy potrafię wracać do dobrych chwil w życiu? 
  4. Czy dostrzegam swoje talenty i predyspozycje?
  5. Na czym mi w życiu zależy?
  6. Czy mam dostateczną kontrolę nad tym, co się w moim życiu dzieje?
  7. Czy jestem autonomicznym, wolnym, samodzielnym człowiekiem?
  8. Czy umiem żyć z ludźmi i wśród ludzi?
  9. Czy nabywając rzeczy, po prostu zaspokajam swoje materialne i estetyczne potrzeby, czy też ciągle wydaje mi się, że mam wszystkiego za mało?
  10. Czy potrafię żyć tym, co tu i teraz?

Pozytywna odpowiedź na większość  tych pytań na pewno odzwierciedli twój poziom życiowego dobrostanu. 

Źródło: Psychologia szczęścia, Janusz Czapiński; Poradnik Psychologiczny "Ja, my, oni".