Jak zapobiegać odleżynom?

20.05.2019
Aktualizacja: 20.05.2019 17:53
Odleżyny - jak im zapobiegać?

O przyczynach i mechanizmie powstawania odleżyn wiemy bardzo dużo, mimo to nadal jest to najczęstsze powikłanie związane z długotrwałym leżeniem. Sprawdź, jak zapobiegać odleżynom.

Odleżyny (w kolejnym stadium – owrzodzenia odleżynowe) to miejscowa martwica tkanek najczęściej uciskanych przez wystające części układu kostnego. Są one najczęstszym powikłaniem długotrwałego leżenia – mimo znajomości przyczyn oraz mechanizmów ich tworzenia. Niestety też bardzo przykrym i bolesnym, wpływającym na obniżenie samopoczucia chorego.

Jak powstają odleżyny?

Odleżyny powstają wskutek niedotlenienia tkanek spowodowanego przez ucisk. Najczęściej powstają w miejscach, w których kości są otoczone niewielką warstwą tkanek miękkich, np. z tyłu głowy, na łopatkach, w okolicy kości ogonowej, przy krawędziach miednicy, na łokciach, piętach, kostkach u nóg.

Początkowo objawia się zaczerwienieniem skóry (towarzyszy temu ból i obrzęk), następnie dochodzi do niedokrwienia tkanek, a w końcowym efekcie do obumarcia tkanek. W literaturze medycznej można odnaleźć pięciostopniową skalę wg. Thorrance’a, według której ustala się stopień zaawansowania odleżyn.

I stopień – blednące zaczerwienienie znikające po usunięciu ucisku. Zmiana ta wywołana jest uszkodzonym mikrokrążeniem.
II stopień – nieblednące zaczerwienienie, może pojawić się pęcherz, ból. Odleżyna ograniczona jest do naskórka. Zmiana ta wywołana jest uszkodzeniem mikrokrążenia, zapaleniem i obrzękiem tkanek.
III stopień – zmiana obejmuje naskórek i skórę właściwą. Brzegi rany są dobrze odgraniczone, otoczone obrzękiem i rumieniem. Dno rany jest wypełnione czerwoną ziarniną lub żółtymi masami rozpadających się tkanek.
IV stopień – uszkodzenie obejmuje tkankę podskórną i tłuszczową aż do mięśni. Martwica tkanki tłuszczowej jest spowodowana zapaleniem i zakrzepicą małych naczyń. Brzeg odleżyny jest dobrze odgraniczony. Zdarza się jednak, że martwica może dotykać też tkanek otaczających.
V stopień – zniszczenie obejmuje także mięśnie, stawy i kości. Powstają jamy mogące łączyć się ze sobą. W ranie znajdują się czarno-brązowe masy rozpadających się tkanek.

Ważne

Jeśli u chorego leżącego pojawi się zaczerwienie, będzie on odczuwał ból, a dodatkowo może pojawić się obrzęk, natychmiast skontaktuj się z lekarzem. Szybka reakcja i zastosowanie odpowiedniego leczenia może zapobiec powstawaniu kolejnych odleżyn.

Odleżyny – co robić, aby nie powstawały?

Niestety zapobieganie odleżynom, zwłaszcza u osób leżących, jest niezwykle trudne. Mimo tego, że mechanizm i przyczyny powstawania odleżyn są znane i dokładnie opisane. Do powstawania odleżyn mogą przyczyniać się:

  • unieruchomienie chorego przez dłuższy czas,
  • złe posłanie (nieoddychająca pościel, niewygodny materac),
  • wychudzenie lub nadwaga osoby chorej,
  • wilgoć spowodowana przez pot, mocz lub niedbałe wytarcie ciała po umyciu.

W profilaktyce przeciwodleżynowej istotne są: odpowiednia pielęgnacja skóry, częsta zmiana pozycji, aktywizacja chorego (np. do biernych ćwiczeń).

Jak dbać o skórę osoby chorej długo leżącej?

W profilaktyce odleżyn istotna jest codzienna obserwacja skóry osoby chorej i w przypadku pojawienia się zmian, podjęcie szybkiej reakcji, czyli skontaktowanie się z lekarzem.

Ważne

Leczenie odleżyn powinien zawsze konsultować lekarz. Nie wolno leczyć tego typu zmian skórnych na własną rękę, domowymi sposobami.

