Zamknij

Złe zachowanie u dziecka. Łatwo pomylić depresję z buntem

02.11.2020
Aktualizacja: 02.11.2020 09:10
Depresja młodzieży: jak na nią reagować?
fot. Shutterstock

Depresja jest poważną chorobą, która może rozwijać się przez wiele lat.  Obecna sytuacja – trwająca pandemia, zamknięcie szkół, ograniczenie kontaktów z rówieśnikami, konflikty w rodzinie, sprawiają, że depresja wśród młodzieży występuje zdecydowanie częściej. Jeśli mogłabym dać jedną kluczową radę rodzicom w tym trudnym czasie – nie walcz ze swoim dzieckiem, spróbuj je zrozumieć. 

  • Rodzice i nastolatki mogą postrzegać objawy depresji w zupełnie odmienny sposób, ponieważ ich uwaga skupia się na różnych problemach.
  • Dla otoczenia bardziej widoczne są zmiany zachowania, np.  gorsze  wyniki w nauce. Dla nastolatków ważniejsze jest to, co dzieje się z nimi samymi – wszechogarniający smutek, negatywne myślenie.
  • Depresja może u różnych osób objawiać się zupełnie inaczej.
  • W leczeniu dziecka ważne jest zrozumienie i zaakceptowanie choroby przez rodzica, co  niestety zazwyczaj przychodzi z dużym trudem.

Na depresję chorują różni ludzie. Tacy, którym już przed zachorowaniem było trudno zmusić się do działania, i tacy, którzy są pracowici i perfekcyjni. Niestety, chorują też dzieci – wrażliwe na brak uwagi, miłości, czasu i przestrzeni. Walczą o siebie.

Depresja nie jest złym zachowaniem, lecz chorobą, która rozwija się  stopniowo. W ciągu kilku tygodni pojawiają się kolejne objawy, aż w końcu, czasami niepostrzeżenie dla otoczenia, u młodego człowieka są  już  obecne praktycznie wszystkie. Kiedy jako rodzic myślisz, że twoje dziecka opuszcza się w nauce, przesiaduje przed komputerem z lenistwa i wygody, w rzeczywistości ono może przeżywać osobisty dramat pt. „depresja”.

Niestety, najczęściej zamiast wsparcia, rozmowy, z zewnątrz spotyka się z krytyką. W szkole dostaje coraz gorsze oceny i uwagi od nauczycieli, w domu podobnie – krytyka rodziców, oddalają  się również rówieśnicy, którzy wybierają pogodniejszych kolegów. W ten oto sposób młody  człowiek z depresją zostaje sam – samotność z depresją idą niestety w parze.

Bardzo często dzieje się tak, że symptomy nadpobudliwości dziecka, czyli bycie niespokojnym pobudzonym, płaczliwym, krzykliwym, nadruchliwym są tak naprawdę objawami depresji. Takie reakcje wynikają z silnego niepokoju odczuwanego w relacji z niewrażliwym na potrzeby dziecka rodzicem. Dziecko usilnie próbuje przebić się przez mur niedostępności. Rodzice emocjonalnie odcinają się najczęściej z własnych powodów, być może sami żyją  w napięciu, poczuciu krzywdy, niezrozumieniu. Jeśli rodzicowi trudno jest odczuwać  emocje, to nie będzie łatwo zdobyć się na empatię swojego dziecka. Zauważenie emocji drugiej osoby wymaga dość dobrego kontaktu z własnym wnętrzem.

Aby reagować empatycznie i współczująco wobec dziecka, trzeba mieć otwarty umysł i być spokojnym. Będąc pod wpływem emocji – lęku, złości, smutku, frustracji czy rozczarowania – mimowolnie koncentrujemy się na sobie i na radzeniu sobie z powstałym napięciem. To nasze własne emocje zwykle domagają się uwagi i pierwszeństwa.

Kiedy zaczynamy rozumieć, dlaczego drugi człowiek – nasze dziecko, zachowuje się tak a nie inaczej – skupiamy się na tym, jakie pragnienia i potrzeby zaspokaja swoim zachowaniem, jakie myśli i emocje prowadzą do takiego zachowania, to jest nam łatwiej zaakceptować.

