Zamknij

Biegacze w grupie ryzyka zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu

Biegacze w grupie ryzyka zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu
fot. Shutterstock

Sezon na kleszcze podobnie jak sezon na bieganie trwa cały rok. Jednak to ciepłe miesiące najbardziej zachęcają do większej aktywności, zarówno ludzi jak i… groźne dla zdrowia pajęczaki.

Osoby uprawiające sport na świeżym powietrzu znajdują się w grupie ryzyka zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) - wirusa, którym może zarazić nas już co 6. kleszcz.12 Niepozorne ukłucie tego pajęczaka może doprowadzić do trwałych uszkodzeń mózgu lub powikłań neurologicznych. Dlatego zanim założysz swoje ulubione buty do biegania, pomyśl o profilaktyce KZM w postaci szczepień ochronnych.

Biegacze - łakomy kąsek dla kleszczy

W związku z powszechnym występowaniem kleszczy, kontakt z wirusem KZM może mieć każdy, kto spędza czas na świeżym powietrzu. Jednak są grupy osób, które są szczególnie narażone na bliskie spotkanie z tymi pajęczakami. Na ukłucie przez kleszcza są narażeni wszyscy. Jeżeli tylko wychodzimy z domu i idziemy do parku czy do lasu, jesteśmy narażeni. Oczywiście są takie grupy zawodowe jak np. leśnicy, którzy pracują w lesie i w środowisku kleszczy spędzają dużo czasu. Niemniej, nawet jeśli chodzimy raz dziennie na spacer do pobliskiego parku, tam też możemy spotkać kleszczamówi dr inż. Anna Wierzbicka, zoolog i leśnik z Katedry Łowiectwa i Ochrony Lasu Wydziału Leśnego Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Kleszcze reagują na nasze ciepło i są wyczulone na zapach potu. Dlatego spędzając czas aktywnie np. uprawiając sport na świeżym powietrzu jesteśmy łatwiejszym celem ataku kleszczy. - dodaje dr inż. Anna Wierzbicka

Ubiór również ma znaczenie, najchętniej wybierane przez biegaczy krótkie szorty, choć są niewątpliwie wygodne, dają kleszczom idealny dostęp do łydek, po których wspinają się one wyżej - do pachwin, pach i zgięć łokci czyli ulubionych miejsc żerowania na naszym ciele. Aby uniknąć zakażenia, trzeba zrobić wszystko, by kleszcz nie mógł się wbić w naszą skórę. To oznacza długie spodnie, nawet jeśli jest ciepło, oraz pełne buty, np. tenisówki, ponieważ kleszcze na ogół wchodzą na nas z trawy lub niskich roślin. Około 70 proc. kleszczy ląduje najpierw na łydkach, a dopiero potem po skórze czy ubraniu przemieszczają się w inne miejsca. – wyjaśnia dr inż. Anna Wierzbicka.

Już jedno ukłucie kleszcza może być groźne

Już co 6. kleszcz może być zakażony KZM3, a tym samym stanowić poważne zagrożenie dla naszego mózgu. Wirus ten infekuje struktury ośrodkowego układu nerwowego, może powodować zapalenie opon mózgowo-rdzeniownych i mózgu, czego skutkiem może być niepełnosprawność, a nawet śmierć4. Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to choroba wirusowa, która jest najczęściej raportowaną przyczyną wirusowych neuroinfekcji w Polsce.5 W Europie rejestruje się ponad 10 000 zachorowań i hospitalizacji (kilkaset ciężkich przypadków) na środkowoeuropejski typ KZM rocznie6. Wirus przedostaje się do organizmu praktycznie w momencie wkłucia, ponieważ znajduje się w gruczołach ślinowych kleszczy7,8.

