Czkawka to dziwny i uciążliwy objaw. Jak pozbyć się czkawki?

13.08.2018
Aktualizacja: 12.08.2019 08:14
Czkawka to objaw zazwyczaj niegroźny, często wręcz fizjologiczny. Niepokój powinna wzbudzać przedłużająca się i uporczywa czkawka.
fot. Shutterstock

Czkawka jest w większości przypadków niegroźnym, choć nieprzyjemnym zjawiskiem fizjologicznym. Objawia się charakterystycznymi, mimowolnymi skurczami przepony, którym towarzyszy dziwny odgłos. Czkanie zawsze jest nieprzyjemne i irytujące, ale przeważnie mija szybko i nie pozostawia po sobie śladu. Jednak w niektórych przypadkach czkawka nie chce dać o sobie zapomnieć, czkanie wydłuża się nawet do kilku dni i uprzykrza życie. Warto wtedy zgłosić się do lekarza, bo uporczywa czkawka bywa objawem poważnych chorób. 

Czkawka to niekontrolowany objaw, który charakteryzuje się mimowolnymi skurczami przepony, po których dochodzi do nagłego zamknięcia się głośni, czyli części krtani zawierającej struny głosowe. Skurcze przerywają dopływ powietrza, co wywołuje charakterystyczny odgłos czkania.

Krótka, przelotna czkawka jest zjawiskiem częstym. Może występować w różnych sytuacjach i nie jest objawem groźnym. Przechodzi samoistnie i oprócz irytacji nie pozostawia po sobie śladów. Rzadziej występuje czkawka uporczywa i przedłużająca się (trwając nawet ponad dwa dni). Najgorszą z możliwych opcji jest jednak czkawka niepoddająca się leczenia, która może trwać nawet miesiąc.

Naukowcy twierdzą, że fizjologiczne znaczenie czkania u ssaków związane jest możliwością usuwania z żołądka powietrza połkniętego podczas ssania. Nagły skurcz przepony powoduje ucisk na dno żołądka, co z kolei umożliwia oseskom spożywanie większej ilości mleka i tym samym zwiększa szansę na  przetrwanie.

Za taką hipotezą przemawia znacznie częstsze występowanie czkawki u noworodków i niemowląt niż u starszych dzieci i dorosłych. Oszacowano, że czkanie zajmuje noworodkom nawet pół godziny dziennie.

Najdłuższy odnotowany napad czkawki idiopatycznej trwał ponad 60 lat. Czkawka wystąpiła u mężczyzny w wieku 28 lat i nie poddawała się próbom leczenia. Napady czkawki ustąpiły samoistnie po wielu latach.

Jakie są przyczyny czkawki?

Czkawka jest następstwem podrażnienia zakończeń nerwowych odpowiedzialnych za pracę przepony – nerwu błędnego, nerwu przeponowego oraz włókien współczulnych lub ośrodków w rdzeniu przedłużonym, które sterują mięśniami oddechowymi, zwłaszcza mięśniami przepony. Jest zazwyczaj objawem nieszkodliwym. Pojawia się z wielu powodów, ale mija samoistnie po pewnym czasie.

Ze względu na przyczyny występowania czkawkę można podzielić na:

  1. Wywołaną czynnikami fizjologicznymi (występuje najczęściej) – to zazwyczaj czkawka ostra, która pojawia się nagle i stosunkowo szybko ustępuje.
  2. Objawową – czyli będącą objawem konkretnych chorób.
  3. Idiopatyczną – niewiadomego pochodzenia.

Można starać się uniknąć czkawki, unikając sytuacji, które wywołują ją najczęściej. Do takich czynników należy m.in. znane przez większość osób szybkie i łapczywe picie zimnych, gazowanych napojów lub spożycie alkoholu i przejadanie się bez popijania po posiłku.

Najczęstsze przyczyny czkawki:

  • Szybkie i łapczywe spożywanie pokarmu bez popijania – prowadzi to do nagłego nieociągnięcia żołądka, który uciska na przeponę i podrażnia ją;
  • Podrażnienie żołądka przez spożywanie zbyt ciepłych lub zbyt zimnych napojów;
  • Nadmierne spożycie alkoholu;
  • Stany poddenerwowania;
  • Ochłodzenie organizmu.

