Fagofobia, czyli strach przed połykaniem - skąd się bierze ten lęk?

30.09.2019
Aktualizacja: 30.09.2019 15:39
Strach przed połykaniem (fagofobia)
fot. Shutterstock

Strach przed połykaniem, inaczej fagofobia, może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Osoba cierpiąca na tę fobię może bać się przełykać pokarmy, płyny, lekarstwa.

"Mam 21 lat i odkąd pamiętam mam lęk przed połykaniem", "Zaczęło się od przeziębienia i uczucia, jakby coś zalegało mi w gardle. Miałam silny kaszel. Przeziębienie minęło, ale strach przed połykaniem pozostał", "Mam problem z połykaniem pokarmów stałych i płynów. Każdy posiłek to dla mnie duży stres, bo boję się, że mogę się zadławić. Błagam o pomoc". To tylko niektóre z wpisów, które można odnaleźć na forach internetowych. Wszystkie z tych osób cierpią na fagofobię, czyli strach (lęk) przed połykaniem.

Fagofobia (strach przed połykaniem) - na czym polega?

Fagofobia to fobia specyficzna, oznaczająca strach przed jedzeniem, a właściwie przed połykaniem. Źródłosłów tego słowa bierze się z języka greckiego: phagein (jeść) oraz phobos (strach). Osoby cierpiące na fagofobię boją się, że podczas połykania (czy to pokarmów, czy leków, czy płynów) może dojść u nich do zakrztuszenia lub zadławienia.   

Na samą  myśl o przełykaniu czegokolwiek, osoba doświadczająca tego rodzaju fobii odczuwa nieracjonalny, nieadekwatny do sytuacji lęk. Ma poczucie zagrożenia życia.

"Od kilku lat męczę się z moimi lękami dotyczącymi jedzenia. Boję się cokolwiek przełknąć w obawie przed uduszeniem i śmiercią. Do tej pory bałam się połykać pokarmy stałe, teraz także płyny. Czy kiedykolwiek ktoś z tego wyszedł?", "Ten objaw jest moim  i zaczął się dużo wcześniej, nim pojawiły się pierwsze ataki. Niech policzę... to jakieś 13 lat. W sumie od dzieciństwa. To mój pierwszy objaw i wiem, że opuści mnie jako ostatni..."

Wpisy osób dotkniętych tą fobią są dramatyczne i świadczą o ogromnym strachu, jaki odczuwają.

Fagofobia (strach przed połykaniem) - jakie są objawy?

U osoby cierpiącej na fagofobię mogą pojawić się objawy na trzech poziomach: fizycznym, poznawczym, behawioralnym.

Na poziomie fizycznym pod wpływem impulsu - w tym wypadku myśli o konieczności przełykania -  mogą pojawić się: tachykardia (zwiększenie częstości akcji serca), uczucie duszności, ból i zawroty głowy, zwiększona potliwość, nudności lub nawet wymioty, bóle brzucha, wzrost napięcia mięśniowego.

Na poziomie poznawczym osoba z fagofobią myśli o rychłej śmierci z powodu zadławienia. Jest przekonana, że połknięcie czegokolwiek może się dla niej skończyć tragicznie. To seria nielogicznych myśli i wyobrażeń, które stale są podsycane.

Na poziomie behawioralnym osoba z fagofobią, unika sytuacji, w których może być narażona na konieczność połykania, np. unika wyjścia do restauracji ze znajomymi  lub wspólnych posiłków z rodziną. Unika wszelkich sytuacji, które wiążą się z udręką lub niepokojem.

Ważne!

Nawet, jeśli osoba z fagofobią zdecyduje się na zjedzenie czegokolwiek, to może wyjątkowo długo przeżuwać dany pokarm, aby zminimalizować ryzyko zadławienia się.

Fagofobia (strach przed połykaniem) - jakie przyczyny?

Przyczyn fagofobii może być bardzo wiele. Ustalenie ich może być trudne, ponieważ w wielu przypadkach osoby z fagofobią nie jest w stanie określić, jakie doświadczenie mogło warunkować pojawienie się takiego strachu. Mogą to być jednak traumatyczne doświadczenia, z którymi chory nie może sobie psychicznie poradzić, np. doświadczenie zakrztuszenia się, przemoc domowa czy gwałt. U niektórych osób strach przed połykaniem może pojawić się po chorobie, w której chory miał problem z przełykaniem.  

Niektóre osoby myślą, że straciły umiejętność połykania. Jedna z osób fagofobią napisała na forum: "Tyle, że ja nie czułem lęku przed śmiercią, uduszeniem czy zadławieniem. Miałem uczucie, że utraciłem ten odruch. Objaw ten trwał non stop, bez wyjątków. Zmieniała się tylko jego intensywność. W skrajnych przypadkach (a było ich wiele), nie mogłem połykać własnej śliny. Można się tylko domyślać, jak ten objaw mnie wyalienował i niszczył".

Fagofobia (strach przed połykaniem) - jakie konsekwencje?

Osoba cierpiąca na lęk przed połykaniem powinna zgłosić się do psychologa lub psychiatry. Leczenie tej fobii jest konieczne, bo strach przed spożywaniem czegokolwiek może wzrastać i prowadzić do niebezpiecznych konsekwencji. Początkowo może pojawić się tylko lęk przed połykaniem tabletek, a potem jedzenia czy picia.  U takich osób w drastyczny sposób zmniejsza się ilość przyjmowanego pożywienia. Spada drastycznie masa ciała chorego, może dojść do odwodnienia, a w konsekwencji do wyniszczenia organizmu.

Fagofobia (strach przed połykaniem) - rozpoznanie i leczenie

Diagnozowanie fagofobii może być trudne, ponieważ objawy tej fobii mogą również sugerować inne choroby związane z zaburzeniami odżywiania. Należy więc najpierw wykluczyć zaburzenie łaknienia, anoreksję oraz bulimię. Przed zdiagnozowaniem u pacjenta fagofobii należy również sprawdzić, czy nie cierpi on na depresję – w przebiegu zaburzeń afektywnych również mogą się przecież pojawiać zaburzenia łaknienia.

Lekarz musi również wykluczyć organiczne przyczyny występujących u pacjentów dolegliwości, np. upośledzenie połykania (dysfagia) wywołane przez chorobę nowotworową.

Osobą z fagofobią zaleca się psychoterapię, w ciężkich przypadkach farmakoterapię.  Psychoterapia może opierać się na trzech modelach:

  • terapii ekspozycyjnej - chory początkowo spożywa jedzenie o gładkiej konsystencji, czyli takie pokarmy, które łatwo połknąć. W następnych etapach jedzenie zostaje zróżnicowane. Ma to na celu przekonanie chorego, że przełykanie nie wiąże się z ryzykiem zadławienia i ma oswoić chorego z bodźcem, który go przerażał;
  • technikach relaksacyjnych, które pomagają zmniejszyć poziom pobudzenia układu nerwowego i w ten sposób stawić czoła lękom;
  • terapię poznawczą, która pozwala modyfikować wszystkie zniekształcone myśli i przekonania, które osoba z fagofobią ma w związku z aktem połykania.