Zamknij

Syndrom Gauguina – poszukiwanie tożsamości czy kryzys wieku średniego?

12.11.2022
Aktualizacja: 12.11.2022 12:00

Marzy Ci się całkowita zmiana życia? Chcesz rzucić pracę w korporacji i wyjechać na drugi koniec świata? Być może doświadczasz syndromu Gauguina. Dowiedz się, co to zjawisko i jakie są jego przyczyny.

Syndrom Gauguina
fot. Shuterstock

Syndrom Gauguina to określenie zjawiska nagłej przemiany osobowości w życiu dorosłym. Przemiana ta ma charakter nagły, zdecydowany, nieoczekiwany, często też niezrozumiały dla otoczenia, i dotyczy nie tylko osobowości, ale również zmian kierunku życia oraz realizowanych w nim dążeń. Zmiana ta ma charakter skokowy, wiąże się z innym zjawiskiem psychologicznym "teraz albo nigdy", i oznacza rozpoczęcie zupełnie nowego stylu życia.

Burzliwe zwroty życia

Nazwa tego zjawiska wzięła się od nazwiska Paula Gauguina, słynnego malarza, rzeźbiarza. Jego życie, jak opisują biografowie, było pełne burzliwych zwrotów. Jednym z nich było porzucenie dobrze płatnej pracy bankiera, by zająć się malowaniem. To z kolei zainicjowało kolejny zwrot w życiu malarza: rozwód, opuszczenie rodziny (miał pięcioro dzieci) i wyjazd do Polinezji, a tam związanie się z nastoletnią maoryską dziewczyną, życie w ubóstwie, powrót do Francji, kolejny wyjazd tym razem na Tahiti, kolejne związki z lokalnymi kobietami etc. Ta ciągła potrzeba zmiany i poszukiwania wiązała się z niepokojem twórczym malarza oraz jego chęcią powrotu do tęsknot z dzieciństwa (Gauguin wychował się w Peru).

Ten duch Gauguinowskich zmian został wykorzystany w powieści Elizabeth Gilbert "Jedź, módl się i kochaj". Jest to historia Amerykanki, która porzuca swoje dotychczasowe życie (męża, pracę, stabilizację) i wyrusza w podróż w nieznane w poszukiwaniu siebie. Najpierw do Włoch, Indii, a potem Indonezji na Bali. W każdym z tych miejsc odnajduje jakąś ważną prawdę o sobie.

Syndrom Gauguina – co to oznacza?

Zdaniem psychologów syndrom Gauguina to inaczej kryzys wieku średniego (przełomu połowy życia), a właściwie jeden ze sposobów przejścia go. Osoba doświadczająca go zmienia nie tylko swoje zachowanie, ale również wzorce myślenia, odczuwania czy działania. Zmiana ta oznacza porzucenie dotychczasowego stylu życia, ról, zadań, rutyny i podjęcie nowych wyzwań, których celem jest spełnienie jakiegoś marzenia życiowego. Zmiana taka bywa z reguły kontrowersyjna czy nawet destrukcyjna w odbiorze otoczenia, bo bardzo często odbywa się kosztem osób bliskich, a także nierzadko pociąga za sobą destabilizację sytuacji zawodowej i ekonomicznej. Jednak ostatecznie jest ona rozwojowa i twórcza, ponieważ daje początek procesowi tworzenia nowej tożsamości.

I to jest najważniejsza kwestia, która definiuje osobę z syndromem Gauguina. Ta zmiana ma prowadzić do zmiany osobowości, tożsamości. Jeśli jest jedynie zmianą środowiska, przystosowaniem się do nowych warunków życia mamy do czynienia z mitem Gauguina.

Mit Gauguina – na czym polega?

O micie Gauguina mowa, gdy zmiana życia, zwrot, jakiego dokonano, okazuje się powtórzeniem niesatysfakcjonującego scenariusza życia zawodowego lub osobistego. Zmianą, której towarzyszyła myśl, że w nowym miejscu uda się zacząć wszystko na nowo, inaczej, lepiej. Podsumowując, motywacją nie była zmiana wynikająca z potrzeby zmiany siebie lub zdefiniowania siebie od nowa, a jedynie ucieczka od poczucia stagnacji, nudy.

Różnicę między tymi pojęciami zobrazują poniższe przykłady. Syndromem Gauguina możemy określić przeprowadzkę z miasta na wieś i zmianę trybu życia, np. porzucenie pracy w korporacji i rozpoczęcie pracy na roli. Natomiast mitem Gauguina będzie porzucenie żony/męża i wejście w nowy związek emocjonalno-uczuciowy.

Co może być przyczyną potrzeby tak radykalnych zmian?

Przyczyn syndromu Gauguina może być wiele. Piotr Oleś oraz Monika Kłosok-Ścibich w artykule "Syndrom Gauguina – zmiana tożsamości czy mit?" wymieniają kilka z nich:

  1. Kumulacja frustracji i niezaspokojenia, która w konsekwencji prowadzi do potrzeby zmiany i działania zmierzającego do radykalnej zmiany życia i znaczącej przemiany tożsamości.
  2. Negatywny bilans przeszłości i próba odzyskania możliwości twórczego życia lub wprowadzenia takiej formy aktywności, która jest zgodna z marzeniem życiowym, a nie była dotychczas realizowana.
  3. Brak satysfakcji z życia i obawa przed utratą tego, co zostało osiągnięte wobec upływu czasu i zmieniającej się wraz z nim sytuacji. Mowa o sytuacji, gdy kończą się zadania życiowe wyznaczone rolą społeczną, rodzinną, czy zawodową, a jednocześnie nowe zadania wydają się niesatysfakcjonujące i niekonieczne (opieka nad wnukami zamiast realizacji marzeń).

Źródło:

  • "Syndrom Gauguina – zmiana tożsamości czy mit?", Piotr Oleś, Monika Kłosok-Ścibich, Wydział Psychologii, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Psychologia Rozwojowa, 2009, tom 14, nr l, s. 9-25/
  • "Człowiek intencjonalny, czyli o tym, jak być sobą", K. Obuchowski, Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2000/
  • "Psychologia przełomu polowy życia", Piotr K. Oleś, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2000/
  • "Zmiany i rozwój osobowości w okresie średniej dorosłości", Piotr K. Oleś, Kolokwia Psychologiczne 11, 77-95, 2003