Zamknij

Kwas moczowy – kiedy należy badać poziom stężenia kwasu moczowego?

10.12.2020
Aktualizacja: 10.12.2020 20:49
Kwas moczowy we krwi i w moczu
fot. Shutterstock

Kwas moczowy jest niezależnym czynnikiem rozwoju wielu chorób, m.in. układu krążenia. Badanie poziomu tego kwasu we krwi powinno być wykonywane przynajmniej raz w roku, a u pacjentów ze stwierdzoną hiperurykemią lub hipourykemią nawet dwa razy w roku.

Kwas moczowy – czym jest?

Kwas moczowy jest końcowym metabolitem przemiany zasad purynowych (guaniny, ksantyny i hipoksantyny), do której dochodzi w wątrobie. Najwięcej kwasu moczowego jest wydalane wraz z moczem, w niewielkim stopniu może on być również wydalany przez jelita (około 30 proc.). Stężenie kwasu moczowego we krwi zależy od tempa procesów syntezy i wydalania z organizmu i dlatego parametr ten bardzo wiele mówi o naszym zdrowiu. Zaburzenia wydalania kwasu moczowego i jego nadmierne gromadzenie się w organizmie mogą być efektem niektórych chorób, a jego kumulacja w organizmie może prowadzić do poważnych powikłań. Na przykład hiperurykemia u pacjentów ze stanem przedcukrzycowym aż dziewięciokrotnie zwiększa szansę rozwoju cukrzycy typu 2 (tzw. cukrzycy dorosłych).

Pomiar stężenia kwasu moczowego w organizmie – kiedy należy go wykonać?

Stężenie kwasu moczowego w organizmie (we krwi lub w moczu) bardzo wiele mówi o naszym zdrowiu. Dlatego lekarze zlecają wykonanie tego pomiaru w przypadku podejrzenia, np. kamicy nerkowej lub dny moczanowej, a także w przypadku konieczności monitorowania postępu leczenia tych chorób. Stężenie kwasu moczowego jest również monitorowane u osób z chorobą nowotworową otrzymujących chemioterapię (nasila ona rozpad komórek nowotworu i uwalnianie z nich związków purynowych).

Pomiar stężenia kwasu moczanowego warto wykonać, gdy pojawią się poniższe objawy:

  • obrzęki, zaczerwienienia i dolegliwości bólowe ze strony stawów (podejrzenie dny moczanowej),
  • silny ból w podbrzuszu, który promieniuje aż do pleców, gorączka i krwiomocz (podejrzenie kamicy moczowej),
  • zastój moczu, nudności oraz wymioty (podejrzenie chorób nerek).

Pomiar stężenia kwasu moczowego – jak się przygotować do badania?

Badanie na stężenie kwasu moczowego można wykonać z dwóch materiałów: surowicy krwi oraz moczu. Na wynik badania może wpływać posiłek, spożycie alkoholu, duży wysiłek fizyczny, dlatego warto zadbać o to, by ostatni posiłek poprzedniego dnia był spożyty nie później niż o godz.18.00. Warto też powstrzymać się od picia alkoholu oraz intensywnych ćwiczeń. W dniu badania pacjent powinien być na czczo oraz wypoczęty.

Pomiar stężenia kwasu moczowego – jaka jest norma?

Wartość referencyjna stężenia kwasu moczowego we krwi zależy m.in. od wieku oraz płci pacjenta, a także od metody badania. Każdego laboratorium, oprócz wyniku badania, podaje również wartości referencyjne. Zakłada się, że norma stężenia kwasu moczowego to 180-420 µmol/l (3-7 mg/dl); wyższe wartości są u mężczyzn niż u kobiet.

Natomiast stężenie kwasu moczowego w moczu nie powinno być większe niż 4.8 mmol/24 h (800 mg/24 h) u mężczyzn i 4.5 mmol/24 h (750 mg) u kobiet.

Warto wiedzieć!

Przed wykonaniem badania kwasu moczowego należy porozmawiać z lekarzem o wszystkich przebytych chorobach oraz przyjmowanych lekach, mogących mieć jakiekolwiek wpływ na wynik badania.

Kwas moczowy podwyższone stężenie. O czym to świadczy?

Zwiększone stężenie kwasu moczowego we krwi wskazuje na występowanie tzw. hiperurykemii, występującej prawdopodobnie u około 5 mln Polaków, w tym nawet osób młodych. Schorzenie to rzadko występuje samodzielnie.

Wysokie stężenie kwasu moczowego (hiperurykemia) może mieć charakter pierwotny lub wtórny. Pierwotna hiperurykemia może być efektem wrodzonych defektów metabolizmu, np. w zespole Lescha-Nyhana lub choroba von Gierkego, lub zaburzeń sekrecji w kanalikach nerkowych.

