Cholesterol – czy jest tak zły, jak o nim piszą?

05.02.2020
Aktualizacja: 05.02.2020 16:46
Cholesterol - co to
fot. Shutterstock

Czym jest cholesterol? Jaką rolę odgrywa w organizmie? Czym jest cholesterol LDL i HDL? Jak często badać poziom cholesterolu? Jakie są normy? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom cholesterolu?

Cholesterol to związek tłuszczowy, który jest substancją naturalnie występującą w naszym organizmie. Występuje on w każdej komórce ciała (w jej błonie komórkowej) i odgrywa niezwykle ważną rolę w funkcjonowaniu organizmu. Jest niezbędny w produkcji hormonów, witaminy D, kwasów żółciowych oraz do prawidłowej pracy mózgu.

Aż 70 proc. cholesterolu nasz organizm produkuje samodzielnie (w wątrobie), natomiast 30 proc. dostarczamy sobie wraz z pożywieniem. Cholesterol rozprowadzany  jest po organizmie wraz z krwią, dzięki łączeniu się w parę ze specjalnymi białkami transportującymi – lipoproteinami, ale nie rozpuszcza się we krwi.

Niestety związek ten od dawna ma złą prasę, obwinia się go za wiele chorób. Trzeba jednak pamiętać, że sam w sobie nie jest szkodliwy, natomiast bardzo niebezpieczny jest jego nadmiar. Zbyt wysoki poziom tego związku we krwi może prowadzić do miażdżycy, czyli gromadzenia się złogów tłuszczowych w tętnicach i powodować ich zwężenie, co może z kolei zwiększać ryzyko wystąpienia chorób serca i układu krążenia, a także niewydolności nerek, problemów ze wzrokiem etc.  

Miażdżyca - co to za choroba?

Miażdżyca to choroba powodująca odkładanie się w ścianie tętnic cholesterolu i tworzenie blaszek miażdżycowych, co powoduje zwężenie światła tętnicy i tym samym zmniejszenie jej elastyczności. W konsekwencji może dojść do jej niedrożności. Jest to najczęstsza przyczyna zawałów, udarów czy martwicy kończyn. Przyspieszeniu rozwoju choroby sprzyja: otyłość, cukrzyca, palenie czy podwyższony poziom cholesterolu.

Cholesterol całkowity dzieli się na dwie frakcje:

Cholesterol LDL ("zły cholesterol") – jest transportowany z wątroby do tkanek ciała. Jeżeli poziom tego cholesterolu we krwi jest zbyt wysoki, może się on odkładać w ściankach naczyń krwionośnych i sprawiać, że będą się one zwężały. Ta sytuacja dodatkowo obciąża serce, które musi pracować jeszcze intensywniej, by krew mogła krążyć po ciele. Wysoki poziom cholesterolu LDL we krwi zwiększa ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, zawału serca oraz udaru mózgu.

Cholesterol   HDL ("dobry cholesterol") – jest transportowany z tkanek do wątroby, w której jest eliminowany. Ten rodzaj cholesterolu pomaga utrzymywać serce w dobrej kondycji, dlatego warto mieć go na odpowiednio wysokim poziomie przy jednoczesnym niskim poziomie LDL.

Badanie cholesterolu – jak często je wykonywać?

Badanie na oznaczenie poziomu cholesterolu całkowitego i rozbitego na frakcję we krwi powinniśmy wykonywać przynajmniej raz w roku. Oznaczenie tych parametrów wykonuje się z surowicy lub z osocza z próbki krwi żylnej. Na badanie należy się zgłosić rano, na czczo (ostatni posiłek powinien być spożyty przynajmniej 12 godzin wcześniej).

Ważne

Cholesterol normy

Jeśli chcesz zachować zdrowie, utrzymuj całkowity poziom cholesterolu poniżej 190 mg/dl, poziom złego cholesterolu (LDL) na poziomie poniżej 115 mg/dl, a "dobrego cholesterolu" (HDL) na poziomie powyżej 35 mg/dl.

Zbyt wysoki poziom cholesterolu prowadzi do hipercholesterolemii. Co ciekawe, wbrew powszechnej opinii, podwyższony cholesterol we krwi nie dotyczy wyłącznie osób starszych, otyłych czy nieaktywnych fizycznie. Statystyki wskazują, że podwyższony cholesterol ma 33% osób w wieku 18-35 lat.

Pamiętaj!

Podwyższony poziom cholesterolu nie boli ani nie daje o sobie znać w żaden inny, odczuwalny sposób, dlatego tak ważne jest regularne mierzenie tego parametru we krwi.

Wysoki cholesterol – jak go obniżyć?

Aby obniżyć poziom cholesterolu w organizmie, należy zmodyfikować przede wszystkim dietę i zwiększyć aktywność fizyczną. W diecie należy ograniczyć spożycie tłuszczów nasyconych i zastąpić je tłuszczami nienasyconymi, których bogatym źródłem są np. oleje roślinne.
Musisz wiedzieć, że tłuszcze również dzielą się na dobre (tłuszcze nienasycone) oraz złe (tłuszcze nasycone).

Dobre tłuszcze nienasycone to tłuszcze jedno i wielonienasycone, takie jak omega-3 i omega-6. Pomagają one utrzymać prawidłowy poziom cholesterolu, co z kolei pozwala na utrzymanie serca w dobrej kondycji. Znajdują się one między innymi w tłustych rybach, olejach roślinnych etc. Źródłem tłuszczów jednonienasyconych jest oliwa z oliwek, olej rzepakowy, niektóre orzechy (np. orzechy laskowe, migdały) i awokado.

"Złe" tłuszcze nasycone mogą podnosić poziom "złego" cholesterolu (LDL), co może niekorzystnie wpływać na stan zdrowia serca. Występują one głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, np. w tłustych serach, maśle, tłustym mięsie i w przetworach mięsnych, czyli tłustych wędlinach, pasztetach. "Złe" tłuszcze można znaleźć również w tłustych produktach nabiałowych oraz w wyrobach cukierniczych, takich jak ciasta czy ciasteczka. Najbardziej szkodliwe dla zdrowia są tłuszcze trans, które powstają w procesie utwardzania olejów roślinnych, czyli zmiany tłuszczu płynnego w stały. Gdy proces utwardzania został przeprowadzony częściowo, powstają tłuszcze trans. Dlatego trzeba zawsze czytać etykiety i kupować produkty, które nie zawierają częściowo uwodornionych/ utwardzonych olejów roślinnych.

Jeśli masz za wysoki poziom cholesterolu, wyklucz ze swojej diety tłuste produkty pochodzenia zwierzęcego (mięso, masło, tłuste mleko) oraz zawierające cukry proste, np. pączki, ciastka, batoniki. Zamiast nich jedz ryby, warzywa, oleje roślinne, produkty zbożowe. Pamiętaj również, że w obniżaniu cholesterolu bardzo ważna jest również aktywność fizyczna. Ćwicz więc codziennie lub 3-4 razy dziennie przez co najmniej 30 minut.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.