Zamknij

Sinice mogą być groźne dla ludzi i zwierząt. Jak rozpoznać zatrucie sinicami?

19.07.2022
Aktualizacja: 19.07.2022 09:48
Plaża zamknięta z powodu zakwitu sinic
fot. WOJCIECH STROZYK/REPORTER/ East News

Sinice, w zależności od ich rodzaju, mogą wywołać problemy zdrowotne zarówno u ludzi, jak i zwierząt. Dowiedz się, jakie objawy mogą wskazywać na zatrucie toksynami sinic. 

  1. Dlaczego sinice są niebezpieczne?
  2. Jakie mogą być objawy zatrucia sinicami?
  3. Kiedy pojawiają się sinice?
  4. Czy naukowcy mogą przewidzieć, kiedy sinice dotrą do brzegu?

Sinice są niebezpieczne, bo produkują toksyny, które są szkodliwe zarówno dla ludzi, jak i dla zwierząt – ostrzega dr Justyna Kobos z Zakładu Biotechnologii Morskiej Wydziału Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego i dodaje: – Najbardziej szkodliwe są wtedy, kiedy pojawiają się w wodzie pitnej, gdyż stężenie toksyn najbardziej szkodzi poprzez ich spożywanie.

Dlaczego sinice są niebezpieczne?

Sinice wytwarzają kilka rodzajów toksyn, m.in. neurotoksyny (anatoksyna-a, anatoksyna-a(s) i saksytostyna), hepatoksyny (nodularyna, mikrocystyny i cylindrospermopsyna) oraz dermatotoksyny (debromoaplysiatoksyna, lynbgyatoksyna-a i aplysiatoksyna). Przebieg zatrucia zależy więc od danego szczepu i wydzielanych przez niego toksyn.

– Toksyny nie mają żadnego zabarwienia czy zapachu, więc jeżeli woda jest pobierana z ujęcia wody, gdzie taki zakwit występował, to mogą nastąpić poważne dolegliwości – tłumaczy dr Kobos i dodaje, że mówimy o potencjalnym ryzyku, ponieważ mało jest udokumentowanych danych, które wskazywałyby, ile osób miało problemy po zetknięciu się z sinicami.

Jakie mogą być objawy zatrucia sinicami?

Przebieg zatrucia toksynami sinic oraz jego objawy mogą się różnić w zależności od rodzaju sinic. Można jednak wyodrębnić kilka objawów, które mogą wskazywać na takie zatrucie. Są to m.in.:

W wyniku zatrucia mogą też pojawić się oparzenia, a niektóre z toksyn powodują uszkodzenie wątroby lub nerek.

– Sinice mogą produkować związki, które podrażniają skórę i powodują wysypki, zaczerwienienia i dolegliwości pokarmowe. To są bardziej reakcje alergiczne, i tak jak z alergią, ktoś będzie uczulony na pewne związki, ktoś inny nie. Więc tutaj należy zauważyć, że to narażenie może być potencjalne – tłumaczy dr Justyna Kobos i dodaje: – Toksyny mogą też powodować dolegliwości ze strony układu oddechowego. Toksyny uwalniają się do wody. Przy wysokiej temperaturze woda paruje, więc przebywając przy linii brzegowej, wdychamy to powietrze. Istnieje ryzyko, że nawdychamy się unoszących się toksyn.

Masowy zakwit sinic to wielki mikroświat różnych bakterii i wirusów. Może on być siedliskiem potencjalnego zagrożenia, którego jeszcze nie znamy. Dlatego lepiej dla własnego bezpieczeństwa nie wchodzić do wody, kiedy występuje zakwit sinic. 

dr Justyna Kobos

Kiedy pojawiają się sinice?

– Sinice w toni wodnej są przez cały rok. Namnażają się masowo w sezonie letnim, kiedy woda osiąg temperaturę powyżej 16 stop. C – tłumaczy dr Kobos i dodaje: – Najczęściej sinice namnażają w centralnej części Bałtyku od połowy czerwca, kiedy temperatura wody jest odpowiednia, i gdy mają wystarczające ilości związków biogennych – zwłaszcza fosforu. W sprzyjających warunkach zakwity te mogą obejmować ponad 100 km2 powierzchni Bałtyku.

Aby sinice znalazły w strefie brzegowej, musi być spełnionych kilka warunków. Ekspertka wymienia m.in.:

  • fale – nie mogą być one zbyt silne,
  • odpowiedni kierunek wiania wiatru.

– Jeśli tafla wody jest na tyle spokojna, że mamy utrzymujące się zakwity na powierzchni, i jeżeli wiatr zacznie wiać od strony morza w stronę lądu, to z dnia na dzień może się okazać, że nasze kąpieliska będą zamknięte z powodu nagłego pojawienia się sinic – tłumaczy dr Kobos i dodaje: – Reasumując: potrzebny jest odpowiedni kierunek wiatru i jego siła. Teraz obserwujemy zbyt gwałtowne falowanie, które powoduje mieszanie się wody. Dlatego nie spodziewam się sinic w linii brzegowej w najbliższym czasie.

Oczywiście sytuacja może rozwijać się dynamicznie. Wszystko zależy od warunków atmosferycznych na morzu.

– Obserwując zdjęcia satelitarne, widzieliśmy zakwit sinic od strony Helu. Teraz odsunął się i jest już tylko w części Bałtyku centralnego w Zatoce Fińskiej – tłumaczy dr Kobos i dodaje, że gdy sinice zostaną znowu przepchane przez fale w kierunku strefy przybrzeżnej, mogą wówczas zostać zamknięte niektóre kąpieliska.

Czy naukowcy mogą przewidzieć, kiedy sinice dotrą do brzegu?

Czy badacze są stanie przewidzieć z wyprzedzeniem, kiedy sinice pojawią się przy linii brzegowej i jakiego rodzaju są to sinice?

– Zdjęcia satelitarne obserwujemy codziennie. Patrzymy, jak to się zmienia. Na ich podstawie nie jesteśmy w stanie określić, jakie gatunki sinic dominują, i czy są potencjalnie toksyczne – wyjaśnia dr Justyna Kobos i dodaje: – Z doświadczenia wiem, że jeżeli w naszej linii brzegowej pojawiają się sinice, a na zdjęciach satelitarnych obserwujemy, że się szybko przemieszczają, to jestem niemal pewna, że będą one toksyczne.

Ekspertka podkreśla, że choć nie ma dotychczas żadnej udokumentowanego zgonu człowieka, który rekreacyjnie korzystał z wody, w której był zakwit sinic, nie oznacza to, że kąpiel z takim zakwitem nie jest szkodliwa. Wszystko zależy od wielu czynników, m.in. od tego:

  • jak długo i często ktoś miał kontakt z taką wodą,
  • jaka była ilość sinic w wodzie.

W praktyce, gdy służby sanitarne widzą, że jest masowy zakwit sinic, kiedy woda zmieniła kolor przy brzegu danego kąpieliska, to jest ono zamykane. Sanepid wydaje ostrzeżenie o negatywnych skutkach korzystania z takiej wody.

Ważne! Jeśli chcesz wiedzieć, czy dane kąpielisko jest zamknięte z powodu sinic, śledź "Serwis Kąpieliskowy" prowadzony przez Główny Inspektorat Sanitarny

Źródło: PAP Piotr Mirowicz