Konsekwencje, których nie chce żaden sportowiec

KZM to podstępna choroba. Zwykle zaczyna się od niegroźnych objawów podobnych do grypy, a następnie może dojść do zmian w ośrodkowym układzie nerwowym9. Powikłania w wyniku zakażenia wirusem KZM występują nawet u co drugiego chorego, u których rozwinęła się neurologiczna faza choroby10. Najpoważniejsze powikłania KZM obejmują porażenia i niedowłady. Skutkiem tych powikłań może być nawet niepełnosprawność.11 – Wirus kleszczowego zapalenia mózgu ma bardzo duży potencjał wywołania chorób neurologicznych. W większości przypadków nasz układ immunologiczny radzi sobie z tym zakażeniem wirusowym, jednak w części z nich mamy tzw. przebieg grypopodobny. Możemy nawet nie zorientować się, że przyczyną naszego złego samopoczucia czy tzw. letniej grypy może być pokłucie przez kleszcza i wirus KZM – przestrzega dr hab. n. med. Joanna Zajkowska, specjalistka chorób zakaźnych z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

W przypadku wystąpienia neurologicznej fazy choroby rehabilitacja trwa długo, zdarza się, że powikłania są nieodwracalne. Wirus może więc długotrwale wpływać negatywnie na sprawność fizyczną i zdolność do pracy12 - Rehabilitacja po przejściu kleszczowego zapalenia mózgu jest konieczna, jeśli w przebiegu choroby dochodzi do uszkodzeń ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Niezbędna jest, gdy pojawia się niedowład kończyn górnych, dolnych oraz osłabienie mięśni tułowia. Wskazana jest również, gdy dochodzi do zaburzeń funkcji psychicznych. W KZM-ie obserwuje się dodatkowo takie objawy jak drażliwość, łatwe męczenie się, problemy z pamięcią, koncentracją, bóle głowy lub zaburzenia snu – tłumaczy dr n. med. Jerzy Lewko, specjalista rehabilitacji medycznej, Wojewódzki Szpital Zespolony im. Jędrzeja Śniadeckiego w Białymstoku. Powrót do całkowitej sprawności obserwuję u ok. 50 proc. osób rehabilitowanych po powikłaniach KZM. dodaje dr n. med. Jerzy Lewko

PP-TCV-POL-0043_kzm_infografiki_biegi-1
fot.

Materiały partnera

Z biegania na świeżym powietrzu nie musimy rezygnować.

Obecnie nie ma leku, który można zastosować w przypadku zachorowania na KZM - stosuje się wyłącznie leczenie objawowe, następnie leczy powikłania choroby. Jedyną skuteczną i przebadaną ochroną przed KZM jest szczepienie ochronne. Szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu jest jedną z najlepiej przebadanych szczepionek na świecie,13 14 15 a jej skuteczność u osób szczepionych zgodnie z zaleceniami wynosi 99%16- Ze szczepieniem nie wiąże się ryzyko, a skutków zachorowania nie jesteśmy w stanie przewidzieć, szczególnie tych neurologicznych –dodaje prof. Joanna Zajkowska.

Według Programu Szczepień Ochronnych 2022 roku, szczepienie przeciw KZM rekomendowane jest osobom szczególnie często podejmującym aktywność fizyczną na świeżym powietrzu, tj. biegaczom, spacerowiczom, grzybiarzom, właścicielom psów, myśliwym, rodzinom z dziećmi czy turystom i uczestnikom obozów17.

Świadomi ryzyka groźnych konsekwencji KZM od dawna są Ci którzy zawodowo są narażeni na pokłucie przez kleszcza, czyli np. pracownicy leśni, którzy w większości są zaszczepieni przeciwko KZM, zgodnie z zaleceniami. Leśnicy nie są moimi pacjentami w ostatnich latach. Najczęściej na rehabilitację po KZM trafiają ci, którzy zwyczajnie korzystają z odpoczynku na łonie natury. mówidr n. med. Jerzy Lewko

