Zamknij

Tego nie rób, gdy masz jąkające się dziecko. To nie pomaga!

26.10.2021
Aktualizacja: 26.10.2021 16:55
Jąkanie u dziecka - jak pomóc?
fot. Shutterstock

Choć wiele już zmieniło się w postrzeganiu jąkania, dzieci i dorośli, którzy na nie cierpią, wciąż są negatywnie oceniani. Na szczęście naukowcy zajmują się tym zaburzeniem płynności mowy, prowadzone są też badania. Wiemy już, jak lepiej nie pomagać jąkającej się osobie.

Jąkanie to zaburzenie płynności mowy, którego przyczyny specjaliści wciąż nie znają. Może mieć ono różnorakie podłoża. Nie jest to też problem wyłącznie logopedyczny, ale także psychologiczny. Nadal konieczne jest upowszechnianie wiedzy na temat jąkania, bo wciąż pokutuje wiele mitów i stereotypów związanych z tym zaburzeniem. Warto wiedzieć, jak wspierać osoby jąkające się.

Międzynarodowe badania nad jąkaniem

Najnowsze badania dotyczące jąkania przeprowadzono w Polsce, USA i na Słowacji na łącznej grupie 422 osób (z Polski – 270 osób) – były to dzieci jąkające się i ich rodzice. Ankiety składały się z pytań, dotyczących punktu widzenia osób jąkających się, m.in. rodzajów pomocnego i niepomocnego wsparcia. Podczas badań udało się również uzyskać odpowiedź na pytanie, na ile pomocne jest dokańczanie słów za dziecko i od jakich grup dzieci otrzymują najwięcej i najmniej wsparcia.

Przeprowadzone badanie wykazało jednoznacznie, że dokańczanie słów jąkającego się dziecka nie jest dla niego pomocne. Lepiej cierpliwie poczekać i dać mu się spokojnie wypowiedzieć.

– Nasze badania potwierdziły uniwersalne prawdy, że dzieci z jąkaniem potrzebują tego samego, czego pragną inni podczas rozmów, czyli bycia wysłuchanym, by im nie przerywano, by obdarzano je kontaktem wzrokowym. Warto jednak mieć na uwadze, że niektóre potrzeby mogą być silnie zindywidualizowane np. niektóre dzieci chcą rozmawiać o jąkaniu, podczas gdy inne nie są na to gotowe. Przede wszystkim warto więc pytać dziecko, jakiego wsparcia oczekuje – powiedziała dr hab. Katarzyna Węsierska, logopeda, prof. Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, która zajmuje się zaburzeniami płynności mowy.

Jakiego wsparcia potrzebują osoby jąkające się, a jakiego nie?

Z badań wynika, że pomocnymi formami wsparcia podczas rozmowy z dzieckiem, które się jąka, są:

  • podtrzymywanie kontaktu wzrokowego
  • cierpliwe słuchanie
  • wiedza na temat jąkania
  • zachowanie pokazujące, że jąkanie nie stanowi problemu
  • włączenie dziecka w rozmowę.

Z kolei niepomocnymi formami są:

  • dokańczanie słów dziecka
  • śmianie się z niego
  • udawanie jąkania
  • robienie żartów z jąkania
  • używanie słowa „jąkała”.

Wyniki pokazały, że najbardziej pomocni byli rodzice, logopedzi i grupy terapeutyczno-samopomocowe dla dzieci, a więc środowiska najbardziej zorientowane, które dysponują wiedzą na temat jąkania. Natomiast najmniej wspierającym środowiskiem dla dzieci jąkających się okazali się rówieśnicy.

– Te wyniki powinny nas zmobilizować do działania. Jeśli my, logopedzi, mamy być skuteczni w naszej interwencji, to pora, byśmy naszą terapię wyprowadzili z gabinetów i zaczęli pracować ze środowiskiem. Współpraca z nauczycielami i rodzicami, a nawet organizowanie zajęć warsztatowych dla uczniów w szkołach to powinny być nasze kierunki działań – wskazała prof. Węsierska.

Jąkanie to po prostu atypowy sposób mówienia

Prof. Węsierska przypomniała, że jąkanie się to po prostu atypowy sposób mówienia: atypowość, nie defekt. – Niestety, jąkanie jest wciąż silnie stygmatyzowane, jest postrzegane jako coś negatywnego, co może świadczyć o niższej inteligencji, nerwowości, jakichś cechach osobowości. A przecież to, jak płynnie ludzie mówią, nie do końca jest istotne, ważniejsze jest, jakimi ludźmi są i co mają do powiedzenia. Jąkanie jest jedynie pewnym ograniczeniem, nie powinno wpływać na wartość tej osoby. Niby są to oczywiste sprawy, a jednak nie dla wszystkich – podkreśliła logopedka.

Naukowczyni przypomniała, że przyczyny jąkania się nadal nie są znane. Ma ono podłoże genetyczne i neurofizjologiczne, ale istotne są także czynniki lingwistyczne, psychologiczne i środowiskowe. Szacuje się, że na świecie jąka się ponad 70 mln ludzi. Pierwsze objawy pojawiają się u kilkuletnich dzieci i dotykają ok. 5 proc. tej grupy. U większości z nich jąkanie przejdzie samoistnie. Z kolei dorosłych jąka się ok. 1 proc., z czego na 4 mężczyzn przypada 1 kobieta.

Rzetelne informacje na temat jąkania można znaleźć na stronie internetowej LOGOLab.

Źródło: Naukawpolsce.pap.pl / Agnieszka Kliks-Pudlik