Zamknij

Sezonowa depresja, czyli sezonowa choroba afektywna. Po czym ją rozpoznać?

03.11.2021
Aktualizacja: 15.11.2021 07:45
Sezonowa depresja, czyli choroba afektywna sezonowa
fot. Shutterstock

Sezonowa depresja lub inaczej choroba afektywna sezonowa, to dolegliwość, która związana jest ze zmianą pór roku. Dowiedz się, jakie są jej objawy i przyczyny, a także, dlaczego najczęściej pojawia się jesienią i zimą.

  1. Sezonowa depresja – jakie mogą być jej przyczyny?
  2. Sezonowa depresja – jakie objawy mogą o niej świadczyć?
  3. Jesienna i zimowa depresja – objawy
  4. Wiosenna i letnia depresja – objawy
  5. Sezonowa depresja – kiedy iść do lekarza?
  6. Leczenie choroby afektywnej sezonowej

"Jesienna deprecha" może sprawić, że nawet brazylijski serial nie będzie już cieszyć jak kiedyś – śpiewał Tymon Tymański z zespołem Kury. Nic dziwnego, gdy za oknem deszcz, obniża się nie tylko wskaźnik na termometrze, ale również nasze samopoczucie. Przesilenie jesienne sprawia, że wiele osób czuje zmęczenie, znużenie, ma problemy z koncentracją. Na szczęście u większości osób te objawy mijają po kilku, kilkunastu dniach. Jednak nie u wszystkich. W ich przypadku możemy mieć do czynienia z sezonowym zaburzeniem afektywnym (inaczej choroba afektywna sezonowa, sezonowe zaburzenie nastroju, choroba afektywna sezonowa, depresja o sezonowym wzorcu przebiegu lub po prostu depresja sezonowa, w skrócie z języka angielskiego SAD lub z polskiego ChAS). Choroba ta – w odróżnieniu od klasycznej depresji – ma charakter krótkotrwały, sezonowy, a jej objawy zwykle pojawiają się co roku mniej więcej o tej samej porze (w sezonie jesienno-zimowym, rzadziej w okresie wiosennym czy wczesnym latem) i mijają po upływie kilku, kilkunastu tygodni. Nie należy jej jednak lekceważyć. Przedłużające się złe samopoczucie związane z sezonową afektywną chorobą mogą prowadzić do poważnych problemów, powikłań, m.in.: wycofania społecznego, problemów w szkole lub w pracy, nadużywania alkoholu, a w konsekwencji do alkoholizmu, pojawienia się innych zaburzeń zdrowia psychicznego, takich jak lęk lub zaburzenia odżywiania, myśli lub zachowań samobójczych.

Czy wiesz, że

Choroba afektywna sezonowa częściej rozpoznawana jest u kobiet niż u mężczyzn, częściej u młodszych osób dorosłych. Czynnikami zwiększającymi ryzyko pojawienia się sezonowej depresji są: przypadki wystąpienia tej dolegliwości w rodzinie, depresja (objawy tej choroby mogą się nasilać sezonowo) lub choroba afektywna dwubiegunowa. Istotne jest również miejsce zamieszkania – choroba afektywna sezonowa występuje częściej u osób, które mieszkają daleko na północ lub południe od równika. Może to być spowodowane mniejszym nasłonecznieniem zimą i dłuższymi dniami w miesiącach letnich.

Sezonowa depresja – jakie mogą być jej przyczyny?

Konkretna przyczyna sezonowych zaburzeń afektywnych nadal pozostaje nieznana. Jednak jest kilka czynników, które mogą przyczynić się do pojawienia się tej dolegliwości. Między innymi wymienia się zaburzenia rytmu dobowego, wynikające ze zmniejszonej ilości światła słonecznego. Zapadający zmrok ma bezpośredni wpływ na procesy hormonalne zachodzące w naszym ciele, a konkretnie w szyszynce, odpowiedzialnej za czuwanie w rytmie okołodobowym. Kiedy brakuje nam słońca, wzrasta poziom melatoniny, przez co stajemy się senni, apatyczni i nie mamy na nic sił.

Poza tym krótszy dzień, czyli mniejsza ekspozycja na światło słoneczne, może zmniejszać w organizmie poziom serotoniny – substancji chemicznej mózgu (neuroprzekaźnika), która wpływa na nastrój. To może przyczynić się do pojawienia się stanów depresyjnych. Efektem tych zmian może być złe samopoczucie, objawiające się uczuciem znużenia, ciągłego zmęczenia, apatii, zaburzeniami koncentracji, bólami głowy etc. Częściej ziewamy i sięgamy po kolejną filiżankę kawę, ale nawet ona wtedy nie pomaga. Mamy też większą ochotę na słodycze. Jak to możliwe?

Kiedy szybciej zapada zmierzch i mamy mniejszy dostęp do naturalnego światła, zwiększa się poziom melatoniny, przez co łatwiej się męczymy i zaczynamy czuć się senni. Organizm reaguje na to w taki sposób, jakby miał się przygotować do snu – dlatego częściej ziewamy i nie mamy siły podejmować dużego wysiłku. Mózg wysyła nam jednak sygnał do tego, by szybko dostarczyć ciału energię. To właśnie wtedy zwykle dopada nas „wilczy głód” i ochota na „małe co nieco”, którą zaspokajamy bardzo wysokokalorycznymi przekąskami.