W czasie mycia i pielęgnacji chorego należy unikać nadmiernego pocierania lub uciskania skóry, a także unikać stosowania silnych kosmetyków (zwłaszcza w połączeniu z pudrem czy środkami natłuszczającymi, np. oliwką czy tłustym kremem). Najlepsze są kosmetyki, których można używać bez wody, np. pianki myjąco-pielęgnacyjne lub kremy myjące 3w1. Środki te powinny być przeznaczone do pielęgnacji skóry osób starszych lub zagrożonych odleżynami (tylko tego typu specjalistyczne preparaty utrzymują skórę w dobrej kondycji, zapobiegają przesuszeniu i podrażnieniom).

W codziennej pielęgnacji chorego leżącego pomocne mogą być jednorazowe wyroby higieniczne – myjki nasączone preparatami myjącymi i dezynfekującymi, papierowe ręczniki. Są one łatwe w użyciu i można je po zużyciu wyrzucić do kosza.
Istotne jest również odpowiednie natłuszczenie skóry chorego, aby ją uelastycznić (skóra sucha jest szczególnie skłonna do podrażnień i uszkodzeń). Tu również lepiej sięgnąć po preparaty przeznaczone do pielęgnacji skóry osób starszych (lotion myjąco-natłuszczający, piankę myjąco-pielęgnacyjną, czy krem do mycia 3 w 1).

Materace przeciwodleżynowe i inne pomoce

W profilaktyce przeciwodleżynowej bardzo pomocne są materace przeciwodleżynowe, najlepiej dynamiczne. Zbudowane są one z wielu komór automatycznie, naprzemiennie wypełnianych powietrzem. Dzięki temu cyklicznie zmieniane są punkty podparcia osoby leżącej.
W przypadku zmian na piętach lub na łokciach przydatne mogą być specjalne podkładki przeciwodleżynowe. Warto również stosować poduszki, koce lub złożone prześcieradła (np. układając je między nogami chorego układanego w pozycji bocznej lub pod nogi chorego leżącego na wznak).

Jak zmieniać pozycję chorego leżącego, by uniknąć odleżyn?

W przypadku profilaktyki i leczenia odleżyn należy pamiętać o częstym zmienianiu pozycji chorego (najlepiej co 2 godziny), dostosowując ją do stopnia aktywności i wydolności chorego, a także jego rytmu dnia. Pozycja leżąca powinna być zmieniana na ukośną prawą lub lewą (kąt 30 st.), ponieważ zmniejsza się w ten sposób nacisk. Należy unikać układania osoby chorej w pozycji bocznej pod kątem 90 st., ponieważ powoduje to nacisk na okolicę bioder oraz kostki boczne.

W przypadku osoby leżącej należy ograniczać czas spędzany przez nią w pozycji siedzącej (nie dłużej niż 2 godziny). Jeśli chory siedzi na wózku, należy podłożyć poduszki przeciwodleżynowe (z pianki lub silikonu).

Staraj się zachęcać chorego do wykonywania tzw. ćwiczeń biernych, polegających na poruszaniu kończynami chorej osoby, aby je rozruszać i usprawnić przepływ krwi. Jeśli osoba chora jest w stanie sama się poruszać w łóżku, należy ją zachęcać do jak najczęstszego poruszania się. Jeśli jest to możliwe, należy jak najczęściej sadzać chorego tak, aby jego stopy spoczywały na podłodze.

O tym warto pamiętać!

  1. Dbaj, aby pościel była czysta i sucha, a prześcieradło gładko naciągnięte.
  2. Wyeliminuj podkłady gumowe i ceratowe, mogą się one zwijać i uciskać skórę, nie dopuszczając powietrza do skóry.
  3. Nacieraj skórę chorej osoby przynajmniej dwa razy dziennie aktywizującym żelem, masuj i oklepuj miejsca narażone na odleżyny.
  4. Unikaj urazów również tych spowodowanych zadrapaniem, przycinaj chorej osobie paznokcie i opiłowuj je, aby nie zrobiła sobie krzywdy.

Pamiętaj

W leczeniu odleżyn mogą pomóc nowoczesne opatrunki aktywne, utrzymujące wilgotne środowisko gojenia. Skracają czas gojenia rany, są skuteczniejsze od tradycyjnych i zmniejszają ból odczuwany przez chorą osobę.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: Tekst napisano m.in. na podstawie książki \"Oswoić Alzheimera\" autorstwa Barbary Jakimowicz-Klein