Okiem eksperta: Jak przygotować się do badań laboratoryjnych?

Aleksandra Supryn
12.10.2015 16:54
Okiem eksperta: Jak przygotować się do badań laboratoryjnych?
fot. Badania laboratoryjne. O czym należy wiedzieć i jak się przygotować?

Diagnostyka laboratoryjna to prężnie rozwijająca się dziedzina medycyny. Ma na to wpływ niewątpliwie coraz lepsza aparatura badawcza, coraz lepsze metody badawcze oraz doskonale przeszkoleni specjaliści laboratoryjni. Mimo to nadal zdarzają się zafałszowane wyniki badań. Z czego to wynika?

Na zafałszowanie wyników badań może mieć wpływ wiele czynników. Najczęściej są to błędy popełniane przez pacjenta podczas przygotowania do badania czy nieodpowiedniego przewożenia próbek pobranych do badania. Jak zminimalizować ryzyko złej diagnozy? 

Co może wpłynąć na zafałszowanie badania laboratoryjnego?

Na stężenie niektórych substancji w organizmie mają wpływa rasa, płeć oraz wieka pacjenta, a także stany fizjologiczne, np. ciąża. Te czynniki są niezależne od nas (no może z wyjątkiem ciąży) i dlatego nie mamy na nie wpływu. Są jednak kwestie, które zależą od nas, a które mogą zafałszować wyniki badań. Należą do nich: dieta lub używki, takie jak kofeina, alkohol, papierosy, czy narkotyki. Prawidłowe odżywianie to bardzo ważny element naszego życia. Gdy jest ono nieodpowiednie, z pewnością odzwierciedli się to w wynikach badań.

O czym powinniśmy pamiętać przed badaniem?

Powinniśmy pamiętać o tym, by przed wizytą w punkcie pobrań być na czczo. Nawet niewielki posiłek może wpłynąć na wzrost stężenia glukozy we krwi. Również kofeina wpływa na poziom glukozy lub może przyczynić się do dużego wzrostu wolnych kwasów tłuszczowych, co utrudnia oznaczanie hormonów i leków.

Głodzenie się też ma wpływ na zmiany w organizmie. Już po 48 h może doprowadzić do kwasicy. Po miesiącu obniża się stężenie cholesterolu, trójglicerydów i mocznika, a poziom kreatyniny i kwasu moczowego wzrasta. Są to tylko niektóre przykłady wpływu diety na zmianę stężeń substancji. Dlatego tak ważne jest zróżnicowane, zdrowe odżywianie.

Kolejnym czynnikiem jest wysiłek fizyczny – jego intensywność i długość również wpływa na wiele parametrów diagnostycznych.

Jak przygotować się do badania laboratoryjnego?

Przed pobraniem materiału do badania, zwłaszcza krwi, pacjent powinien być:

  • na czczo, około 12 godzin po ostatnim posiłku, zazwyczaj w warunkach standardowej diety;
  • po przespanej nocy;
  • w warunkach spoczynku (nie poprzedzone wysiłkiem fizycznym);
  • przed leczeniem lub po odstawieniu leków;
  • po odstawieniu preparatów witaminowych;
  • w pozycji siedzącej.

Jeśli nie ma innych, specjalnych wymagań, materiał pobiera się rano, między godziną 6.00-9.00 rano.

Badanie moczu: co należy wiedzieć?

Ogolne badanie moczu

Do laboratorium należy dostarczyć 50-100 ml moczu w jednorazowym, prawidłowo podpisanym naczyniu. U noworodków i dzieci stosuje się specjalne woreczki pediatryczne. Przed pobraniem obowiązkowe jest obmycie okolic narządów płciowy oraz odbytu. Kobiety nie powinny oddawać moczu w trakcie miesiączki, 3 dni przed i po niej oraz w trakcie owulacji. Zaleca się także wstrzemięźliwość seksualną co najmniej dobę przed badaniem. Zazwyczaj pobiera się pierwszą, poranną porcję moczu ze środkowego strumienia (pierwszą porcję moczu należy oddać do muszli klozetowej, następną porcję oddaje się już do pojemnika). Próbkę należy dostarczyć do laboratorium maksymalnie w ciągu 2 godzin.