Depresja nastolatków nie znosi krytyki

Jeśli widzisz, że twoje dziecko zaczęło się zachowywać inaczej niż dawniej i podejrzewasz depresję, wprowadź w życie tych 9 zasad:

1.Porozmawiaj z nim, ale bez dawania „złotych rad”. Dzieciom – szczególnie w okresie dojrzewania –  potrzebna jest rozmowa o tym, co czuje. Wielu rodziców przystaje na pytaniu – co słychać w szkole? Nie musisz rozumieć wszystkiego, co dzieje się w życiu twojego dziecka, ale bądź tego ciekawy, otwórz się na rozmowę i mów to, co widzisz. Pamiętaj też  o tym, że dziecko oczekuje zainteresowania jego życiem, ale może nie akceptować, kiedy rodzic jest wścibski.

2.Odpuść mu trochę. Żyjemy w świecie, w którym stawia się na osiągnięcia, zapominając, że równie ważne jest to, co niewidzialne. Tymczasem, zaniedbanie emocjonalne prowadzi do depresji.

3. Nie oceniaj i nie krytykuj. Nie mów, że dziecko jest leniwe, jeśli ma gorsze wyniki w nauce, bo to jest dla niego bardzo krzywdzące. Pogorszenie wyników w nauce, utrata zainteresowania to typowe konsekwencje depresji – spadku nastroju, trudności w koncentracji, poczucia, że nic się nie udaje.

4. Zapanuj nad swoją chęcią obserwowania szybkich zmian i postępów u dzieci. Jeśli twoje dziecko cierpi na depresję, leczenie tej choroby trwa jakiś czas.

5. Nie obwiniaj siebie ani dziecka o złe zachowanie. Nikt z nas nie jest perfekcyjny, popełniamy błędy na każdym etapie życia.

6. Chwal za każdy, nawet najdrobniejszy, sukces. Dziecko z depresją podobnie jak z zapaleniem płuc czy bólem zęba, może nie być w stanie wykonać wielu swoich zadań i obowiązków. Nawet gdy uda mu się zmobilizować, zazwyczaj osiąga słabsze wyniki.

7. Wiedz, że krytyka nie motywuje, a często prowadzi  do rezygnacji z walki i do zaniku wiary we własne możliwości. Jeżeli więc chcesz pomóc swojemu dziecku, to go nie krytykuj.

8. Pamiętaj, że depresja to choroba, która psuje relacje z ludźmi. Dopóki twoje dziecko nie wyzdrowieje, to głównie ty odpowiadasz za to, co dzieje się między wami.

Czy moje dziecko ma depresję?

Żeby stwierdzić, czy dziecko może mieć depresję, trzeba sobie zadać serię pytań szczegółowych:

  • Czy zauważyłeś u dziecka przewlekłe zmiany nastroju – dziecko jest ponure, przygnębione, drażliwe, smutne, marudne. Czy obserwujesz takie zmiany przynajmniej od kilku tygodni, przez większą część każdego dnia?
  • Czy dziecko straciło radość życia? Czy jest tak dzień po dniu, tydzień po tygodniu?
  • Czy powyższe zmiany nastroju sprawiły, że dziecko funkcjonuje znacznie gorzej niż dotychczas?
  • Czy dziecko straciło zainteresowanie rzeczami, które wcześniej sprawiały mu przyjemność?
  • Czy dziecko zaczęło ograniczać spotkanie z przyjaciółmi, rzadziej wychodzi z domu?
  • Czy pojawiły się problemy z nauką? Może nagle pogorszyły się oceny?
  • Czy dziecko mówi, że ma trudności z koncentracją, nie ma sił, ma problemy ze zmobilizowaniem się? Czy podaje „dobre” powody niewychodzenia z domu („Nie pójdę dziś do  szkoły, by lepiej napisać to wypracowanie/przygotować się do klasówki”)?
  • Czy ma problemy ze snem, zarówno trudności z zasypianiem, jak i nadmierną senność?
  • Czy dziecko mówi, że nie ma energii do działania, mniej dba o siebie, ma podkrążone oczy?
  • Czy dziecko gorzej mówi o sobie, postrzega innych jako lepszych od siebie, obwinia się nadmiernie, mówi, że życie nie ma sensu albo że nie ma po co żyć?
  • Czy zacząłem myśleć, że moje dziecko jest leniwe, zdemoralizowane, ma zaburzenia zachowania, bo jego zachowanie nagle się zmieniło?