Meduzy i jeżowce: pierwsza pomoc po kontakcie z morskimi żyjątkami

28.06.2019
Aktualizacja: 30.07.2019 09:40
Meduzy i jeżowce
fot. Shutterstock

Nie trzeba jechać w tropiki, żeby narazić się na spotkanie z jadowitymi zwierzętami morskimi. Poparzeniu, pokłuciu, pokąsaniu można ulec w trakcie urlopu nad Morzem Czarnym, Morzem Śródziemnym, a nawet podczas kąpieli w Bałtyku.

Meduzy, jeżowce, jadowite ryby z rodziny ostroszowatych – to tylko niektóre zagrożenia, które czyhają na turystów w europejskich akwenach. Sprawdź, jak się uchronić przed bolesnym kontaktem i na czym polega pierwsza pomoc.

Meduzy

Najczęstszym sprawcą wakacyjnych obrażeń w wodzie są meduzy. Zazwyczaj kontakt z nimi kończy się bolesnym rumieniem i pęcherzami, ale czasem może dojść do martwicy i obrzęku. Gatunki powodujące ogólnoustrojowe zatrucie z zagrażającymi życiu zaburzeniami sercowo-naczyniowymi, oddechowymi i neurologicznymi, dryfują raczej w przybrzeżnych rejonach Oceanu Spokojnego i Oceanu Indyjskiego.

W Europie do najgroźniejszych gatunków należą: meduzy świecące z gatunku Pelagia noctiluca oraz żeglarz portugalski, czyli kolonia polipów Physalia physalis (zaobserwowany m.in. w okolicach Majorki). Warto pamiętać o tym, że oparzenia są bardzo bolesne, ale nie śmiertelne, dlatego po poparzeniu przez meduzę nie należy wpadać w panikę.

Pierwsza pomoc polega na przepłukaniu rany słoną wodą (słodka może spowodować nasilenie objawów) i usunięciu widocznych pozostałości meduzy. Ważne, aby pozostałości parzydełkowca usuwać za pomocą np. ręcznika lub innych akcesoriów plażowych, żeby nie narazić drugiej ręki na poparzenie. Zalecane jest płukanie rany czystym octem o stężeniu 5 proc.

Dalsze postępowanie polega na zastosowaniu leków przeciwhistaminowych, glikokortykosteroidów oraz leków znieczulających miejscowo. Jeśli pojawią się objawy wskazujące na zakażenie bakteryjne (duży obrzęk, ropny wysięk, gorączka), zalecana jest antybiotykoterapia.

Co jakiś czas pojawiają się doniesienia o jadowitych meduzach w Bałtyku. Chodzi o bełtwę festonową Cyanea capillata, ale parzydełkowiec, na którego najczęściej napotykają turyści wypoczywający nad Bałtykiem, to chełbia modra Aurelia aurita. Chociaż w niektórych źródłach można wyczytać, że nie stanowi ona zagrożenia dla człowieka, chełbia modra też może boleśnie poparzyć skórę.

Jeżowce

Jeżowce (Echinoidea) to żyjątka, na które Polacy napotykają głównie podczas wypoczynku w Chorwacji. Po nadepnięciu bosą stopą na kolczastą kulkę pojawia się ból i obrzęk. Jeśli dojdzie do złamania kolca, fragment, który pozostał w skórze, może spowodować zakażenie.

Pierwsza pomoc polega na umieszczeniu zranionej kończyny w gorącej wodzie, powyżej 45 stopni, na 30-90 minut. Pomaga to ograniczyć ból.

Dalsze postępowanie to podawanie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. W celu zlokalizowania kolca stosowane jest badanie RTG i fluroskopia.

Po opracowaniu rany rozważana jest antybiotykoterapia.

Ryby z rodziny ostroszowatych

Ostrosze (smoczniki) należą do najbardziej jadowitych ryb strefy umiarkowanej. W Europie żyją przede wszystkim: Trachinus draco (ostrosz drakon), Trachinus vipera (ostrosz wipera, ostrosz żmijka), Trachinus radiatus (ostrosz sieklik) i Trachinus araneus. Spotkać je można m.in. w basenie Morza Śródziemnego i Morza Czarnego, a nawet w Bałtyku. W 2008 roku Trachinus draco został złowiony w okolicy Zatoki Gdańskiej. Spowodował zatrucie jednego z rybaków. Przypadki skaleczenia zaraportowano również na Sardynii.

Do obrażeń dochodzi najczęściej w wyniku nadepnięcia bosą stopą na ostrosza żmijkę, który lubi muliste dno. Objawy zatrucia jadem przeważnie występują miejscowo: jest to silny ból promieniujący, obrzęk kończyny, zasinienie. Z rzadka dochodzi do reakcji ogólnoustrojowej (ból głowy, nudności i wymioty, dreszcze, zaburzenia rytmu serca, obniżenie ciśnienia tętniczego, omdlenie, nadmierna potliwość). Dolegliwości bólowe i obrzęk mogą utrzymywać się nawet przez kilka tygodni.

Pierwsza pomoc polega na umieszczeniu zranionej kończyny w gorącej wodzie, powyżej 45 stopni, na 30-90 minut. Składniki jadu są ciepłochwiejne, dlatego też zabieg ten pozwala na ograniczenie działania jadu.

Dalsze postępowanie polega na podaniu leków przeciwbólowych, przeciwzapalnych i przeciwhistaminowych, przede wszystkim glikokortykosteroidów. Z powodu dużego ryzyka zakażenia zalecana jest antybiotykoterapia. Konieczna jest także profilaktyka przeciwko tężcowi.

Zasady bezpieczeństwa w rejonach, gdzie występują jadowite zwierzęta morskie:

  • do brodzenia w wodzie używaj zawsze specjalnego obuwia z twardą podeszwą;
  • nie zbieraj muszli i szkieletów gołymi rękami;
  • śledź komunikaty o zagrożeniach wydawane przez lokalne władze;
  • nie łam zakazu kąpieli, nawet jeśli powód wydania zakazu wydaje Ci się niejasny;
  • przed rozpoczęciem urlopu warto sprawdzić, gdzie znajduje się najbliższy punkt medyczny przy plaży;
  • w przypadku doznania obrażeń zachowaj spokój, żeby nie utonąć z powodu paniki.

Źródło: mp.pl