Pieniądze mogą zastąpić silne więzi społeczne. Jak bogactwo wpływa na mózg?

03.12.2019
Aktualizacja: 04.12.2019 16:14
Czy pieniądze zmieniają człowieka?
fot. Shutterstock

Pieniądze dają nam poczucie siły, co z kolei powala na osiągnięcie celów bez pomocy innych ludzi. Dla wielu pieniądze nie są tylko środkiem wymiany, mają przede wszystkim wartość psychologiczną czy emocjonalną. Agata Gąsiorowska z Uniwersytetu SWPS przeprowadziła serię badań w zakresie psychologicznego znaczenia pieniędzy. Ich wyniki odpowiadają na kluczowe pytanie – czy pieniądze nas zmieniają?

Co pieniądze robią z człowiekiem?

Czy pieniądze mogą podwyższać samoocenę, zmienić zachowanie, nasilać narcyzm, osłabiać więzi z innymi? Dotychczasowe badania w mniej lub bardziej bezpośredni sposób pokazują, że pieniądze wywołują koncentrację na sobie. W książce „Psychologiczne znaczenie pieniędzy” Agata Gąsiorowska potwierdza, że osoby z wyższych klas społecznych charakteryzują się wysokim poziomem narcyzmu. Są też przekonane, że należy im się więcej, niż innym. No i o wiele częściej niż ludzie z niższych klas po prostu myślą o pieniądzach.

To nie jedyne badanie, które pokazuje, że pieniądze nas zmieniają. Wśród nas są tacy, którzy na widok, szelest i zapach pieniędzy reagują zmysłami. Zostało to pokazane w eksperymencie Gala (2012). Badacz prosił osoby o trzymanie w ustach przez dwie minuty wacików dentystycznych i wpatrywanie się w znak X na ekranie monitora. Potem badani byli poddani różnym oddziaływaniom. A następnie pokazano im wizerunki pieniędzy. Na koniec raz jeszcze proszono o trzymanie w ustach wacików. wniosek jest taki, że ludzie ślinią się na sam widok pieniędzy.

Naukowcy oraz psychologowie od dawna zastanawiają się nad tym, dlaczego pragnienie posiadania pieniędzy jest takie silne? Uzależnienie od pieniędzy dotyka zarówno kobiet, jak i mężczyzn w różnym wieku. Neurobiolodzy zauważyli, że pieniądze działają na nasz mózg identycznie jak narkotyk. Mózg ludzki w obliczu pieniędzy przestaje działać w sposób racjonalny.

Oczywiście w mózgu nie ma ośrodka reakcji na banknot, pieniądze nie oddziałują też bezpośrednio na zmysły, tak jak np. pornografia. Mogą jednak działać jak inne bodźce na poziomie poznawczym.  – Pieniądze, podobnie jak narkotyki są uzależniające i mogą powodować negatywne konsekwencje, dają bowiem człowiekowi natychmiastową nagrodę – podkreśla dr Gąsiorowska.

Gąsiorowska postanowiła zbadać też to, czy pieniądze mają znaczenie dla samooceny. Na podstawie badań psycholożki okazało się, że osoby o wysokiej samoocenie rozumieją zazwyczaj, że pieniądze są tylko narzędziem, a niekoniecznie celem samym w sobie. Inaczej jest u osób z niską samooceną: rozwijają w swoich głowach przekonanie o symbolicznej naturze pieniądza. Wierzą, że podnosi on prestiż i daje kontrolę nad innymi. Jest to dla nich jednoznaczne z podniesieniem samooceny.

Co ciekawe, o symbolicznej naturze pieniędzy są też przekonane te osoby, które mają dość wysoką samoocenę i gardzą w pewien sposób pieniędzmi. Potrafią ostentacyjnie wybierać np. pracę w fundacji charytatywnej, zamiast w kancelarii prawnej.

Podejście do pieniędzy może być różne, ale zawsze ma ono wielki wpływ na daną osobę i jej wybory życiowe. Agata Gąsiorowska wyodrębniła cztery typy postaw wobec pieniędzy.

  1. Niespokojni wielbiciele –  to osoby, które traktują pieniądze, jako źródło władzy, są  nastawieni na wykorzystywanie okazji. Cechuje ich silny niepokój, neurotyczność, nieustępliwość. 
  2. Negujący znaczenie – osoby traktują pieniądze jako źródło zła i władzy. Cechuje ich chaotyczność, niska kontrola finansów, wysoka nieostrożność.
  3. Refleksyjni zarządcy – osoby, które mają wysoką kontrolę i planowanie finansów. Cechuje ich awersja do zobowiązań finansowych.
  4. Niezaangażowani hedoniści – osoby o niskiej kontroli finansowej, mają instrumentalne podejście do pieniędzy. To stabilni emocjonalnie ekstrawertycy, otwarci na doświadczenia. 

Podsumowując, dotychczasowe wyniki badań pokazują, że osoby, u których pieniądze wzbudzają silne emocje, różnią się pod względem charakterystyk psychologicznych od osób, które tak silnych emocji związanych z pieniędzmi nie odczuwają. Sam fakt przypisywania pieniądzom szczególnych właściwości jest związany z określonymi cechami temperamentu i osobowości. 

Źródło: Psychologiczne znaczenie pieniędzy, Agat Gąsiorowska 

Przeczytaj: Działają na nas jak seks i narkotyki. Uzależnienie od pieniędzy to plaga współczesnych czasów