Nastolatka u ginekologa. Kiedy potrzebna jest zgoda rodzica?

15.06.2020
Aktualizacja: 15.06.2020 22:13
Nastolatka u ginekologa
fot. Shutterstock

Czy osoba nastoletnia, niepełnoletnia może decydować o swoim leczeniu? W jakich sytuacjach wymagana jest zgoda rodzica? Czy lekarz musi czekać na zgodę rodzica w sytuacji zagrażającej życiu lub zdrowiu niepełnoletniej pacjentki?

Wszystko zależy od wieku nastolatki. Jeśli jest ona pełnoletnia, to ma pełne prawo do samodzielnego decydowania o sobie i o swoim leczeniu. Może zatem iść do lekarza dowolnej specjalizacji. Niestety inaczej jest w przypadku osób niepełnoletnich, czyli tych, które nie skończyły 18. roku życia. One potrzebują zgody rodzica lub opiekuna prawnego.

Jednak w przypadku osób niepełnoletnich, również wyróżnia się dwie grupy. W pierwszej, dotyczącej nastolatek w wieku pomiędzy 16. a 18. rokiem życia, diagnostyka i leczenie wymaga podwójnej zgody, natomiast w drugiej grupie – osób poniżej 16. roku życia pojedynczej zgody. Na czym to polega wyjaśniam poniżej.

Leczenie nastolatki pomiędzy 16.-18. rokiem życia

W przypadku nastolatek pomiędzy 16. a 18. rokiem życia potrzebna jest tak zwana zgoda podwójna. Oznacza to, że na wszelkie działania podejmowane przez lekarza, a zatem badanie, diagnostyka czy leczenie, potrzebne są dwie zgody – rodzica (opiekuna prawnego) i osoby badanej – nastolatki. Wszelkie informacje na temat stanu zdrowia nastolatki, czyli dotyczące rozpoznania, diagnostyki, możliwości leczenia etc., lekarz ma obowiązek przekazać zarówno rodzicowi, jak i nastolatce. Nastolatka ma prawo poprosić lekarza o przeprowadzenie badania bez obecności rodzica (opiekuna prawnego), jednak rodzic może się na to nie zgodzić.

Leczenie nastolatki poniżej 16. roku życia

Nastolatki, które nie skończyły 16 lat muszą mieć zgodę rodzica (opiekuna prawnego) na jakąkolwiek wizytę lekarską, w tym wizytę ginekologiczną. Lekarz przeprowadza badanie, diagnozuje czy też proponuje leczenie jedynie za zgodą rodzica, bo nastolatka poniżej 16. roku życia nie może sama decydować o swoim leczeniu. Wszelkie informacje na temat stanu zdrowia, diagnostyki, zaproponowanej formy leczenia lekarz przekazuje wyłącznie rodzicowi (opiekunowi prawnemu) i to właśnie rodzic (opiekun prawny) podejmuje decyzję, czy otrzymane informacje przekazać nastolatce.

Czy zgoda rodzica jest zawsze konieczna? Wyjątki od tej reguły

W sytuacji braku zgody rodzica (opiekuna prawnego) na wizytę, badanie czy zabieg, działania podejmowane przez lekarza będą bezprawne. Jednak istnieją pewne wyjątki od tej reguły. Gdy nastolatka zgłosi się do lekarza i poinformuje go, że rodzic (lub opiekun prawny) nie wyraził zgody na wizytę, a lekarz uzna, że stan zdrowia pacjentki może być niebezpieczny dla jej zdrowia lub życia. W takiej sytuacji może podjąć on działania konieczne dla ratowania jej zdrowia i zwrócić się bezpośrednio do sądu rodzinnego o wyrażenie zgody zastępczej na leczenie, np. dokonanie określonych zabiegów medycznych. Po uzyskaniu zgody sądu zgoda rodziców nie ma znaczenia.

Wyjątek stanowi także sytuacja nagła, czyli taka, która uznana jest przez lekarza jako pociągająca za sobą niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała bądź ciężkiego rozstroju zdrowia. Wówczas lekarz również może przeprowadzić badanie lub dokonać innych czynności medycznych o podwyższonym ryzyku, bez uzyskiwania zgody rodzica (opiekuna prawnego) czy nawet sądu rodzinnego.

Wyjątkową sytuacją jest również przeprowadzenie legalnego zabiegu usunięcia ciąży, gdy nastolatka skończyła 13 lat. Wówczas na wykonanie takiego zabiegu potrzebna jest zgoda podwójna – nastolatki oraz jej rodzica (opiekuna prawnego). Jeśli nastolatka nie ma ukończonych 13 lat, konieczna jest zgoda sądu rodzinnego, a sama dziewczynka ma prawo do wyrażenia opinii, która jednak nie jest wiążąca.

Adwokat jest specjalistką z zakresu prawa rodzinnego i prawa karnego, mediatorem w Centrum Mediacji przy Naczelnej Radzie Adwokackiej i Centrum Mediacji przy ORA w Warszawie.