Bezsenność: leczenie psychologiczne bardziej skuteczne niż popularne leki

29.07.2019
Aktualizacja: 29.07.2019 14:47
Bezsenność: sposoby leczenia

Bezsenność to najczęściej jeden z sygnałów głębszego problemu. Może to być objaw nieprzepracowanych emocji, zmian w stylu życia, stresu, bodźców nagromadzonych w krótkim czasie. Organizm wysyła informację, że coś nie gra w funkcjonowaniu osoby i trzeba to zidentyfikować, a następnie zmienić. Często próbujemy sami, sięgając po znane sposoby np.: ziołowe tabletki, szybki prysznic 30 minut przed snem, przewietrzenie pokoju, herbatki. To jednak za mało, aby bezsenność minęła. Psychoterapeuci są w stanie wyleczyć, proponują plan oparty na terapii CBT. Pomaga on zidentyfikować problem i uczciwie przepracować trudność. Okazuje się, że wystarczy 6 do 8 sesji. 

Leczenie bezsenności 

Terapia poznawczo-behawioralna jest wyjątkowo skuteczna w leczeniu bezsenności. Jest też  stosunkowo krótka w porównaniu z innymi rodzajami psychoterapii. Podstawowym celem jest lepsze funkcjonowanie w ciągu dnia, co automatycznie spowoduje łatwiejsze zaśnięcie. Okazuje się, że wystarczy sześć do ośmiu sesji terapeutycznych, trwających 50-minut.

Leczenie zaczyna się od wyjaśnieniu pacjentowi leczenia, rytmu okołodobowego. Pacjent przekazuje, jak obecnie wygląda jakiego cały dzień. Wspólnie ustalane są cele terapeutyczne. Kolejne sesje poświęcone są leczeniu problemu. Zwraca się uwagę przede wszystkim na objawy, zachowania związane z energią w ciągu doby.

Ważna informacja

U podstaw terapii poznawczo–behawioralnej leży założenie, że poprzez zmianę błędnego, rodzącego cierpienie sposobu myślenia można uzyskać zmianę nastroju i zachowania. Terapeuta stosuje techniki CBT aby pomóc pacjentowi/klientowi zweryfikować własne wzorce myślenia i własne przekonania oraz zastąpić „błędy w myśleniu” bardziej realistycznymi i efektywnymi myślami, redukując w rezultacie dyskomfort i ograniczając samoograniczające zachowania.

Piąta, szósta i siódma sesja dotyczą takich rzeczy jak relaksacja, higiena snu, codzienne procedury. Ostatnie sesje - ósma - koncentruje się na zapobieganiu nawrotom bezsenności.

Kiedy zaczyna się terapię poznawczo-behawioralną należy pamiętać o tym, że zostanie się ocenionym w kontekście bezsenności.  Ważna jest tutaj historia medyczna. Pierwsza sesja jest kluczowa, na jej podstawie zostaną wyodrębnione elementy istotne dla leczenia.  Psycholog zbiera to w całość, podsumowuje, ustala leczenia. Rozmawia też o konkretnym przypadku pacjenta, wyjaśnia podstawowe wzorce i procesy snu.

Po zakończeniu leczenia pacjent przegląda  wszystkie techniki i narzędzia, których się nauczył, aby przezwyciężyć bezsenność i zapobiegać jej nawrotom.

Techniki terapeutyczne w terapii poznawczo-behawioralnej 

Terapeuta poznawczo–behawioralny posługuje się w pracy z klientem/pacjentem różnymi technikami CBT, do których należą m.in.:

  • dialog sokratejski– metoda polegająca na umiejętnym zadawaniu pytań przez terapeutę, w sposób umożliwiający klientowi/pacjentowi samodzielne zidentyfikowanie błędów lub zafałszowań we własnym myśleniu. Samo zadawanie pytań pozwalał im odkryć błędy logiczne we własnym rozumowaniu.
  • zapis myśli – metoda polegająca na rozwinięciu umiejętności bardziej uważnego, świadomego i zdystansowanego przyglądania się własnym myślom w celu samodzielnego identyfikowania błędów i zniekształceń w ich treści. Polega na systematycznym spisywaniu myśli w określony sposób oraz ich ustrukturowaną analizę,
  • zadania domowe – pomagają badać i weryfikować posiadane przekonania. Np. jeśli ktoś jest głęboko przekonany, że z powodu wstydu „nie potrafię inicjować rozmowy z innymi”, może wspólnie z terapeutą ustalić zadanie by zapytać 5 przypadkowych osób o godzinę, pogodę, drogę itp. Zadania pomagają także utrwalać i rozwijać nowe umiejętności i sposoby radzenia sobie,
  • ekspozycja – w przypadku zaburzeń lękowych, ekspozycja oznacza świadome, planowane i celowe narażenie się na obiekt lęku (np. pająka, uczucie duszności, przebywanie w zamkniętym pomieszczeniu) by oduczyć się lękowej reakcji, oswoić lęk i nauczyć się reagować w bardziej adaptacyjny sposób. Ekspozycja może przyjąć formę tzw. systematycznej desensytyzacji – stopniowego, kontrolowanego oswajania lękotwórczego obiektu.

