Alarm smogowy - nowe poziomy alarmowania i informowania

11.10.2019
Aktualizacja: 11.10.2019 14:21
Alarm smogowy - nowe poziomy alarmowania i informowania

Minister środowiska wprowadził nowe zarządzenie dotyczące alarmu smogowego. Według nowych wytycznych, ma być on ogłaszany przy przekroczeniu średniodobowej wartości 150 mikrogramów na metr sześcienny dla pyłu PM10 (poprzednio było to 300 mikrogramów). Oznacza to, że będziemy częściej informowani o wysokich stężeniach zanieczyszczeń w powietrzu.

Skąd te zmiany? Nowe rozporządzenie to wynik kompromisu zawartego pomiędzy resortem środowiska a ruchem społecznym Polski Alarm Smogowy. Początkowo resort środowiska zaproponował nowe poziomy informowania i alarmowania o smogu – odpowiednio na poziomie 250 i 150 mikrogramów na metr sześc. dla pyłu PM10 (dla porównania w rozporządzeniu z 2012 roku wynosiły one odpowiednio 300 i 200 mikrogramów). Jednak te propozycje zostały skrytykowane przez aktywistów z ruchu Polski Alarm Smogowy (PAS). Wskazywano, że mimo obniżenia poziomów, nadal byłyby one najwyższe w UE i trzykrotnie wyższe niż we Francji czy we Włoszech. Argumentowano, że gdyby przyjąć progi alarmowe zaproponowane przez ministerstwo, to w Małopolsce w 2018 roku nie było ani jednego dnia, w którym by ogłoszono alarm smogowy, a na Śląsku byłyby zaledwie trzy.

Krytycznie o proponowanych wartościach informowania i alarmowania o smogu wyrażali się również eksperci resortu zdrowia. Postulowali oni obniżenie progów do 80 mikrogramów dla alarmu i 60 mikrogramów dla poziomu informowania.

Kiedy dostaniesz alarm smogowy?

Resort zdrowia przyjął argumentację aktywistów oraz ekspertów i znalazł kompromisowe rozwiązanie. Nowe przepisy stanowią, że alarm smogowy będzie ogłaszany przy przekroczeniu średniodobowej wartości 150 mikrogramów na m sześc. dla pyłu PM10, a poziom informowania ustalono na 100 mikrogramów. To i tak więcej niż zaleca Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), która wskazuje, że dopuszczalne stężenia dobowe dla pyłu PM10 nie powinny przekraczać 50 mikrogramów, a dla pyłu PM2,5 – 25 mikrogramów na metr sześc.

Rozporządzenie Ministra Środowiska nowelizujące przepisy z 2012 r. zostało opublikowane w czwartek w Dzienniku Ustaw. Nowe prawo - zgodnie z vacatio legis - zaczęło obowiązywać dzień po ogłoszeniu rozporządzenia, czyli w piątek, 10 października 2019 r.

Działania samorządów na rzecz graniczenia zagrożenia smogowego

W rozporządzeniu rozpisano również nowe zadania dla samorządów. Zgodnie ze znowelizowanym Prawem ochrony środowiska, samorządy będą musiały przygotować nowe programy ochrony powietrza oraz plany działań krótkoterminowych dotyczących walki ze smogiem, które będą przekazane do Komisji Europejskiej do 30 czerwca 2020 roku. Co to oznacza?
W przypadku ryzyka wystąpienia w danej strefie przekroczenia poziomu alarmowego i informowania, władze województwa w ciągu 12 miesięcy od otrzymania informacji o tym ryzyku od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska będą musiały opracować i przedstawić do zaopiniowania właściwym wójtom, burmistrzom lub prezydentom miast projekt uchwały ws. planów działań krótkoterminowych.
Plan będzie musiał zawierać listę doraźnych działań, jakie należy podjąć w celu ograniczenia zagrożenia smogowego. Chodzi np. o wprowadzenie darmowej komunikacji miejskiej, intensyfikacji kontroli palenisk domowych, ograniczeniu ruchu samochodowego na obszarach, gdzie przekroczone są poziomy alarmowe.

Piotr Woźny, prezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz pełnomocnik premiera ds. programu Czyste Powietrze, ocenił w niedawnej rozmowie z PAP, że pierwszą skokową poprawę jakości powietrza będzie można już zauważyć za niecałe dwa lata, po sezonie grzewczym 2020/2021. Od 1 lipca 2020 r. wejdzie w życie przepis rozporządzenia dotyczącego jakości paliw stałych, który ma wyeliminowywać z rynku najgorszej jakości węgiel.

Ograniczyć smog, ma m.in. również realizowany program Czyste Powietrze, w którym właściciele domów jednorodzinnych mogą starać się o dotacje na termomodernizację i wymianę pieców grzewczych na te bardziej ekologiczne. Budżet programu na 10 lat to ponad 100 mld zł. Po roku obowiązywania programu złożono ponad 86 tysięcy wniosków na łączną kwotę blisko 2 mld zł, a zarządy wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej podjęły dotychczas blisko 51 tys. uchwał o udzieleniu dofinansowania na prawie 1 mld zł.

Alarm smogowy - jakie zalecenia dla ludzi?

W przypadku wystąpienia dużego smogu i przekroczenia poziomu informowania dla pyłu PM10 w powietrzu, w celu zmniejszenia narażenia na wysokie stężenia zanieczyszczeń w powietrzu, małym dzieciom, kobietom w ciąży, osobom starszym oraz osobom z chorobami serca lub układu oddechowego zaleca się ograniczenie przebywania poza budynkami. W takiej sytuacji zalecane jest również powstrzymanie się od aktywności fizycznej na otwartym powietrzu.

Z kolei w przypadku przekroczenia poziomu alarmowego dla pyłu PM10, ze względu na bardzo wysokie stężenia zanieczyszczeń w powietrzu, zaleca się ograniczenie przebywania poza budynkami do niezbędnego minimum. Część samorządów w przypadku wystąpienia poziomów alarmowych wprowadza darmowe przejazdy komunikacją miejską.

Zgodnie z raportami WHO i agend europejskich, z powodu smogu i powikłań wynikających ze złej jakości powietrza, w Polsce umiera 47 tys. osób rocznie. Za największe emisje zanieczyszczeń, w tym pyłów zawieszonych PM2,5, PM10 oraz benzo(a)pirenu odpowiada sektor bytowo-komunalny (np. piece grzewcze, palenie śmieci) oraz transport.

Źródło: PAP