Wtórna hiperurykemia może być konsekwencją:

  • zwiększonej podaży niektórych związków w diecie,
  • zatruć metalami ciężkimi, prowadzących do uszkodzenia kanalików nerkowych,
  • choroby alkoholowej,
  • niedożywienia (wzrost syntezy kwasu moczowego w wyniku nasilonych procesów katabolicznych),
  • przyjmowania niektórych leków (m.in. diuretyków, salicylanów),
  • zaburzeń funkcji nerek,
  • masywnego rozpadu komórek w wyniku chemioterapii nowotworów,
  • nadczynności tarczycy,
  • nadczynności przytarczyc,
  • chorób mieloproliferacyjnych,
  • forsujących ćwiczeń/ treningów.

Wysoki poziom kwasu moczowego może prowadzić do:

Hiperurykemia a choroby serca

Hiperurykemia bardzo często idzie zaś w parze z chorobami układu krążenia, takimi jak nadciśnienie tętnicze, a także wieloma chorobami metabolicznymi, jak cukrzyca i dyslipidemia. Występuje też odwrotna zależność – choroby te często sprzyjają hiperurykemii.

Podwyższone stężenie kwasu moczowego obserwuje się u około 25–60 proc. pacjentów z pierwotnym nadciśnieniem tętniczym oraz aż u prawie 90 proc. młodych dorosłych, u których je zdiagnozowano. Już po paru tygodniach utrzymującego się podwyższonego stężenia kwasu moczowego we krwi może rozwinąć się nadciśnienie tętnicze, w okresie pięcioletnim ryzyko to zwiększa się dwukrotnie.

– Podwyższone stężenie kwasu moczowego jest czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, wpływa też niekorzystnie na ich przebieg i rokowanie. Jest istotnym czynnikiem ryzyka oprócz wieku i palenia papierosów czy podwyższonego stężenia cholesterolu – podkreśla prof. Artur Mamcarz, kierownik III Kliniki Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Wydziału Lekarskiego WUM. I dodaje, że wraz ze wzrostem stężenia kwasu moczowego we krwi rosną wskaźniki stanu zapalnego w organizmie i pogarsza się funkcja śródbłonka naczyń wieńcowych.

– Dlatego pacjenci z wyższymi poziomami kwasu moczowego mają gorsze rokowanie i niekorzystny przebieg m.in. w chorobach sercowo-naczyniowych (zawał, udar), ale także gorzej radzą w razie infekcji – podkreśla ekspert.

Kwas moczowy niskie stężenie. O czym to świadczy?

Niskie stężenie kwasu moczowego (hipourykemia) może pojawić się w przypadku:

  • zaburzeń metabolicznych np. w ksantynurii,
  • zwiększenia wydzielania nerkowego, np. w zespole niewłaściwego uwalniania wazopresyny,
  • niektórych chorób wątroby,
  • zespołu Fancon'iego,  
  • AIDS,
  • cukrzycy,
  • nowotworów nerek,
  • przyjmowania niektórych leków (np. salicylanów),
  • celiakii.

Pamiętaj!

Wyniki badań zawsze należy konsultować z lekarzem. Dokona on właściwego rozpoznania, patrząc na cały obraz kliniczny.

Jak obniżyć stężenie kwasu moczowego?

Aby obniżyć stężenie kwasu moczowego w organizmie, należy:

  1. Wyleczyć chorobę podstawową, która wpłynęła na podwyższenie tego związku w organizmie.
  2. Zmienić dotychczasowe nawyki żywieniowe. Osoby z wysokim poziomem kwasu moczowego powinny pić  dużej ilości wody (niegazowanej), za to unikać mocnej kawy, herbaty, alkoholu (szczególnie piwa), napojów zawierających duże ilości fruktozy. Z menu należy również usunąć tłuste potrawy, czerwone mięso, nabiał, rośliny strączkowe, a także sól. Natomiast zaleca się jedzenie chudego drobiowego mięsa, owoców i produktów zbożowych.
  3. Warto zwiększyć aktywność fizyczną, ale nie powinny to być forsujące ćwiczenia.
  4. Należy rzucić palenie papierosów.

Ważne!

Regularne badanie stężenia kwasu moczowego jest szczególnie ważne dla pacjentów, którzy znajdują się w grupie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, z nadciśnieniem tętniczym, zespołem metabolicznym, cukrzycą, dyslipidemią, przebytym zawał serca lub udarem mózgu, chorobą nerek lub z otyłością. „W ich przypadku wynik powyżej 5,0 mg/dl jest alarmujący, ponieważ już wtedy dochodzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych” – podkreśla prof. Mamcarz.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.