Zamknij

Radioterapia: skutki uboczne. Jak łagodzić objawy po radioterapii?

13.01.2022
Aktualizacja: 13.01.2022 17:04
Radioterapia
fot. Shutterstock

Radioterapia jest jedną z najskuteczniejszych metod leczenia nowotworów. Jednak jej działanie obejmuje nie tylko komórki nowotworowe. Promienie jonizujące oddziałują na cały organizm, również na zdrowe tkanki, co prowadzi do występowania powikłań. Jakie efekty uboczne występują podczas i po radioterapii? Jak łagodzić objawy niepożądane? WYJAŚNIAMY.

  1. Skutki uboczne radioterapii: wczesne i późne
  2. Skutki uboczne radioterapii: zapobieganie i łagodzenie

Radioterapia (leczenie napromienianiem), to metoda terapeutyczna wykorzystywana w leczeniu nowotworów złośliwych. W radioterapii najczęściej wykorzystuje się promieniowanie X (rentgenowskie), które jest rodzajem promieniowania elektromagnetycznego.

Promieniowanie jonizujące wywołuje w komórkach nowotworowych zmiany, które prowadzą do ich śmierci, co w efekcie prowadzi do zmniejszenia guza i powstania zwłóknienia w tkance zdrowej. Może to także spowodować rozwój wtórnego nowotworu popromiennego, promieniowanie działa bowiem na komórki nowotworowe (jest to działanie pożądane) i na komórki zdrowe (działanie niepożądane).  

Chociaż skutki radioterapii są dla chorych uciążliwe, to planując leczenie, bierze się pod uwagę przede wszystkim skuteczność tej formy leczenia w likwidacji raka.

Skutki uboczne radioterapii: wczesne i późne

Zdrowe tkanki organizmu reagują na leczenie radioterapią wczesnym i późnym odczynem popromiennym. Objawy zależą od okolicy napromienianej.

Uszkodzenia wczesne dotyczą tkanek, których komórki stale się mnożą, są to komórki szpiku kostnego, nabłonka przewodu pokarmowego, dróg moczowych. Wczesne skutki uboczne naświetlania pojawiają się po kilku tygodniach od rozpoczęcia leczenia. Po mniej więcej dwóch tygodniach mogą być widoczne owrzodzenia, zaczerwienie skóry. Po czterech tygodniach mogą pojawiać się objawy niedokrwistości (anemii).

Wczesne powikłania, choć są dokuczliwe, czasami bolesne, to zanikają wraz z zakończeniem terapii i nie niosą za sobą poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Wczesne skutki uboczne radioterapii (naświetlania) to najczęściej:

  • popromienne zapalenie skóry,
  • utrata włosów,
  • odczyny śluzówkowe w jamie ustnej, gardle, krtani i jamach nosowych,
  • niepożądane reakcje ze strony jelit i pęcherza moczowego (zaburzone oddawanie moczu, stolca),
  • zmęczenie i zły nastrój,
  • spadek aktywności,
  • utrata apetytu,
  • nudności.

Późne objawy radioterapii występują po kilku miesiącach, a nawet latach od zakończenia leczenia, ponieważ dotyczą tkanek, które wolno się rozmnażają (wolno poliferują). Późne skutki uboczne naświetlania mogą dotyczyć m.in. płuc, nerek, wątroby, tarczycy, układu nerwowego. Mając na uwadze ryzyko występowania późnych powikłań, unika się podawania bardzo wysokich dawek napromieniania.

Do późnych skutków ubocznych radioterapii zalicza się:

  • powstawanie nowotworów wtórnych (białaczek, rzadziej chłoniaków i nowotworów litych),
  • niedoczynność tarczycy po napromienianiu okolic szyi,
  • martwica kości (szczególnie żuchwy),
  • zwłóknienia płuc,
  • kardiomiopatia,
  • zwyrodnienia w ośrodkowym układzie nerwowym,
  • zmiany w narządach płciowych,
  • zespół złego wchłaniania przy radioterapii jamy brzusznej,
  • całkowity lub przejściowy zanik miesiączkowania u kobiet,
  • zmiany w nasieniu u mężczyzn.

Skutki uboczne radioterapii: zapobieganie i łagodzenie

Podczas radioterapii zalecany jest spokojny, oszczędzający tryb życia. Warto wiedzieć, że niektórym skutkom ubocznym nie uda się zapobiec, można jednak łagodzić efekty napromieniania. 

Podczas radioterapii w najbardziej widoczny sposób cierpi skóra. Należy o nią dbać, stosując kosmetyki delikatne, nawilżające, przebadane dermatologicznie, należy też unikać kosmetyków wysuszających i mogących wywołać podrażnienia (perfumowanych, zawierających sztuczne barwniki). Skórę trzeba chronić przed słońcem i aby jej dodatkowo nie podrażniać, warto nosić luźne ubrania wykonane z naturalnych tkanin (np. bawełniane). Należy także ograniczyć gorące kąpiele, unikać sauny i opalania.

W czasie radioterapii obowiązuje zakaz palenia tytoniu i pica alkoholu. Zaleca się też unikanie potraw drażniących przewód pokarmowych — ostrych przypraw, twardych pokarmów, potraw nadmiernie zimnych lub gorących. 

Podrażnienia błony śluzowej jamy ustnej można łagodzić, stosując płukanki z rumianku lub roztworu soli fizjologicznej. Zaleca się stosowanie łagodnych past do zębów, a w razie wysychania błony śluzowej można stosować witaminę A w płynie.

Pacjenci onkologiczni poddawani radioterapii powinni stosować zdrową, lekkostrawną dietę, bogatą w witaminy i minerały. Należy dbać o utrzymanie odpowiedniej masy ciała i korygować niedobory składników odżywczych.

O zaleceniach dotyczących diety, dbania o skórę, higienę i zdrowie podczas radioterapii warto rozmawiać z lekarzem prowadzącym.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: zwrotnikraka.pl; posilkiwchorobie.pl