Zamknij

Kontrola ZUS podczas L4. Nieobecność chorego – jakie mogą być konsekwencje?

31.10.2022
Aktualizacja: 31.10.2022 15:19

Nieobecność pracownika pod adresem wskazanym na druku zwolnienia chorobowego to jedno z najczęstszych wykroczeń. Jakie mogą być konsekwencje dla nieobecnego pracownika podczas kontroli L4 i jak wygląda taka kontrola? Wyjaśniamy.

Zwolnienie lekarskie - kontrola z ZUS
fot. Michal Wozniak/East News

Zwolnienie lekarskie – najważniejsze informacje 

Zwolnienie lekarskie (potoczna nazwa L4) to zaświadczenie wystawiane przez lekarza o czasowej niezdolności pracownika do wykonywania obowiązków służbowych z powodu choroby lub konieczności zapewnienia opieki choremu członkowi rodziny. Kiedyś było ono wystawiane na papierowych formularzach, obecnie jest w wersji elektronicznej. To duże udogodnienie, bo papierowe L4 trzeba było dostarczyć pracodawcy w ciągu 7 dni, od daty wystawienia, a obecnie jest ono automatycznie przesyłane do pracodawcy przez system.

Zwolnienie lekarskie jest płatne – pracownikowi wypłacany jest zasiłek chorobowy w wysokości 80 proc. jego wynagrodzenia. Inaczej jest w przypadku ciąży, zwolnienia będącego konsekwencją wypadku w pracy, w drodze do lub z pracy, a także w przypadku poddania się badaniom lub zabiegom związanym z oddaniem komórek, tkanek lub narządów. W wymienionych sytuacjach zasiłek chorobowy wypłacany jest w wysokości 100 proc. wynagrodzenia.

Osobom do 50. roku życia do 33 dni zwolnienia zasiłek chorobowy wypłaca pracodawca, po tym okresie płatnikiem staje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Natomiast u osób po 50. roku życia pracodawca wypłaca zasiłek przez 14 dni, a potem płatnikiem staje się ZUS.

Zasiłek chorobowy wypłacany jest pracownikowi maksymalnie przez 182 dni zwolnienia lekarskiego (poza kilkoma przypadkami). Po tym okresie, jeśli nadal jest on niezdolny do pracy, ale dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy, przewidziane zostało świadczenie rehabilitacyjne. Można pobierać je maksymalnie przez 12 miesięcy. Po tym okresie niezdolny do pracy pracownik może wystąpić o rentę.

Zwolnienia lekarskie – na co chorują Polacy?

Jak wynika z informacji podanych przez ZUS, w 2021 r. lekarze wystawili 20,5 mln zwolnień lekarskich, średnio na 11,7 dnia.

– Przynajmniej jedno zwolnienie otrzymało w ubiegłym roku 6,5 miliona osób, czyli około 45 proc. liczby osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu. Ale jedna osoba może otrzymać kilka zwolnień w ciągu roku. Zatem przeciętna długość absencji chorobowej wyniosła 36,7 dnia. W przypadku mężczyzn było to 33,5 dnia, a w przypadku kobiet 39,5 dnia – komentowała dane prof. Gertruda Uścińska, prezes ZUS.

Jak informuje ZUS najczęstszą przyczyną absencji chorobowej były:

1. Choroby związane z ciążą, porodem i połogiem – stanowiły one prawie 17 proc. absencji.
2. Choroby układu mięśniowo-szkieletowego – były one powodem 16,5 proc. absencji.
3. Urazy i zatrucia – stanowiły one prawie 13,1 proc. absencji.
4. Choroby układu oddechowego – były one powodem 11,6 proc. absencji.
5. Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (10,5 proc.).

Zwolnienie lekarskie na urlop?

Niestety okazuje się, że wiele osób próbuje przechytrzyć system i biorąc zwolnienie lekarskie, chce zwiększyć pulę dni urlopowych. W miesiącach wakacyjnych, w lipcu i sierpniu 2022 r., kontrolerzy z ZUS wykonali 4710 kontroli terenowych, odwiedzając pracowników przebywających na zwolnieniu chorobowym. Okazało się, że aż 40 proc. "chorych" w tym czasie wyjechało na urlop z rodziną, robiło remonty, wykonywało inne, sezonowe prace.

Aby wyłapać takie przypadki nieuczciwości, pracodawca i ZUS mogą skontrolować pracownika, wysyłając uprawnione osoby do odwiedzenia go w miejscu przebywania na zwolnieniu. Czyli gdzie?

