Gruźlica ma 245 mln lat. Jest starsza od dinozaurów! Niezwykłe odkrycie na Śląsku

Monika Piorun
07.06.2018 13:32
Gruźlica: najstarsze ślady. Paleontolog Dawid Surmik prezentuje na Uniwersytecie Śląskim, 6 bm., fragment szkieletu proneustikozaura, morskiego gada sprzed 245 milionów lat odkrytego na przełomie XIX i XX wieku w Gogolinie. Naukowiec zwrócił uwagę na guzkowate narośla którymi pokryte były żebra. Dzięki temu wraz z grupą innych badaczy udało się odkryć najstarszy przypadek infekcji oddechowej, najpewniej gruźlicy.
fot. PAP/Dominik Gajda na zdj. paleontolog Dawid Surmik z Uniwersytetu Śląskiego

Najstarszy przypadek infekcji oddechowej w historii udało się potwierdzić polsko-amerykańskiemu interdyscyplinarnemu zespołowi naukowców. Rozpoznali gruźlicę u proneustikozaura. Wyniki ich badań opublikowano na łamach prestiżowego "Royal Society Open Science".

Gruźlica – choroba starsza od ssaków. Chorowały na nią nawet dinozaury?

Rodowód gruźlicy – jednej z najstarszych i najgroźniejszych chorób zakaźnych, która towarzyszyła ludzkości od zarania dziejów – sięga nie 17 tys. lat (jak dotąd sądzono), ale co najmniej... 245 mln lat, czyli początków mezozoiku, jeszcze zanim na świecie pojawiły się dinozaury. Przełomowego odkrycia udało się dokonać dzięki spostrzegawczości młodego paleontologa – Dawida Surmika, doktoranta sosnowieckiego Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego, którego zaniepokoiły nietypowe, guzkowate narośle na żebrach proneustikozaura (Proneusticosaurus silesiacus) – dalekiego kuzyna dinozaurów, prowadzącego ziemnowodny typ życia (jak foki).

Szczątki tego triasowego gada morskiego, mierzącego około metra długości i wyglądającego jak skrzyżowanie jaszczurki z krokodylem, znaleziono na przełomie XIX i XX wieku w Gogolinie na Śląsku Opolskim. Przechowywano je w zbiorach Muzeum Geologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Kości pochodzące sprzed 245 mln lat pracownicy placówki nazywali pieszczotliwie... "rosołkiem". Żartowano, że można byłoby z nich zrobić zupę, ponieważ fragmenty, które ocalały, były na tyle znikome, że nie wystarczały do pełnego opisu danego osobnika.

"Rosołek" z... gruźlicą. Prehistoryczne kości ze śladami infekcji

W czasie II wojny światowej zostały nieco uszkodzone. W 1994 roku badał je Olivier Rieppel z Muzeum Historii Naturalnej w Chicago i od tego czasu mówiło się na nie po prostu "rosołek". Mimo że przez ponad 116 lat analizowało je sporo uczonych, to dopiero doktorantowi z UŚ (który mógł się im przyjrzeć w ramach projektu realizowanego przez Narodowe Centrum Nauki) udało się wpaść na ślady świadczące o tym, że proneustikozaur najprawdopodobniej cierpiał na gruźlicę, kaszlał i miał obniżoną wydolność oddechową, co najprawdopodobniej utrudniało mu łowienie ryb.

Zrzut ekranu 2018-06-07 o 10.59.06

Fragment szkieletu proneustikozaura, morskiego gada sprzed 245 milionów lat odkrytego na przełomie XIX i XX wieku w Gogolinie. Prezentujący go Dawid Surmik, doktorant z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach wraz z grupą innych badaczy odkrył najstarszy na świecie przypadek infekcji oddechowej (fot. PAP/Dominik Gajda)

Dlaczego to właśnie Dawidowi Surmikowi udało się zauważyć zmiany, na które wcześniej, przez ponad 116 lat, nikt zwrócił uwagi? Jak sam twierdzi, w tym samym czasie, w którym badał kości "rosołka", zajmował się też szczątkami innych gadów morskich – pistozaurów, które miały ślady infekcji stawowych, dlatego był szczególnie wyczulony na różnego typu patologie szkieletowe. Wcześniej udało mu się natrafić na trop skoliozy u gadów sprzed 290 mln lat a także m.in. choroby dekompresyjnej i zapalenia stawów u podobnych gatunków. Początkowo doktorant uważał, że "rosołek" mógł mieć nowotwór...

O potwierdzenie swoich spostrzeżeń młody paleontolog zwrócił się do samego Bruce'a Rothschilda z Carnegie Museum w Pittsburgu i West Virginia University School of Medicine (USA), jednego z najbardziej znanych na świecie badaczy patologii szkieletowych. Do badań włączyli się także polscy badacze – Tomasz Szczygielski z Instytutu Paleobiologii Polskiej Akademii Nauk i Katarzyna Janiszewska z Laboratorium Mikrotomografii Komputerowej Krajowego Laboratorium NanoFun.

Gruźlica miała większy wpływ na ewolucję niż dotąd sądzono?

Interdyscyplinarny zespół badaczy zaczął porównywać guzki na prehistorycznych szczątkach z poznanymi dotąd śladami, które mogły wskazywać na różne choroby. Ostatecznie Bruce Rothschild potwierdził ich przypuszczenia.

"Rosołek" musiał cierpieć na przewlekłą infekcję oddechową a zaobserwowany u niego stan zapalny okostnej może wskazywać na to, że (jak dotąd) osobnik ten jest najstarszym przypadkiem gruźlicy w historii świata.

Co ciekawe, podobne zmiany można zauważyć nawet współcześnie u ludzi chorujących na gruźlicę oraz m.in. u... fok! Wyniki badań polsko-amerykańskiego zespołu ekspertów opublikowano na łamach prestiżowego "Royal Society Open Science".

Zrzut ekranu 2018-06-07 o 11.04.02

Szczątki "Rosołka", które znaleziono na przełomie XIX i XX wieku w okolicach Gogolina na Śląsku Opolskim, pozwoliły zdiagnozować najstarszy w historii przypadek gruźlicy (fot. PAP/Dominik Gajda)

Podczas konferencji prasowej w Katowicach polscy naukowcy połączyli się z prof. Rothschildem. Badacz prehistorycznych szczątków (i jednocześnie praktykujący lekarz) potwierdził, że odkrycie, którego dokonano dzięki współpracy specjalistów z dziedziny paleontologii, medycyny i biologii, może pomóc zrozumieć, w jaki sposób powstają i rozprzestrzeniają się poszczególne choroby oraz co determinuje wymieranie różnych gatunków.

Najstarszy w historii przypadek gruźlicy dowodzi, że charakter transmisji patogenu powodującego tę chorobę zakaźną (mykobakterii zwanych popularnie prątkami) mógł być zbliżony u różnych zwierząt. Chorobotwórcza bakteria (Mycobacterium tuberculosis), czyli prątek gruźlicy, początkowo atakuje płuca, ale potem stopniowo może zajmować również tkanki (także na żebrach – jak u proneustikozaura).

Gruźlica, którą zdiagnozowano u prehistorycznych gadów – przodków dinozaurów żyjących 245 mln lat temu – może więc wskazywać na to, że wpływ tej choroby na ewolucję może być dużo większy niż dotąd sądzono.

TO CIĘ ZAINTERESUJE:

źródło: Royal Society Open Science/Instytut Paleobiologii PAN/Gazeta Wyborcza/PAP

_____

zdrowie.radiozet.pl/π