Zamknij

Fonoholizm, nomofobia, FOMO, czyli co nam robią smartfony

15.07.2022
Aktualizacja: 17.07.2022 14:26
Uzależnienie od smartfona - fonoholizm
fot. Robert Przybysz/Schutterstock

Życie bez telefonu komórkowego wydaje się dziś niemal niewyobrażalne – większość z nas zaczyna z nim dzień i tak samo kończy. Warto jednak zachować kontrolę nad tym, jak i kiedy używamy smartfonów. O tym, jak powstaje uzależnienie od telefonu komórkowego, opowiada Dominika Furtak, pedagożka i terapeutka z portalu Zaufany Terapeuta.

  1. Smartfon nieodłączny towarzysz?
  2. Co to jest fonoholizm?
  3. Na czym polega nomofobia?
  4. Objawy fonoholizmu u dzieci i nastolatków
  5. Jak uchronić dziecko przed nomofobią?
  6. Czy można pokonać uzależnienie od telefonu?

Czy Dzień bez Telefonu Komórkowego, który przypada 15 lipca, może nas skłonić do zastanowienia się nad sposobem, w jaki używamy komórek? Ustanowiono go, by zwrócić uwagę na to, jak wartościowy może być czas spędzony z dala od świecącego ekranu: możemy czuć się świetnie, dobrze bawić i spędzać czas z ludźmi bez sprawdzania co chwilę powiadomień. Kontakty społeczne niezakłócane przez dźwięki przychodzących wiadomości naprawdę mogą dać poczucie szczęścia i wolności. Warto spróbować – nawet jeśli Dzień bez Telefonu Komórkowego miałby oznaczać zaledwie pół dnia bez telefonu.

Smartfon nieodłączny towarzysz?

Telefon to zwykle pierwsza rzecz, po którą jeszcze nie do końca rozbudzeni sięgamy rano – zwłaszcza jeśli korzystamy z budzika w komórce. Potem sprawdzanie powiadomień, prognozy pogody, newsy ze świata. Z pomocą aplikacji planujemy, co zjeść, z kim się spotkać, co załatwić, obliczamy ilość spalonych kalorii. Sprawdzamy, jak dostać się do pracy, gdzie zamówić lunch i co zrobić po południu. W ten sposób każdego dnia tworzy się siatka nawyków, która coraz mocniej przywiązuje nas do osobistego, podłączonego do sieci multifunkcjonalnego towarzysza, jakim jest telefon komórkowy. Wśród wielu osób (szczególnie młodych, nastolatków i dzieci) powoduje to dwa, niestety, patologiczne zjawiska: fonoholizm i nomofobię.

Co to jest fonoholizm?

Najprostszą definicją fonoholizmu jest utrata kontroli nad korzystaniem ze smartfona. Skutkiem jest to, że uzależniona osoba zaczyna zaniedbywać pracę, naukę, odpoczynek, dietę, higienę czy zdrowie. Behawioralne uzależnienie od telefonu wykorzystuje programowanie naszych zachowań.

– Media społecznościowe skonstruowane są tak, aby człowiek dostawał jak najszybsze sprzężenie zwrotne (nagrodę) w postaci lajka, esemesa, komentarza lub innego powiadomienia wyskakującego na ekranie telefonu – opisuje mechanizm powstawania fonoholizmu Dominika Furtak, pedagożka i terapeutka z portalu Zaufany Terapeuta. – Dostosowują one opisywane sprzężenie indywidualnie, dlatego tak wiele ludzi podatnych jest na uzależnienie – dodaje.

W trakcie korzystania ze smartfona aktywowany jest układ nagrody, a w naszym mózgu wytwarzana jest dopamina, hormon szczęścia, którą z czasem zaczyny kojarzyć z telefonem. Nim się obejrzymy, przyjemność przeradza się w zniewolenie.

Na czym polega nomofobia?

Drugim, wynikającym z fonoholizmu zjawiskiem jest nomofobia. Mechanizm jej powstawania jest podobny do tego, w jaki sposób powstają zaburzenia lękowe. Pojęcie to ukuto w 2008 roku w skutek zaskakujących wyników badań prowadzonych wśród dorosłych Brytyjczyków. Ujawniono wówczas, że 53 proc. badanych czuje niepokój, gdy nie ma przy sobie telefonu, brakuje zasięgu lub poziom naładowania baterii jest niski. Obecnie wśród charakterystycznych symptomów nomofobii specjaliści wymieniają:

  • natrętne myśli na temat telefonu
  • silny opór i lęk przed odłożeniem telefonu czy wyciszeniem powiadomień
  • sprawdzanie powiadomień co klika minut
  • ciągłe trzymanie telefonu w dłoni
  • stałe kontrolowanie poziomu naładowania baterii.