Czkawka, choć jest zazwyczaj niegroźna, może w niektórych przypadkach być bardzo uciążliwa. Przedłużająca się (trwająca dwa lub więcej dni) i bardzo męcząca lub wręcz bolesna czkawka wymaga konsultacji z lekarzem. Może być bowiem objawem poważnej choroby.

Stany chorobowe, których objawem może być uporczywa czkawka:

  • Refluks żołądkowo-przełykowy charakteryzujący się zarzucaniem treści żołądka do przełyku;
  • Cukrzyca;
  • Mocznica;
  • Choroby układu nerwowego, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, guzy mózgu;
  • Niewydolność nerek;
  • Zaburzenia gospodarki elektrolitowej(hipokalcemia, hipokaliemia);
  • Zatrucia;
  • Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy;
  • Przebyte operacje w obrębie szyi i klatki piersiowej;
  • Choroby tarczycy, zwłaszcza wole tarczycowe.

Za uporczywą uznaje się czkawkę, która trwa ponad 48 godzin i/lub uniemożliwia normalne funkcjonowanie.

ZOBACZ TAKŻE: Dlaczego kichamy? Kichanie jest potrzebne i ma swój cel

Jak pozbyć się czkawki?

Istnieje wiele sposobów na radzenie sobie z czkawką. Niektóre są bardziej pomocne, a inne, szczególnie w przypadku męczącej czkawki, mogą zupełnie nie zdać egzaminu. Do najpopularniejszych i prawdopodobnie najskuteczniejszych domowych metod radzenia sobie z czkawką zalicza się:

  • Nabranie dużej ilości powietrza do płuc poprzez wykonanie głębokiego wdechu i wstrzymanie oddechu na kilkadziesiąt sekund.
  • Powolne picie letniej wody lub słabej herbatki, najlepiej małymi łykami.
  • Rytmiczne, spokojne oddychanie (wdech przez nos, wydech przez usta) i próba uspokojenia się.
  • Żucie skórki od chleba, najlepiej razowego.
  • Zjedzenie czegoś słodkiego, na przykład łyżeczki miodu lub granulowanego cukru.
  • Wypicie szklanki wody na jednym wdechu.

Skutecznym sposobem na czkawkę, a raczej jej uniknięcie, jest normalizacja trybu życia – powolne jedzenie i picie, przyjmowanie mniejszych ilości pokarmów, najlepiej o stałych porach, wypoczynek, wyciszenie, unikanie stresujących sytuacji, a także stosowanie diety lekkostrawnej.

Czkawki u niemowląt można uniknąć, karmiąc dziecko, zanim stanie się bardzo głodne i zacznie jeść szybko i łapczywie, przez co będzie połykać duże ilości powietrza, co sprzyja występowaniu czkawki. Należy zapewnić dziecku podczas jedzenia możliwe najbardziej komfortowe warunki, przede wszystkim spokój i ciszę, by uniknąć zdenerwowania i stresu. Po karmieniu dziecko należy ułożyć w pozycji bardziej pionowej, bo zapobiega to zaleganiu gazów w żołądku.

Uporczywa czkawka bywa odporna na domowe metody leczenia. Dlatego lepiej nie męczyć się i zgłosić do lekarza, gdy czkanie trwa ok. 48 godzin lub dłużej. Lekarz może zdecydować o przeprowadzeniu badań wyjaśniających pochodzenie czkawki. Przepisze też odpowiednie leki, które wyciszą ten nieprzyjemny objaw.

Skontaktuj się z lekarzem, gdy czkawka często powraca, jest męcząca, uporczywa. Konsultacji z lekarzem wymagają także długie czkawki i te, które z powodu swojej uporczywości utrudniają picie płynów, spożywanie posiłków i sen.

Źródło: zdrowie.pap.pl; wylecz.to; Uporczywa czkawka - diagnostyka i terapia