Sezonowa depresja – jakie objawy mogą o niej świadczyć?

W większości przypadków objawy choroby afektywnej sezonowej pojawiają się późną jesienią lub wczesną zimą i ustępują w słoneczne dni wiosny i lata. Są jednak osoby, u których objawy sezonowego zaburzenia afektywnego pojawiają się wiosną lub wczesnym latem. W obu przypadkach objawy sezonowej depresji na początku są łagodne i nasilają się wraz ze zmianami aury. Mogą pojawić się:

  • stan depresji przez większość dnia, prawie każdego dnia,
  • utrata zainteresowania zajęciami, które kiedyś sprawiały radość,
  • brak energii,
  • problemy ze snem,
  • zmiany apetytu (wzmożona ochota na jedzenie lub brak ochoty na jedzenie) i/ lub wagi
  • uczucie ospałości lub wzburzenia,
  • trudności z koncentracją,
  • poczucie beznadziejności, bezwartościowości lub winy,
  • częste myśli o śmierci lub samobójstwie.

Co ciekawe, objawy sezonowej depresji mogą różnić się w zależności okresu, w którym się pojawia ta dolegliwość.

Jesienna i zimowa depresja – objawy

W przypadku choroby afektywnej sezonowej pojawiającej się w okresie jesienno-zimowym (nazywane czasem jesienną depresją, zimową depresją lub jesiennym/ zimowym bluesem) mogą pojawić się:

  • uczucie zaspania, ciągłe ziewanie,
  • zwiększony apetyt na produkty bogate w węglowodany,
  • zwiększenie masy ciała,
  • zmęczenie, brak energii.

Wiosenna i letnia depresja – objawy

Objawy charakterystyczne dla sezonowej choroby afektywnej pojawiającej się na początku lata, czasami nazywanej wiosenną lub letnią depresją to:

U niektórych osób z chorobą afektywną dwubiegunową wiosną i latem mogą pojawiać się  objawy manii lub hipomanii, a jesień i zima mogą być okresem depresji.

Sezonowa depresja – kiedy iść do lekarza?

W czasie zmian pór roku i związanych z nimi zmianami pogody (deszcze, wiatr, obniżona temperatura) możemy się czuć przygnębieni. To normalny stan, który może trwać kilka dni, a nawet kilkanaście dni. Jeśli jednak ten stan przedłuża się i sprawia, że nie możesz wykonywać swoich codziennych czynności, skontaktuj się z lekarzem lub psychologiem. Szczególnie jeśli pojawiły się zaburzenia snu lub apetytu, częściej zaczynasz sięgać po alkohol, szukając w nim odprężenia lub pojawiają się myśli o samobójstwie. To sytuacje, które mogą zagrażać twojemu zdrowiu, a nawet życiu.

Leczenie choroby afektywnej sezonowej

Leczenie ChAS może obejmować:

Istotna jest również zmiana trybu życia. Zachęca się osoby z objawami sezonowej depresji, aby jak najczęściej podejmowały aktywność fizyczną, oczywiście dostosowaną do swoich możliwości. Codzienny spacer, nordic walking czy slow jogging mogą pomóc w poprawie nastroju. Aktywność fizyczna pomoże dotlenić nasz organizm, a tym samym poprawić samopoczucie (ruch wyzwala produkcję "hormonów szczęścia"), wzmocnić odporność i przygotować organizm do walki z wszelkimi sezonowymi infekcjami.

Ważna jest również dieta. W okresie obniżonego samopoczucia zaleca się spożywanie produktów bogatych w tryptofan, czyli aminokwas, który ma wpływ na nasz nastrój. Stymuluje on wytwarzanie działającej antydepresyjnie serotoniny. Znajdziemy go m.in. w razowym chlebie, bananach, żółtym serze i mleku. Jesienią powinniśmy zatem zadbać o to, by w naszym codziennym menu nie zabrakło ciemnego, pełnoziarnistego pieczywa, które zawiera także cenne węglowodany, sód, potas, cholinę czy witaminy z grupy B. Nabiał i sery mogą zaś być dla nas dobrym źródłem wapnia i fosforu.

W tym okresie warto również uzupełnić dietę w odpowiednią ilość magnezu (jest ich sporo w roślinach strączkowych, zwłaszcza w fasoli i soczewicy), a także w produkty bogate w lit, miedź, mangan i cholinę (są one w nasionach słonecznika oraz pestkach dyni). Nie zapominajmy też o orzechach i jajkach, które mogą nam dostarczyć nie tylko białko, ale także witaminy z grupy B oraz cholinę. Niedobory witaminy D pomogą nam uzupełnić bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe ryby morskie. Warto też włączyć do jesiennego menu tran.

Jesień to również czas na niezwykle bogate w witaminę C kiszonki (które pomagają walczyć z nadmiarem zbędnych kilogramów), a także naturalne antybiotyki, tj. czosnek, cebula i warzywa korzeniowe oraz aromatyczne przyprawy, których rozgrzewająca moc doskonale złagodzi pierwsze objawy przewiania organizmu i przeziębienia.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: mayoclinic.org/ IŻiŻ/ podyplomie.pl/ czytelniamedyczna.pl