Bezsenność a choroby

Zaburzenia snu są powszechne i należą do najczęstszych problemów zdrowotnych osób dorosłych. Najczęstszą formą zaburzeń snu jest bezsenność, która stanowi około 90% tych zaburzeń. Bezsenność jest trzecią pod względem częstości występowań skargą, jaką zgłaszają pacjenci lekarzowi, zaraz po bólu głowy oraz dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego.

Ważna informacja

Zgodnie z definicją Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych, bezsenność jest to niedostateczna ilość i/lub jakość snu, która występuje co najmniej 3 razy w tygodniu, przez minimum jedenmiesiąc.

Okazuje się, że na większe ryzyko bezsenności mają wpływ takie czynniki socjoekonomiczne, jak rozwód, separacja czy owdowienie. Niektóre badania wskazują na znaczenie niskiej pozycji socjoekonomicznej na wzrost zaburzeń snu. Według badania przeprowadzonego w Polsce przez Centrum Badań Opinii Społecznej stwierdzono, że 33% osób z wykształceniem podstawowym cierpi na zaburzenia snu, podczas gdy takie problemy ma tylko 17% ankietowanych z wyższym wykształceniem.

Liczne badania wykazały, że na bezsenność ma wpływ również płeć. Kobiety średnio dwukrotnie częściej mają objawy bezsenności niż mężczyźni. Za tę różnicę najprawdopodobniej są odpowiedzialne zmiany hormonalne, między innymi w cyklu menstruacyjnym, w ciąży i połogu oraz podczas menopauzy, a także wyższy odsetek występowania depresji u kobiet. W okresie menopauzy częstość występowania bezsenności wzrasta aż o 40%.

W innym, dużym badaniu przeprowadzonym przy współpracy z World Health Ogranization w 14 krajach wykazano, że u 51,5% ankietowanych, którzy mieli jakiekolwiek zaburzenia snu, występują zdiagnozowane według kryteriów ICD-10 zaburzenia psychiczne. Były to:

  • zaburzenia depresyjne — 31,1%, 
  • zaburzenia lękowe — 18,5%, 
  • neurastenia — 13,2%, 
  • „szkodliwie” picie alkoholu — 7,8%,
  •  zaburzenia somatyzacyjne — 6,2%,
  • uzależnienie od alkoholu — 5,3%. 

Znaczący wpływ na występowanie zaburzeń snu, głównie zaś bezsenności, mają schorzenia ogólnoustrojowe. 

Najczęściej wśród grup podwyższonego ryzyka są osoby mające przewlekłe dolegliwości bólowe, choroby układu krążenia (nadciśnienie, choroba wieńcowa, niewydolność krążenia), zaburzenia układu pokarmowego (np. refluks żołądkowo-przełykowy lub choroba wrzodowa), choroby układu oddechowego (astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc), a także zaburzenia metaboliczne (otyłość, cukrzyca).

Z zaburzeniami snu zgłaszają się również pacjenci z zapaleniem stawów, otyłością, chorobą wieńcową oraz obturacyjną chorobą płuc. Także inni autorzy zwrócili uwagę na związek zaburzeń somatycznych, w tym przewlekłego bólu, oraz nadciśnienia tętniczego ze zwiększonym ryzykiem występowania zaburzeń snu. Warto podkreślić, że u osób, u których występuje bezsenność, istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca oraz zgonu z powodów wieńcowych. 

Należy również wspomnieć, że w przebiegu organicznych chorób układu nerwowego, takich jak: padaczka, stwardnienie rozsiane, otępienie oraz choroba Parkinsona, obok bezsenności bardzo często występują różne zaburzenia snu. 

Przeczytaj: Odkryto geny bezsenności, które rzucają nowe światło na zaburzenia snu

Dlatego w każdym przypadku leczenie powinno być poprzedzone rozważaniami odnośnie jej pochodzenia, zaś postępowanie terapeutyczne powinno mieć charakter leczenia przyczynowego.

Bezsenność a leki 

Lekarze przepisują różne rodzaje leków na receptę i bez recepty. Należą do nich benzodiazepiny, niebenzodiazepinowe leki nasenne, leki przeciwdepresyjne i bez recepty, takie jak difenhydramina i doksylamina.

Niemniej jednak istnieją dowody, że pacjenci lepiej reagują na niefarmakologiczne metody leczenia bezsenności. Zabiegi te mają również bardziej długotrwałe efekty. Terapia poznawczo-behawioralna okazała się skutecznym i obiecującym leczeniem.

Źródło: Piękno Umysłu; Epidemiologia bezsenności Anna Wojtas, Sławomir Cieszewski