Dwa oblicza jednego dziecka. Dlaczego dzieci zachowują się inaczej w domu i w szkole?

04.06.2020
Aktualizacja: 12.10.2020 15:32
Zachowanie dziecka w szkole a w domu różni się. Z czego to wynika?
fot. Shutterstock

Czy zauważyłeś, że zachowanie twojego dziecka w szkole i w domu bardzo się od siebie różni? Być może w szkole są na niego skargi, a w domu jest cichym, posłusznym dzieckiem. A może jest zupełnie odwrotnie – w domu jest niegrzeczne, a w szkole jest wręcz idealne. Z czego to może wynikać?

  • Jeśli dziecko źle się zachowuje się w szkole, niemal zawsze zakłada się, że brakuje mu motywacji do poprawy. Psychologowie tłumaczą, że jest inaczej. 
  • Sprawdź, z czego może wynikać agresywne zachowanie dziecka.

Zachowanie dziecka w szkole inne niż w domu: skąd taka różnica

Szkoła to dla dziecka miejsce, gdzie wchodzi w rolę. Bardzo wcześnie zdaje sobie sprawę, że musi zachowywać się „grzecznie” i robić to, czego się od niego oczekuje. W przeciwnym razie zostanie źle ocenione, ukarane złą oceną lub skargą u rodziców. W pewnym sensie dziecko próbuje być kimś innym – lepszym. Jednak takie udawanie na dłuższą metę jest męczące, w którymś z tych miejsc – najczęściej w domu – zdejmuje maskę. Stąd pojawia się zdziwienie rodziców, gdy dziecko w domu jest zupełnie kimś innym niż w szkole.

Jeżeli dodatkowo w szkole występują trudności związane z nauką, rówieśnikami, a dom jest miejscem bezpiecznym, gdzie dziecko może wylać frustrację, złość, smutek, pojawiają się skrajnie różne zachowania. Może w końcu wyrzucić z siebie złe emocje, który trzymał w sobie większość dnia. I nie chodzi o to, że dziecko zachowuje się niegrzecznie, albo że coś jest z nim nie tak. Po prostu wreszcie może się odsłonić przed rodzicem w bezpiecznych warunkach.

Takie zachowanie może początkowo wywołać dezorientację rodzica i pytanie – jakie właściwie jest moje dziecko? Psychologowie podkreślają, że zupełnie naturalne jest to, że dziecko daje upust swoim emocjom. Ważniejsze jest tutaj zrozumienie, że najbardziej liczy się wspólny czas, jaki spędza z rodziną. Daje to przestrzeń na kształtowanie w dziecku łagodnej dyscypliny i odporności psychicznej.

Dużo trudniej zapanować rodzicom w sytuacji, gdy dziecko w szkole lub w domu staje się agresywne. Wyjaśnienie takiego scenariusza należy zacząć od tego, że w większości przypadków agresywne zachowanie u najmłodszych nie jest odzwierciedleniem wychowania, lecz nieumiejętności radzenia sobie z emocjami oraz problemów z dostosowaniem się do określonego środowiska czy miejsca w rodzinie.

Sarah Ockwell-Smith, psycholożka i nauczycielka zauważyła, że dziecko często czuje się niepewne, zestresowane lub pozbawione kontroli i choć nie chce zachowywać się agresywnie – nie potrafi zapanować nad swoimi reakcjami. We wszystkich takich przypadkach dziecko jest bardzo pobudzone, ponieważ jakiś czynnik wyzwala w nim ten stan, co powoduje poczucie zdezorientowania, a jego ciało reaguje tak, jak gdyby zagrożone było jego życie. Organizm zalewają hormony stresu, w tym adrenalina i kortyzol. Wszystkie te substancje powodują, że ciało jest w stanie wysokiego pobudzenia.

Każdy z nas doświadczył stanu, gdy ciśnienie krwi wzrasta i jest się u kresu wytrzymałości, na granicy wybuchu. Różnica jest taka, że jako dorośli mamy na tyle rozwinięty mózg, by zapanować nad swoimi reakcjami. Dzieci nie mają tej umiejętności, często są agresywne, bo nie potrafią inaczej.

Co zatem wywołuje agresję u twojego dziecka? Przyczyny mogą być różne, zależy to od cech indywidualnych dziecka i od jego sytuacji. Każdy reaguje na coś innego. Istnieją jednak pewne typowe powody.

  1. Trudne emocje – dla ucznia może to być presja związana ze szkołą, rozpoczęcie edukacji, trudności z odnalezieniem się w nowym środowisku.
  2. Poczucie braku więzi – jeżeli dziecko nie czuje więzi z nauczycielami, rówieśnikami czy kolegami, a szczególnie rodzicami, może być bardziej podatne na agresywne zachowanie.
  3. Dokuczanie – dziecko, które bije, kopie czy gryzie innych, zwykle uważane jest za łobuza. Wielu nauczycieli i rodziców nie zdaje sobie sprawy z tego, że dokuczanie innym jest oznaką, że ono jest też ofiarą podobnych zachowań.
  4. Modelowanie zachowań – dzieci doskonale naśladują. Jeśli jest agresywne, być może gdzieś to zaobserwowało, np. w telewizji, w grach, w przedszkolu, w szkole.

Źródło: "Łagodna dyscyplina", Sarah Ockwell-Smith