Zamknij

Homeostaza, czyli równowaga organizmu. Jak utrzymać homeostazę?

04.05.2021
Aktualizacja: 04.05.2021 20:35
Homeostaza - równowaga organizmu
fot. Shutterstock

Organizm działa jak ogromna fabryka - wszystko musi chodzić jak w zegarku. Gdy niektóre parametry życiowe idą w górę lub w dół, specjalna wiadomość przekazywana jest to centrum dowodzenia, gdzie opracowywany jest system naprawczy. To ważne, bo organizm funkcjonuje sprawnie tylko wtedy, gdy panuje w nim równowaga, czyli HOMEOSTAZA. Sprawdź, jak ją utrzymać.

  1. Sprzężenia ujemne i dodatnie - klucz do równowagi
  2. Homeostaza - parametry organizmu
  3. Jak utrzymać homeostazę organizmu?

Homeostaza (z gr. homoios = równy, jednakowy + statos = stałość) to zdolność organizmu do utrzymywania dynamicznej równowagi płynów ustrojowych oraz temperatury. Homeostaza środowiska wewnętrznego to także kontrola ciśnienia osmotycznego, stężeń związków chemicznych w płynach ustrojowych, prężności gazów oddechowych, ciśnienia tętniczego krwi.

Sprzężenia ujemne i dodatnie - klucz do równowagi

Pojęcie ''homeostaza'' opracował w latach dwudziestych XX wieku amerykański fizjolog Walter Cannon jako określenie stałego stanu równowagi środowiska wewnętrznego organizmu przez odpowiednią koordynację i regulację procesów życiowych. Regulacja ta zachodzi na bazie sprzężeń zwrotnych typu ujemnego - są one podstawą prawidłowego funkcjonowania organizmów.

Ujemne sprzężenie zwrotne pozwala utrzymać wartości regulowanego parametru na poziomie bliskim optymalnych. Na czym to polega? To mechanizm, który wywołuje odpowiednią odpowiedź organizmu, gdy dochodzi do zmiany czynników fizjologicznych. Ta odpowiedź ma przeciwdziałać zmianom i prowadzić do zachowania równowagi.

W uproszczeniu: ujemne sprzężenie zwrotne powoduje, że element A działa pobudzająco na element B, który hamuje zwrotnie element A. 

Na przykład: hormony tarczycy są produkowane pod wpływem TSH, ale wzrost stężenia tych hormonów powoduje zmniejszone wydzielanie TSH przez przysadkę. Elementy te wpływają na siebie wzajemnie, by przez cały czas utrzymywać odpowiedni poziom hormonów w organizmie.

Jest także sprzężenie zwrotne dodatnie. Mechanizm ten działa nieco inaczej, ale jest równie potrzebny. Sprzężenie zwrotne dodatnie charakteryzuje się tym, że odpowiedź wpływa pobudzająco na bodziec wyzwalający. 

Homeostaza - parametry organizmu

Każdy parametr w organizmie jest kontrolowany a przekroczenie granic zarówno w górę jak i w dół uruchamia mechanizmy korygujące.

Najważniejsze parametry wewnętrznego środowiska organizmu:

  • temperatura ciała;
  • pH krwi i płynów ustrojowych;
  • ciśnienie osmotyczne;
  • objętość płynów ustrojowych;
  • stężenie związków chemicznych w płynach ustrojowych;
  • ciśnienie tętnicze krwi;
  • ciśnienie parcjalne tlenu i dwutlenku węgla we krwi.

Kontrola tych parametrów odbywa się poprzez receptory, które przekazują informacje o wartości określonego parametru do punktów odbiorczych, gdzie z kolei dokonywane jest porównanie wartości wykrytej z wartością prawidłową/akceptowalną.

Jeśli stan parametru odbiega od normy, centrum integrujące wymusza na efektorach odpowiedź odpowiednią do sytuacji. Ta koordynacja milionów komórek budujących ludzkie ciało musi działań sprawnie i szybko, a jest to możliwe dzięki współdziałaniu układu nerwowego, hormonalnego i immunologicznego.

Jak utrzymać homeostazę organizmu?

Prawidłowe funkcjonowanie organizmu jest efektem pracy i współpracy wszystkich elementów składowych organizmu.

Zaburzenie homeostazy, czyli równowagi organizmu może być spowodowane różnymi czynnikami:

  • chorobą lub wadliwą budową narządów,
  • czynnikami genetycznymi,
  • chorobami spowodowanymi np. skażeniem środowiska,
  • czynnikami biologicznymi, np. pasożytami, drobnoustrojami chorobotwórczymi,
  • nieprawidłowym trybem życia - brakiem snu, stosowaniem używek,
  • niewłaściwym odżywaniem się.

Aby utrzymać równowagę wewnętrzną, czyli homeostazę organizmu, należy działać dwutorowo. Przede wszystkim trzeba dbać o siebie: stosować zdrową, zbilansowaną, dostosowaną do wieku i potrzeb dietę, utrzymywać aktywny tryb życia, unikać używek, stresu, utrzymywać prawidłową masę ciała. 

Oprócz wsparcia organizmu należy też trzymać rękę na pulsie. Regularne badanie krwi, moczu, kału, pomiary ciśnienia - profilaktyka to podstawa. Gdy organizm zaatakuje choroba i naturalne mechanizmy przestaną działać, trzeba reagować. Tylko szybka reakcja pozwoli na powrót do równowagi.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: Artykuł ''Homeostaza'' (kzf.ump.edu.pl) Katedra i Zakład Fizjologii Uniwersytet im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu