Zamknij

Zatrucie muchomorem sromotnikowym jest śmiertelnie niebezpieczne. Jakie są jego objawy?

31.08.2021 15:16
Zatrucie muchomorem sromotnikowym
fot. Shutterstock

Większość trujących grzybów nie jest tak niebezpieczna jak muchomor sromotnikowy – ich spożycie powoduje niezbyt silne dolegliwości żołądkowe: nudności, wymioty, ból brzucha. Inaczej jest z muchomorem sromotnikowym, którego zjedzenie może spowodować śmierć. Jakie są objawy zatrucia tym grzybem?

Mali uchodźcy, Afgańczycy – 5- i 6-latek – którzy przebywają w Centrum Zdrowia Dziecka, zatruli się niezwykle niebezpiecznym muchomorem sromotnikowym. Starsze dziecko zostało zakwalifikowane do przeszczepu wątroby, młodsze nie – ze względu na uszkodzenie układu nerwowego (mózgu). W szpitalu jest również 17-latka, która też zatruła się grzybami, ale jej stan jest zdecydowanie lepszy niż młodszych chłopców. Muchomor sromotnikowy to grzyb, który powszechnie występuje w polskich lasach, a zatrucia nim zdarzają się w Polsce niemal co roku. Jakie są jego objawy? I rokowania dotyczące przeżycia?

Muchomor sromotnikowy – co to za grzyb?

Muchomor sromotnikowy to jeden z najgroźniejszych  grzybów trujących na świecie. Ma dość charakterystyczny wygląd: oliwkowozielonkawe zabarwienie kapelusza, bulwiasto zakończoną podstawę trzonu i trwale przymocowany do niego pierścień na 2/3 wysokości, ale i tak jest mylony z gatunkami jadalnymi, np. czubajką kanią, pieczarkami, gąskami i gołąbkami. Równie groźne muchomory – wiosenny i jadowity – różnią się od niego barwą kapelusza (żółtawy – muchomor wiosenny, białawy – jadowity).

Jakie toksyny zawiera muchomor sromotnikowy?

Muchomor sromotnikowy zawiera trzy grupy toksyn: amatoksyny, falloidyny i fallolizyny, których nie niszczy gotowanie, marynowanie czy suszenie. Za uszkodzenia narządów wewnętrznych odpowiedzialne są amatoksyny.

Dawka śmiertelna amatoksyn wynosi 0,1-0,3 mg/kg masy ciała. Oznacza to, że spożycie jednego grzyba może być śmiertelne (40 g grzyba zawiera 5-15 mg amatoksyn). Fallotoksyny są alkaloidami obecnymi wyłącznie w trzonie muchomora sromotnikowego i muchomora jadowitego. Toksyny te w ciągu 6-8 godzin niszczą błonę śluzową żołądka i jelit, co przyspiesza wchłanianie amatoksyn.

Jakie są objawy zatrucia muchomorem sromotnikowym?

Przebieg zatrucia muchomorem sromotnikowym jest zwykle kilkufazowy:

  • okres bezobjawowy – może trwać 8-16 godzin po spożyciu grzybów
  • okres objawów ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego – trwa kilkanaście kolejnych godzin, występują wtedy: bardzo silny kurczowy ból brzucha,  nudności, wymioty i biegunka, które prowadzą do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych zagrażających życiu
  • okres utajenia – to 2-3. doba od spożycia grzybów, gdy następuje przejściowa poprawa samopoczucia (występuje on u kilkunastu procent chorych),
  • okres rozwiniętych uszkodzeń narządowych – ma miejsce w 3-5. dobie od spożycia grzybów, występuje wtedy niewydolność wątroby, ostra niewydolność nerek.

W bardzo ciężkich zatruciach objawy piorunującej niewydolności wątroby występują wcześnie, już na przełomie 1. i 2. doby od zatrucia.

Pamiętaj!

Pierwszą rzeczą, jak należy zrobić, gdy podejrzewasz zatrucie grzybami, jest wywołanie wymiotów. Chodzi nie tylko o usunięcie resztek grzybów z żołądka, ale także o uzyskanie materiału do badania, który pozwoli na identyfikację substancji toksycznych zawartych w grzybach. Dalsze leczenie powinno być prowadzone w szpitalu.

Jak leczy się zatrucie muchomorem sromotnikowym?

Każdy, kto podejrzewa u siebie zatrucie muchomorem sromotnikowym, powinien jak najszybciej zgłosić się do szpitala – im wcześniej podejmie się działania, tym większe prawdopodobieństwo, że leczenie zakończy się pomyślnie i nie doprowadzi do śmierci. W każdym przypadku podejrzenia zatrucia tym grzybem lekarz powinien zebrać bardzo dokładny wywiad chorobowy, wykonać badanie mykologiczne popłuczyn żołądkowych (wymiocin), stolca i ewentualnie resztek potrawy z grzybami oraz wykonać pomocnicze badania laboratoryjne.

W postępowaniu leczniczym najważniejsze jest usunięcie resztek grzybów w przewodu pokarmowego. Najszybsze jest sprowokowanie wymiotów – to najskuteczniejszy sposób w krótkim czasie po zjedzeniu grzybów. W szpitalu natomiast przeprowadza się płukanie żołądka.

Celem leczenia jest też przerwanie jelitowo-wątrobowego krążenia toksyn w jelitach i wątrobie. Po zakończeniu płukania żołądka pozostawia się w nim zawiesinę węgla aktywowanego, który wchłania toksyny. W przerwach pomiędzy kolejnymi dawkami węgla aktywowanego treść żołądkowo-dwunastnicza jest odsysana. Aby zmniejszyć gromadzenie się amatoksyn w wątrobie przez pierwsze 3 doby podaje się też dożylnie penicylinę krystaliczną.

Konieczne jest też leczenie odwodnienia, które często towarzyszy zatruciom grzybami – jest ono groźne, bo może prowadzić do wstrząsu. Prowadzi się je według ogólnie przyjętych zasad.

U osób zatrutych muchomorem sromotnikowym starannego monitorowania wymaga czynność wątroby. W najcięższych zatruciach dochodzi do piorunującego zapalenia wątroby, które przebiega z żółtaczką, skazą krwotoczną, a kończy się niewydolnością wielonarządową, śpiączką i śmiercią. Jedynym ratunkiem dla chorego może być wtedy przeszczep wątroby.

Jakie są rokowania w przypadku zatruciu muchomorem sromotnikowym?

Zatrucie muchomorem sromotnikowym niekiedy kończy się śmiercią pacjenta. Skuteczna pomoc przy zatruciu zależy od szybkości reakcji na pierwsze objawy zatrucia, czyli zgłoszenia się do szpitala, ilości zjedzonych grzybów (im więcej tym skutki zatrucia mogą być poważniejsze), a także indywidualnie od odporności organizmu pacjenta. Wiadomo, że dzieci maja mniejsze szanse na wyjście z choroby - ich organizmy są mniejsze, niedojrzałe i mogą słabiej radzić sobie z trucizną.

Najważniejsze, by nie zbierać i nie jeść nieznanych grzybów. W przypadku wątpliwości lepiej grzyb wyrzucić niż się nim zatruć.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródła:
mp.pl
I. Jankowska i wsp., Diagnostyka i leczenie zatrucia muchomorem sromotnikowym, Postępy Nauk Medycznych, t. XXIII, nr 1, 2010, s. 45-50

L. Panasiuk, Zatrucia grzybami, Medycyna Rodzinna 2/1999, s. 41-48