Zamknij

Deja vu – czym dokładnie jest i skąd się bierze?

24.05.2019
Aktualizacja: 27.01.2021 22:10

Deja vu, czyli uczucie, że to, co się właśnie dzieje już się wydarzyło, jest bardzo specyficzne. U niektórych wywołuje ciekawość, u innych zaniepokojenie. Skąd się bierze deja vu? Czy ma odzwierciedlenie w rzeczywistości? 

Deja vu
fot. Shutterstock

Sam zwrot „deja vu” wywodzi się z języka francuskiego i dosłownie oznacza „już widziane”. To uczucie, że obecna sytuacja wydarzyła się już wcześniej. Uczucie to dotyczyć może również miejsca, w którym, dana osoba jest pierwszy raz, a ma wrażenie, że już w nim była.

Deja vu – na czym polega?

Deja vu dotyczyć może różnego rodzaju zdarzeń, ale też miejsc. Osoba pojawiająca się po raz pierwszy np. w kinie może mieć wrażenie, że już tam była. Dodatkowo uczuciu deja vu często towarzyszy także dokładna świadomość tego, co wydarzy się za chwilę.

Termin ten budzi dość duże zainteresowanie, dlatego też często stosowany jest w literaturze czy filmach, a nawet w medycynie.

Deja vu jest specyficznym rodzajem paramnezji, czyli zaburzeń wspomnień. Jest to irracjonalne uczucie, ponieważ osoba, która go doświadcza, ma wrażenie, że „to już było”, a jednocześnie wie, że to niemożliwe.

Deja vu charakteryzuje się tym, że pojawia się nagle i trwa krótko, a dana osoba nie jest w stanie sprecyzować, kiedy w przeszłości dana rzecz mogła się wydarzyć. Uczucie to dotyczy bowiem całego zdarzenia, a nie tylko poszczególnych jego elementów.

Deja vu – skąd się bierze?

Już od dawien dawna naukowcy próbują wyjaśnić genezę zjawiska deja vu. Zajmowali się tym nawet Platon i Arystoteles. Na przestrzeni wieków pojawiały się różne teorie od interwencji aniołów czy duchów do reinkarnacji. Ta druga wersja zakłada, iż dusza pojawia się na świecie wiele razy w różnych ciałach, a w głęboko skrywanych zakamarkach pamięci ukryte są zdarzenia z poprzednich wcieleń.

W późniejszych – bardziej współczesnych czasach pojawiła się teoria, jakoby deja vu było efektem przenikania się światów równoległych. Żadna z teorii nie została jednak potwierdzona, geneza deja vu nadal więc okryta jest tajemnicą.

Najbardziej trafne okazuje się chyba jednak założenie przyjmowane przez niektórych badaczy, a twierdzące, że deja vu jest fenomenem psychologicznym.

Deja vu a psychologia

Deja vu zaliczane jest do paramnezji, czyli zaburzeń wspomnień. Dana osoba rozpoznaje miejsce bądź zdarzenie i traktuje je jako coś, z czymś już kiedyś się zetknęła. Nie jest jednak w stanie powiedzieć, kiedy ani w jakich okolicznościach.

Innymi, podobnymi zjawiskami zaburzeń wspomnień jest błędna atrybucja (prawidłowe rozpoznanie sytuacji przy błędnym przypisaniu jej do miejsca lub osoby) oraz nieświadomy plagiat (przypisywanie sobie danej sytuacji jako swojej bez świadomości, że została ona stworzona przez inną osobę).

Z kolei jako odwrotność deja vu podaje się zjawisko Jamais vu, do którego dochodzi w sytuacji, gdy człowiek błędnie ocenia dobrze sobie znane wydarzenie jako całkowicie nowe.

Deja vu a choroby psychiczne

Z racji na to, iż deja vu traktuje się jako zjawisko psychologiczne, a wręcz fenomen w tej dziedzinie wskazuje się także na jego obecność w przebiegu chorób psychicznych czy neurologicznych.

W pewnych stanach obserwuje się tendencje do częstszego występowania deja vu. Zaburzenia pamięciowe mogą być jednym z elementów aury migrenowej. Dodatkowo schorzeniem, któremu może towarzyszyć deja vu, są także napady padaczkowe, a zwłaszcza padaczka skroniowa.

Badania nad deja vu prowadzone na przestrzeni wieków pokazują jednak, że deja vu nie ma bezpośredniego związku z chorobami psychicznymi.  

Zjawiskiem tym zajmował się m.in. Zygmunt Freud, a jego teoria zakłada, iż deja vu jest wynikiem występowania u pacjenta nieświadomych pragnień. Obrazują się one w danej sytuacji, ponieważ rodzi ona w nim pewne fantazje.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.