Klauzula sumienia w aptece: jakie mogą być tego konsekwencje?

07.08.2019 13:04
Klauzula sumienia w aptece
fot. Shutterstock

Stowarzyszenie Farmaceutów Katolickich Polski wysyła list do Ministerstwa Zdrowia i domaga się prac nad klauzulą sumienia. Stowarzyszenie chce, by w ramach konsultowanej właśnie ustawy o zawodzie farmaceuty znalazły się zapisy o możliwości powoływania się przez farmaceutów na klauzulę sumienia. 

Stowarzyszenie Farmaceutów Katolickich Polski oraz Stowarzyszenie Lekarzy Polskich wystosowały oficjalne listy do ministra zdrowia w sprawie klauzuli sumienia farmaceutów. 

Projekt ustawy o zawodzie farmaceuty przewiduje kompleksowe uregulowanie zasad wykonywania zawodu farmaceuty. Obecnie przepisy dotyczące zasad uzyskiwania prawa wykonywania zawodu, pragmatyki zawodu oraz kształcenia przed- i podyplomowego farmaceutów są uregulowane w dwóch ustawach. Jednak w projekcie dotychczas obowiązujące regulacje prawne określające zasady wykonywania zawodu farmaceuty zostały usystematyzowane, uaktualnione i dostosowane do obecnej sytuacji faktycznej i prawnej oraz uzupełnione o nowe założenia z uwzględnieniem wprowadzenia opieki farmaceutycznej.

Stowarzyszenie Farmaceutów Katolickich Polski zauważa jednak, że w projekcie ustawy brakuje zawarcia klauzuli sumienia dla farmaceutów. Farmaceuci proponują wprowadzenie do art. 34 projektu ustawy o zawodzie farmaceuty przepisu o brzmieniu: „Farmaceuta może odmówić wykonania usługi farmaceutycznej, jeśli jej wykonanie jest niezgodne z jego sumieniem, chyba że odmowa ta mogłaby spowodować stan nagłego zagrożenia życia lub zdrowia pacjenta”.

Zdaniem członków stowarzyszenia taki zapis powinien wzmocnić prawo farmaceuty do wolności sumienia i zapobiec jej nadużyciu w przypadku nagłego zagrożenia życia lub zdrowia pacjenta.

Działania SFKP popierają lekarze zrzeszeni w Katolickim Stowarzyszeniu Lekarzy Polskich, którzy również wysłali w tej sprawie list do ministra. Lekarze ze stowarzyszenia napisali „Uważamy, że farmaceuci, odpowiedzialni od strony profesjonalnej i moralnej, za to, co podają pacjentowi, jak też edukacyjnej i wychowawczej roli wobec społeczeństwa, słusznie domagają się uszanowania racji sumienia nawołującego do ochrony życia ludzkiego”.

Klauzula sumienia farmaceutów może dotykać pacjentów

Wielu pacjentów obawia się sytuacji, w której będą chcieli wykupić lek w aptece, a farmaceuta, powołując się na klauzulę sumienia, tego leku im nie wyda. Problematyczne wydają się szczególnie środki antykoncepcyjne, których stosowanie jest przez pewne środowiska niedopuszczalne. Zatem kobieta, która będzie chciała zrealizować receptę na taki produkt, może „odejść z kwitkiem” z apteki, w której obsługuje farmaceuta powołujący się na klauzulę sumienia.

Choć problem wydaje się mniej wyraźny w dużych miastach, gdzie aptek jest dużo i są gęsto rozmieszczone, to w małych miastach i na wsiach dostęp do aptek jest ograniczony. Pacjenci obawiają się sytuacji, gdy w jedynej dostępnej w miejscowości aptece nie będą mogli wykupić leków, które przepisał im lekarz.

Farmaceuta ma oczywiście prawo powołać się na klauzulę sumienia, ale takie działanie może spotkać się z konkretnymi konsekwencjami. Apteki powinny bowiem posiadać i zapewniać pacjentom dostępność: leków, wyrobów medycznych i spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Co więcej, jeśli nie zostanie zapewniona dostępność do leków refundowanych ze środków publicznych, to fakt ten musi zostać zgłoszony do Systemu Monitorowania Obrotu Produktami Leczniczymi (SMOPR).

Zatem posiadanie leku w aptece, ale nieudostępnienie go pacjentowi przez farmaceutę powołującego się na klauzulę sumienia, może stanowić naruszenie prawa, a jeśli ten produkt jest dodatkowo jeszcze objęty refundacją, spowodować to może dodatkowe konsekwencje, w tym kary nakładane na właściciela apteki.

Obecnie farmaceuci mogą powołać się na klauzulę sumienia i nie wydać leku pacjentowi, gdy wydanie leku może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjenta, w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że produkt leczniczy może być zastosowany w celu pozamedycznym, a także, gdy osoba, która przedstawiła receptę do realizacji, nie ukończyła 13. roku życia (art. 96 ust. 5 ustawy Prawo farmaceutyczne).

Katoliccy farmaceuci domagają się jednak, by prawo obejmowało posługiwanie się klauzulą sumienia także w przypadkach, gdy wydanie danego leku jest sprzeczne z sumieniem farmaceuty. Domagają się również, by farmaceutów korzystających z klauzuli sumienia nie dotykały konsekwencje karne lub dyscyplinarne.

Źródło: mgr.farm; kierownik-apteki.pl; aptecznerewolucje.pl