Twoje dziecko nie chce chodzić do szkoły? To może być fobia społeczna

25.09.2020
Aktualizacja: 25.09.2020 14:04
Czym jest fobia społeczna?
fot. Shutterstock

Widzisz, że twoje dziecko oddala się od rówieśników, nie potrafi odnaleźć się w grupie? Szkoła zaczyna być męcząca i trudna, wszystko, co się w niej dzieje wyzwala negatywne emocje. Coraz częściej słyszysz, że twoje dziecko chciałoby zmienić szkołę, a ty nie wiesz co robić? Gdy trafiasz do gabinetu psychologa okazuje się, że przyczyną tych trudności jest fobia społeczna. Czym jest i jak ją rozpoznać na wczesnym etapie? 

  • Fobia społeczna inaczej nerwica społeczna lub zaburzenie lęku społecznego często mylone z nadmierną nieśmiałością.

Fobia społeczna inaczej nerwica społeczna lub zaburzenie lęku społecznego jest jednym z najczęściej diagnozowanych zaburzeń psychicznych. Często mylona z nadmierną nieśmiałością. Odczuwany lęk dotyczący kontaktów z innymi ludźmi, powoduje znaczne ograniczenia życiowe u osób z tym zaburzeniem.

Osoby z podejrzeniem fobii społecznej są mało towarzyskie i skryte, uskarżają się na brak tematów do rozmów oraz uważają się za osoby nieatrakcyjne. W szkole dziecko z fobią społeczną nie potrafi odnaleźć się w grupie, staje na przerwach gdzieś z boku, unika kontaktu wzrokowego, wystąpień publicznych (apeli), mimo że bardzo chciałoby uczestniczyć w życiu klasy. Sprawia wrażenie osoby introwertycznej i bardzo spokojne, ale tak na prawdę w głębi tłumi swoje potrzeby. 

Osoby cierpiące na fobię społeczną:

  • unikają wystąpień publicznych;
  • unikają jedzenia i picia w miejscach publicznych;
  • nie odzywają się w obecności innych;
  • unikają rozmów, zwłaszcza z osobami, które są dla nich autorytetem;
  • nie mogą pracować, gdy ktoś na nie patrzy;
  • prowadzą najczęściej samotny tryb życia.

Fobia społeczna ujawnia się zwykle w okresie dojrzewania – pierwsze objawy pojawiają się pomiędzy 17. a 30. rokiem życia. Choć w tym okresie rozwoju występuje równie często u chłopców, jak i dziewcząt, to w wieku dorosłym zaburzenie to jest dwukrotnie częściej obserwowane u kobiet.

Przyczyny powstania fobii społecznej

Jedną z przyczyn wystąpienia fobii społecznej może być odrzucenie przez grupę, np. przez rówieśników w szkole oraz strach przed kompromitacją. Pacjenci często ujawniają swój silny lęk, gdy od dłuższego czasu nie potrafią odnaleźć się w grupie. Mogą winić szkołę, nauczycieli, dyrekcje, że są nieprzyjaźni, ale najczęściej nie pokrywa się to z faktami. Najprawdopodobniej  wynika to z wewnętrznych przekonań dziecka.

Obniżona samoocena, brak umiejętności autoprezentacyjnych, zahamowanie ekspresji emocjonalnych to kolejne przyczyny występowania fobii.  Rozwój fobii społecznej mogły spowodować też doświadczenia z przeszłości, np. przemoc w szkole, rozwód rodziców, nadużycia emocjonalne, bądź fizyczne.

Wśród problemów związanych z fobią społeczną wymienia się tzw. lęk antycypacyjny. Najogólniej mówiąc, polega on na tym, że pacjent panicznie  boi się zdarzenia, zanim się wydarzy. Niepokój i związane z nim objawy somatyczne, np. drżenie rak i nóg, napięcie ciała, pocenie się rąk, mogą pojawić się kilka godzin przed zdarzeniem.

Tak silnie odczuwany lęk zaburza  równowagę biochemiczną. Podnosi się poziom kortyzolu (hormon stresu) i adrenalinę. Dziecko popada w negatywne myślenie o sobie, świecie i przyszłości. Myśli głównie o tym, jakie to wszystko straszne i dąży do ucieczki.  

Fobia społeczna: jak się ją leczy?

Fobię społeczną leczy się terapią poznawczo-behawioralną oraz farmakologicznie, głównie lekami przeciwdepresyjnym. W leczeniu fobii społecznej  bardzo ważne jest nauczenie pacjenta  kierowania uwagi na to, co przyjazne i dzięki temu dziecko ma większą kontrolę nad tym, jak reaguje na swoje myśli.

Fobia społeczna jest zaburzeniem lękowy, w którym pacjent myśli, że inni go negatywnie oceniają. W gabinecie okazuje, że młody człowiek myśli , że jest: „nie wystarczająco dobry”; „inni go na pewno nie lubią”; „jest do niczego”; „inni nie chcą z nim rozmawiać na przerwach”: „nie ma niczego ciekawego do powiedzenia”.

Dlatego praca terapeutyczna zaczyna się od zmiany sposobu myślenia. Należy uznać, że myśli, które podpowiada mózg są tylko myślami, a nie faktami. W pracy terapeutycznej zachęca się  pacjenta do przeanalizowania swoich myśli, zachowań, emocji wygenerowania zdrowszych myśli i zachowań.

To oczywiście kłamstwa, ale on w nie wierzy. Znana psycholożka Marshy Linehan stworzyła cały trening dla osób, które zmagają się z fobią  społeczną. Jednym z ważniejszych ćwiczeń jest nauka złapania dystansu.

Ćwiczenie „Złap dystans”: na czym polega?

  • Trzymajmy się faktów – te myśli to tylko opinie. Pacjent uczy odróżniania się faktów od własnych przekonań.
  • Założenie, że wewnętrzne lęki sprowadzają na złą drogę. Pacjent słyszy od terapeuty: „To tylko lęk tak do ciebie mówią”.
  •  Myśli to tylko myśli.
  •  Nie wierz we wszystko, co myślisz.
  • Nie muszę teraz reagować. Daj sobie czas na decyzję.
  • Jest jeszcze inne wyjaśnienie tego co wokół ciebie. Nie ma dowodów, że inni myślą krytycznie o mnie.
  •  Mogę odpuścić/puścić te myśli (nie wkręcać się w nie).
  • Co mogę w tej chwili zrobić? Jak sobie pomóc?

 Źródło: emocje.pro