1 Program Szczepień Ochronnych na rok 2022 https://www.gov.pl/web/gis/program-szczepien-ochronnych-na-rok-2022

2 Kleszcze przenoszą chorobę ośrodkowego układu nerwowego, kleszczowe zapalenie mózgu (KZM). Wywołującym ją wirusem zakażonych jest 3–15 proc. populacji kleszczy w Polsce. Dostęp 01.03.2021 https://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie-dla-kazdego,kleszcz--ukaszenie--borelioza--czy-latwo-zachorowac-,artykul,1722040.html

3 Kleszcze przenoszą chorobę ośrodkowego układu nerwowego, kleszczowe zapalenie mózgu (KZM). Wywołującym ją wirusem zakażonych jest 3–15 proc. populacji kleszczy w Polsce. Dostęp 01.03.2021 https://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie-dla-kazdego,kleszcz--ukaszenie--borelioza--czy-latwo-zachorowac-,artykul,1722040.html

4 Zajkowska J. Kleszczowe Zapalenie Mózgu – ryzyko i skutki zachorowania u dzieci. Pediatr. Dypl. 2014; 18(suppl. 2):1–7.

5.https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/KleszczoweZapalenieMozgu-raport-PZH_2021.pdf dostęp 15.02.2022 (s. 5, s.8, S.25)

6 https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/KleszczoweZapalenieMozgu-raport-PZH_2021.pdf  dostęp 15.02.2022 (s. 5, s.8, S.25)

7 Zajkowska J. Pokłucie przez kleszcza a ryzyko wystąpienia kleszczowego zapalenia mózgu. Jak uchronić się przed pokłuciem i zachorowaniem. Forum Zakażeń 2015; 6 (2):DOI:dx.doi.org/10.15374/FZ2015020.

8 Zajkowska J, Czupryna P. Kleszczowe zapalenie mózgu – epidemiologia, patogeneza, obraz kliniczny, diagnostyka, profilaktyka i leczenie. Forum Zakażeń 2013; 4(1):21–27.

9Zajkowska J. Kleszczowe Zapalenie Mózgu – ryzyko i skutki zachorowania u dzieci. Pediatr. Dypl. 2014; 18(suppl. 2):1–7.

10Kuchar, E., Zajkowska, J., Flisiak, R., Mastalerz-Migas, A., Rosińska, M., Szenborn, L., Wdówik, P., & Walusiak-Skorupa, J. (2021). Epidemiologia, diagnostyka i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu w Polsce i wybranych krajach europejskich – stanowisko polskiej grupy ekspertów [Epidemiology, diagnosis, and prevention of tick-borne encephalitis in Poland and selected European countries - aposition statement of the Polish group of experts]. Medycyna pracy, 72(2), 193–210. https://doi.org/10.13075/mp.5893.01063

11 Zajkowska J. Kleszczowe Zapalenie Mózgu – ryzyko i skutki zachorowania u dzieci. Pediatr. Dypl. 2014; 18(suppl. 2):1–7.

12Tymińska J, Tymiński R. Medyczne, farmakoekonomiczne i prawne aspekty szczepień przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu w pytaniach i odpowiedziach. Terapia 2017; 6(353):79–82.

13 https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/kleszczowe-zapalenie-mozgu/ i https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/kleszczowe-zapalenie-mozgu/?strona=3#jak-powazne-moga-byc-objawy-kleszczowego-zapalenia-mozgu dostęp 2.2022

14Heinz, F. X., Holzmann, H., Essl, A., & Kundi, M. (2007). Field effectiveness of vaccination against tick-borne encephalitis. Vaccine, 25(43), 7559–7567. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2007.08.024

15 Erber, W., Khan, F., Zavadska, D., Freimane, Z., Dobler, G., Böhmer, M. M., Jodar, L., & Schmitt, H. J. (2022). Effectiveness of TBE vaccination in southern Germany and Latvia. Vaccine, 40(5), 819–825. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2021.12.028

16 https://www.kleszcze.info.pl/znajdz-punkt-szczepien/o-szczepionce (dostęp: 04.2021).

17 Program Szczepień Ochronnych na rok 2022 https://www.gov.pl/web/gis/program-szczepien-ochronnych-na-rok-2022