Objawy fonoholizmu u dzieci i nastolatków

Fonoholizm u dzieci lub nastolatków objawia się najczęściej widocznym niepokojem, a nawet lękiem w sytuacji, gdy trzeba rozstać się z telefonem, na przykład kiedy konieczne jest naładowanie baterii, nie ma zasięgu lub telefon jest czasowo zabierany przez rodzica. Lęk ten może przybrać postać syndromu FOMO (ang. fear of missing out). Polega on na doświadczeniu bardzo przykrych emocji w związku z tym, że inni mają więcej radości w swoim życiu, żyją lepiej i dobrze się bawią, oraz na silnej obawie, że przegapimy niezwykłe doświadczenia z życia innych osób. Nałogowo przeglądamy więc portale społecznościowe, zawsze jednak towarzyszy temu bezradność z powodu myśli, że bezpowrotnie coś tracimy.

Skutki uzależnienia od smartfona
fot.

Zaufany Terapeuta, skutki uzależnienia od smartfona

Jak uchronić dziecko przed nomofobią?

W wychowaniu dziecka najskuteczniejszą, a zarazem najprostszą metodą jest modelowanie, które bazuje na obserwacji otoczenia i sytuacji społecznych przez dziecko. Ważne jest więc, by ochronę dziecka przed uzależnieniami zacząć od samych siebie. Rodzic, nauczyciel, terapeuta czy kolega są nauką samą w sobie. Zdaniem Dominiki Furtak, jeśli dziecko widzi, że rodzic po pracy siada przed telewizorem z telefonem w dłoni, to samo zechce tak funkcjonować. Pedagożka radzi, by wprowadzić do codziennej domowej rutyny niepisane zasady, które będą dotyczyły wszystkich domowników.

Bardzo ważne jest też, by rozumieć dziecko, wychowujące się w obecnych czasach. Telefon pełni w życiu dorastającego człowieka bardzo ważną funkcję. Zakazywanie korzystania z niego może spowodować alienację w środowisku rówieśniczym. Złotym środkiem jest zezwolenie dziecku na korzystanie z telefonu, jednak z kontrolą rodzicielską bazującą na określonych wcześniej zasadach lub jeśli nie ma konieczności wyznaczania zasad – na rozmowie. Bardzo często dzieci wychowujące się w sprzyjającym środowisku dzielą się swoimi zainteresowaniami i doświadczeniami z rodzicem. Jeśli stworzymy przyjazne warunki do rozmowy, dziecko samo taką kontrolę za nas wypełni, opowiadając, co się dzieje w jego telefonie oraz jakie ma do tego podejście.

Czy można pokonać uzależnienie od telefonu?

Choć większość z nas się obruszy, to warto zdać sobie sprawę, że fonoholizm i nomofobia mogą być poważnymi problemami. Artur Jężak, ekspert z portalu Zaufany Terapeuta, wyjaśnia, jak poradzić sobie z uzależnieniem od telefonu: – Fonoholizm, a tym bardziej nomofobia to zjawiska o skrajnym nasileniu. W obu przypadkach zalecane jest leczenie psychoterapeutyczne. Wśród najskuteczniejszych metod wspierających wychodzenie z uzależnień behawioralnych jest terapia poznawczo-behawioralna oraz terapia odwykowa – wyjaśnia.

Specjalista zachęca też, by Dzień bez Telefonu Komórkowego spędzić z dala od smartfona. – Detoks od telefonu, szczególnie dzisiaj, polecam wszystkim innym użytkownikom telefonów komórkowych. Zamiast spędzać lipcowe popołudnie przed ekranem, warto zapewnić sobie i swoim dzieciom atrakcyjne formy spędzenia wolnego czasu, w trakcie których korzystanie z telefonu jest po prostu niemożliwe, może to być np. wycieczka rowerowa. Pamiętajmy też, by na co dzień pielęgnować wspólnie spędzany czas z rodziną, rozmawiać z naszymi dziećmi o istotnych dla nich sprawach i trudnych momentach. Budujmy żywą relację z drugim człowiekiem i 15 lipca podłączmy się wszyscy do realu! – apeluje Artur Jężak.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: portal Zaufany Terapeuta