Rehabilitacja po złamaniu rzepki kolana. Ekspert wyjaśnia, na czym to polega

26.11.2019
Aktualizacja: 02.12.2019 11:07
Złamanie rzepki kolana
fot. Shutterstock

Rzepka to mała i niepozorna część kolana, która pełni jednak niesamowicie ważne funkcje. Uraz czy złamanie rzepki prowadzić mogą do unieruchomienia nogi. Po złamaniu rzepki powrót do całkowitej sprawności może zająć nawet kilka miesięcy, dlatego tak ważne jest prawidłowe leczenie i rehabilitacja. O tym, jak wygląda rehabilitacja po złamaniu rzepki kolana opowiada Izabela Awerczuk, fizjoterapeutka z kliniki ortopedycznej Carolina Medical Center.

Rzepka jest niewielką kością, mieszczącą się z przodu kolana. W prawidłowych warunkach, przy prostym kolanie i rozluźnionych mięśniach, powinno dać się ją bezboleśnie poruszyć w każdą stronę. Jej zadaniem jest ochrona kolana, ale rzepka działa także jak bloczek dla mięśnia czworogłowego i sprawia, że nawet przy użyciu niewielkiej siły jesteśmy w stanie wyprostować nogę.  Mimo tego, że jest mała i niepozorna, jej nieprawidłowe funkcjonowanie lub uraz może przerwać aktywność fizyczną nawet na kilka miesięcy.

Do złamania rzepki dochodzi zazwyczaj podczas upadku na zgięte kolano albo przy gwałtownym zgięciu kolana przy napięciu mięśnia czworogłowego. Przy upadku często uszkadza się także chrząstka stawowa na rzepce.

Złamanie rzepki kolana: leczenie, rehabilitacja

Metoda leczenia rzepki uzależniona jest od rodzaju złamania. W przypadku poważniejszych złamań zalecane jest leczenie operacyjne, polegające na zespoleniu odłamów kostnych zazwyczaj za pomocą tzw. popręgu. Zdecydowana większość złamań rzepki powinna być leczona operacyjnie, jedynie nielicznym pacjentom można zaproponować leczenie zachowawcze poprzez  unieruchomienie w ortezie, aby unikać zginania kolana i monitorowanie zrostu.

W tym czasie należy wykonywać ćwiczenia izometryczne w unieruchomieniu, ćwiczenia wzmacniające mięśnie pośladkowe i ogólnousprawniające w niskich pozycjach. Dopiero po uzyskaniu zadowalającego zrostu kostnego można rozpocząć rehabilitację.

Rehabilitacja pooperacyjna rozpoczyna się od razu po zabiegu. W pierwszych dobach pacjent powinien stosować się do tzn. procedury PRICE,  czyli ograniczyć chodzenie, utrzymywać nogę nieznacznie w górze i w miarę możliwości chłodzić co 2-3 godziny przez 10-15 minut za pomocą specjalnych żeli, mankietów chłodzących albo zwykłego lodu, pamiętając o zabezpieczeniu skóry przez odmrożeniem. Takie postępowanie powinno zmniejszyć obrzęk i ból. Pacjent powinien poruszać się o dwóch kulach do momentu odzyskania prawidłowego i bezbolesnego wzorca chodu, oczywiście w uzgodnieniu  z fizjoterapeutą.

Ważnym elementem jest stopniowe odzyskiwanie zakresu ruchomości. Wprowadzane są ćwiczenia mające na celu wzmocnienie mięśni, głównie mięśnia czworogłowego i mięśni tylnej części uda, odzyskanie ich prawidłowej siły oraz elastyczności.  Nie można także pominąć okolicznych  stawów: biodrowego, miednicy i skokowego, ponieważ w związku z unieruchomieniem dochodzi do osłabienia całej kończyny dolnej, ale także wydolności całego organizmu. Istotne są również wszelkie ćwiczenia na niestabilnych podłożach, trampolinie, poduszkach sensomotorycznych, przyrządach równoważnych, które  poprawiają stabilizację i tzw. czucie głębokie. Są one ważne w zapobieganiu kontuzjom. Jako uzupełnienie zalecane są również treningi cardio i ogólnousprawniające w zależności od potrzeb pacjenta i wcześniejszej aktywności. W miarę możliwości pacjenta wprowadza się progresję ćwiczeń, zwiększa się obciążenia i liczbę powtórzeń oraz inne modyfikacje.

Po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym i pomyślnym wyniku kontrolnego badania RTG wprowadza się stopniowy trening dynamiczny, marsze, truchty, biegi, skoki. Po ustaleniu celu z pacjentem podejmuje się również specjalistyczny trening sportowy dla dyscypliny, którą pacjent uprawiał lub będzie chciał uprawiać.

O zakończeniu leczenia decyduje lekarz na podstawie pozytywnych wyników badań klinicznych, obrazowych i funkcjonalnych.

Po złamaniu rzepki kolana niemal w każdym przypadku, jeżeli leczenie jest przeprowadzone prawidłowo, dochodzi do pełnego wyzdrowienia i pacjent wraca do stanu sprzed urazu. Kluczem do tego jest prawidłowo poprowadzona rehabilitacja, regularne wykonywanie zaleconych ćwiczeń i powrót do sportu po pozytywnej opinii lekarza prowadzącego.

Autorka: Izabela Awerczuk, fizjoterapeutka z kliniki ortopedycznej Carolina Medical Center