Zwykle kontrola odbywa się w miejscu zamieszkania, o ile pracownik nie przekazał lekarzowi informacji o swoim miejscu pobytu w czasie zwolnienia lekarskiego, które jest inne niż adres zamieszkania, lub nie poinformował pracodawcy i ZUS o zmianie miejsca pobytu w trakcie niezdolności do pracy w terminie 3 dni od tej zmiany.

Jeśli osoby kontrolujące nie zastały chorego pod wskazanym adresem, uznawano, że niewłaściwie wykorzystywał on zwolnienie lekarskie i tracił on prawo do zasiłku chorobowego. To się jednak zmieniło. ZUS w najnowszych wytycznych wskazał, że jeśli kontrola pracownika przebywającego na L4 była przeprowadzona w miejscu zamieszkania lub pobytu ubezpieczonego i osoby kontrolujące nie zastały go, należy taką kontrolę w miarę możliwości ponowić i zwrócić się do pracownika, by wyjaśnił przyczyny tej nieobecności. Jeżeli pracownik poda uzasadniony powód swojej nieobecności i udowodni to, np. że był u lekarza, na badaniu, rehabilitacji lub w aptece, to nie można uznać, że zwolnienie lekarskie było wykorzystywane nieprawidłowo.

Miejsce przebywania na zwolnieniu – podaj adres

Pracownik ma obowiązek zadbać o właściwy adres na druku zwolnienia, a lekarz ma obowiązek prawidłowo wypełnić druk. Jeżeli pracownik błędnie poda adres, co w konsekwencji skutkować będzie jego nieobecnością pod tym adresem, to powinien złożyć niezwłoczne wyjaśnienia pracodawcy, a pracodawca do tego czasu może zawiesić wypłatę świadczeń. Kontrolerzy każdorazowo zgłoszą do ZUS popełnienie błędu formalnego, do którego państwowa jednostka także będzie musiała się ustosunkować – tłumaczy Mikołaj Zając, ekspert rynku pracy, prezes Conperio, i apeluje do pracowników, by zwracali szczególną uwagę na adresy podane na drukach zwolnień.

Kto może kontrolować pracowników?

Pracodawca ma prawo do kontroli sposobu wykorzystywania zwolnienia przez pracownika. Jednak – jak podkreślają eksperci – ze zwolnieniami, co do których są podejrzenia dotyczące ich zasadności, pracodawcy przez pierwsze 33 dni pozostawieni są tak naprawdę sami sobie. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwykle nie interesuje okres, w którym nie jest on zobowiązany do zabezpieczenia społecznego.

– Te 33 dni wynikają z kodeksu pracy i cały ciężar działania w tym czasie jest przerzucony na pracodawców. Pracodawca zatrudniający poniżej 20 pracowników może złożyć wniosek do ZUS o przeprowadzenie kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia z art. 68, a zatrudniający ponad 20 osób może też przeprowadzić kontrolę samodzielnie lub przy pomocy wyspecjalizowanych firm. ZUS nie ma obowiązku, by z urzędu podejmować czynności mające na celu kontrolowanie zasadności wypłacania wynagrodzeń chorobowych w kontekście nieprawidłowego wykorzystywania „L4” – tłumaczy mecenas Justyna Szczepańska-Grygiel z Kancelarii ABITL Legal.

Wątpliwości, czy zwolnienie lekarskie od pracy wykorzystywane było niezgodnie z jego celem, rozstrzyga właściwa jednostka organizacyjna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uzyskując w miarę potrzeby opinię lekarza leczącego. W razie sporu wydaje decyzję, od której przysługują środki odwoławcze określone w odrębnych przepisach.

Jak wygląda kontrola L4?

Jeżeli pracodawca ma wątpliwości co do zasadności wykorzystywania „L4” przez pracowników, to zleca realizację kontroli. Każdy z kontrolerów posiada specjalną legitymację i zgodę na jej przeprowadzenie. Każdy ich krok jest dokumentowany w powiązanej z systemami monitoringu GPS aplikacji nadzorującej pracę kontrolerów.

Na miejscu kontrolerzy zwykle przeprowadzają krótki anonimowy wywiad z chorym pracownikiem. Informacje pozyskane w trakcie takich spotkań często służą dodatkowo ulepszeniu procesów w firmie. Pracownicy chętniej bowiem dzielą się swoimi rozterkami odnośnie funkcjonowania firmy anonimowo, osobom z zewnątrz, niż bezpośredniemu przełożonemu. Finalnie szczegółowy raport z kontroli trafia do pracodawcy.

Źródło: Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ prawo.pl/ materiały prasowe Conperio