Zamknij

Przeszczep: co zrobić, by zostać dawcą narządów? [WYJAŚNIAMY]

22.11.2021
Aktualizacja: 22.11.2021 10:15
Przeszczep: co zrobić, by zostać dawcą narządów?
fot. Shuterstock

Przeszczep narządów to dla wielu pacjentów jedyna szansa na uratowanie życia. Jakie regulacje odnośnie przeszczepów obowiązują w polskim prawie i kto może zostać dawcą narządów po śmierci?

  1. Jak zostać dawcą narządów?
  2. Własnoręczne oświadczenie woli: co to takiego?
  3. Czy lekarz ma obowiązek pytać rodzinę zmarłego o zgodę na przeszczep?
  4. Przeszczep narządów za życia: jakie warunki trzeba spełnić?

Transplantacja to niezwykłe osiągnięcie medycyny, które pomaga uratować coraz więcej osób. Operacja polega na pobraniu komórek, tkanek lub narządów od dawcy i wszczepieniu ich do organizmu biorcy. Przeszczep narządów to jedyny możliwy sposób ich leczenia w przypadku skrajnej niewydolności. Jeden dawca może uratować życie wielu osób, poprzez przekazanie im kilku narządów. Najczęściej przeszczepia się serce, płuca, trzustkę, wątrobę, jelito cienkie i nerki. Co powinniśmy zrobić, jeśli chcemy zostać dawcą narządów po śmierci?

Jak zostać dawcą narządów?

Aby zostać dawcą narządów po śmierci, nie musimy podejmować żadnych działań za życia. W polskim prawie obowiązuje zasada zgody domniemanej, co oznacza, że każdy z nas jest potencjalnym dawcą narządów po śmierci. Dotyczy to jedynie osób pełnoletnich. W przypadku niepełnoletnich zmarłych zgodę na pobranie narządów podejmują opiekunowie prawni. Narządy przeszczepia się jedynie zdrowe narządy.

Własnoręczne oświadczenie woli: co to takiego?

Mimo że zgoda na transplantację nie jest konieczna, jeżeli po śmierci chcemy zostać dawcami, możemy dodatkowo zarejestrować się w bazie dawców i nosić przy sobie kartę dawcy, na której znajduje się oświadczenie. Ma ono jednak charakter wyłącznie informacyjny i nie zwalnia lekarza z obowiązku sprawdzenia, czy pacjent za życia nie wyraził sprzeciwu odnośnie pobrania narządów.

Chociaż transplantacja to metoda ratująca życie innym, każdy z nas ma prawo do wyrażenia sprzeciwu. Jeżeli nie chcemy, by po śmierci nasze narządy były przeszczepiane, wystarczy, że zgłosimy sprzeciw w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów. Następnie należy uzupełnić oświadczenie w formie pisemnej i wysłać je do Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego ds. Transplantacji w Warszawie. Swoją wolę należy oświadczyć również ustnie, w obecności dwóch świadków.

Czy lekarz ma obowiązek pytać rodzinę zmarłego o zgodę na przeszczep?

Według polskiego prawa, lekarz nie jest zobowiązany do pytania bliskich zmarłego o zgodę na przeszczep jego narządów. Lekarz jedynie informuje rodzinę o zamiarze pobrania organów od zmarłego. Oczywiście, jeżeli zmarły wyraził za życia sprzeciw na pobranie narządów, lekarze respektują jego decyzję. W przypadku osób małoletnich lub osób, które nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych, sprzeciw może wyrazić przedstawiciel ustawowy.

Przeszczep narządów za życia: jakie warunki trzeba spełnić?

Dawcą narządów można zostać nie tylko po śmierci. Jest to możliwe również za życia, chociaż niesie za sobą ryzyko. Polskie prawo zezwala na przeszczepy za życia, jednak jest to możliwe jedynie gdy dawca spełnia określone warunki. Przede wszystkim istnieją ograniczenia, jeśli chodzi o ilość narządów, które można przeszczepić. Przeszczepy za życia dotyczą nerki, szpiku kostnego, krwi i części wątroby. Pobranie organów nieregenerujących się dozwolone jest jedynie na rzecz krewnego w linii prostej, rodzeństwa, osoby przysposobionej lub małżonka oraz na rzecz innej osoby, jeżeli uwzględniają to szczególne względy osobiste. Jeśli chodzi o przeszczep regenerujących się komórek lub tkanek (na przykład szpiku kostnego), jest to możliwe również między osobami, które nie są spokrewnione.

By zostać dawcą za życia, należy poddać się obowiązkowym badaniom lekarskim, które pozwolą zweryfikować, czy dawca nie naraża własnego życia, oddając narząd. Kandydat na dawcę jest zawsze informowany o ryzyku, jakie związane jest z zabiegiem.

Źródło: pacjent.gov.pl, instagram/prawodozdrowia/, poltransplant.org.pl