Posiew moczu

Przed badaniem na posiew moczu trzeba zadbać o higienę okolic intymnych. Naczynie do badania mikrobiologicznego powinno być sterylne. Używa się specjalnego pojemnika z płytką, zwanego uromedium. Po ostrożnym odkręceniu naczynia, napełniamy je środkowym moczem, a następnie na kilka sekund zanurzamy w nim płytkę z podłożem. Ponownie wyjmujemy płytkę, cały czas trzymając ją w ręku, a mocz z pojemnika wylewamy. Na koniec płytkę wkłada się z powrotem do pojemnika i zakręca. Starajmy się uniknąć zanieczyszczeń. W tym wypadku niezwykle ważny jest czas transportu oraz temperatura przechowywania materiału, aby nie rozwinęły się niepożądane drobnoustroje.

Dobowa zbiórka moczu

Jest to najlepsza próbka do badań ilościowych. Mocz zbiera się w dużym, skalowanym naczyniu i przechowuje w temperaturze 4°C. W celu zabezpieczenia przed zmianą właściwości moczu, można dodać odpowiedni konserwant (np. tymol, toluen, formalina). Zbierając materiał do tego badania, odrzuca się pierwszą, poranną porcję moczu, ale notuje się godzinę oddawania moczu. Każdą kolejną porcję zbiera się do naczynia. Zbiórkę kończy się następnego dnia o tej samej godzinie, o której oddana była pierwsza porcja. Zebrany materiał należy starannie wymieszać i przelać 50-100 ml do jednorazowego pojemnika. Przy tym badaniu ważne jest zanotowanie objętości zebranego moczu w ciągu doby. Próbkę, tak jak we wcześniejszych badaniach, trzeba jak najszybciej dostarczyć do analizy.

Zobacz także: Badanie moczu: podstawowe badanie diagnostyczne. Na czym polega?

Badanie kału: co należy wiedzieć?

Badanie mikroskopowe kału

Podczas tego badania poszukuje się niestrawionych resztek pokarmowych (włókien mięsnych, ziaren skrobi, kuleczek tłuszczu), a także pasożytów i form przetrwalnikowych. Przed badaniem należy opróżnić pęcherz, natomiast kobiety nie powinny być w trakcie miesiączki. Próbkę kału, wielkości orzecha włoskiego (ok. 10 g), pobiera się z kilku miejsc do specjalnego, podpisanego pojemnika.

Jeśli widoczny jest śluz lub krew, należy pobrać kał z domieszkami. Aby sprawdzić, czy pacjent cierpi na chorobę pasożytniczą, wskazane jest trzykrotne przeprowadzenie badania w odstępach kilkudniowych. Dzięki temu otrzymamy najbardziej wiarygodny wynik. Czasem również wykonywany jest wymaz z odbytu, np. przy podejrzeniu zakażenia owsikiem.

Test na krew utajoną

Za pomocą specjalnej probówki pobiera się próbki kału z trzech różnych miejsc. Badania nie powinno się przeprowadzać w trakcie miesiączki, przy obecności krwawiących żylaków odbytu lub krwi w moczu. Przed badaniem konieczna jest dieta bezmięsna oraz niezawierająca składników bogatych w chlorofil i peroksydazy roślinne. Mogą one dać wynik fałszywie dodatni. Jeśli do badania wykorzystuje się metody immunochemiczne, powyższa dieta nie jest konieczna. Mimo to trzeba pamiętać, że alkohol, aspiryna i inne środki medyczne często wywołują podrażnienia przewodu pokarmowego, co wpływa na wyniki testu. Dlatego nie należy przyjmować ich dwie doby przed pobraniem próbki kału.

___

ZdrowoBardzo / Aneta Moskalik/ mk