Zespół Aspergera - zaburzenie częste u geniuszy

18.03.2019
Aktualizacja: 09.04.2019 09:23
Zespół Aspergera - co to jest

Albert Einstein, Isaac Newton, Thomas Jefferson, Charles de Gaulle, George Orwell - ta lista mogłaby być znacznie dłuższa. To co łączy te znane nazwiska, to nie tylko miejsce na kartach historii, ale również... zespół Aspergera. Każda z tych sławnych postaci miała objawy charakterystyczne dla tego zaburzenia.

Pierwsze przypadki zespołu Aspergera (inaczej syndrom Aspergera) zostały opisane przez Hansa Aspergera w latach 40. XX wieku, ale praktycznie do lat 80. XX wieku nigdzie na świecie nie postawiono takiej diagnozy. Czy to znaczy, że wcześniej przypadki tego zespołu nie istniały? Wręcz przeciwnie, ludzie z objawami zespołu Aspergera żyli wśród nas od zawsze. Tyle, że zamykali się w swoim świecie, koncentrowali się na swoich zainteresowaniach lub żyli gdzieś osamotnieni i niezrozumiani. Cześć z nich uważana była za odmieńców, część za geniuszy, wszyscy za ekscentryków. Zresztą sam Hans Asperger, jak wynika z niektórych doniesień, w dzieciństwie wykazywał objawy, które potem stały się tematem jego badań.  

Zespół Aspergera - co to znaczy?

Zespół Aspergera to nie choroba, choć niektórzy - błędnie - używają nazwy choroba Aspergera. To raczej dysfunkcja, łagodne zaburzenie ze spektrum autyzmu. W klasyfikacji ICD-10 jest ono dołączone do grupy zaburzeń określanych jako Autism Spectrum Disorders (ASD). Zaburzenie to nie powoduje zaburzeń w rozwoju umysłowym, wręcz przeciwnie, osoby mające ten zespół mają wysoki iloraz inteligencji. To co charakteryzuje tę dysfunkcję to: zaburzenia w kontaktach społecznych, fiksacje i stereotypie, zaburzenia funkcji poznawczych, zaburzenia rozwoju mowy, trudności w rozumieniu mowy, trudności w komunikacji, zaburzenia lękowe. Osoby cierpiące na zespół Aspergera mają problemy społeczne i bywają wycofane. Co ciekawe, ta dysfunkcja częściej występuje u chłopców niż u dziewczynek.  

Objawy zespołu Aspergera - co go wyróżnia?

Warto już na początku dodać, że nie ma dwójki dzieci z zespołem Aspergera, które miałyby takie same objawy. Niektóre dzieci mają problemy z koncentracją, są nadruchliwe i wiecznie niespokojne, płaczliwe, bardzo absorbujące, a inne mogą być zamknięte w sobie, stroniące od ludzi, powolne i żyjące we własnym świecie. Na każdą próbę przytulenia mogą reagować gwałtownym naprężeniem - można odnieść wrażenie, że dotyk je boli.

Oczywiście spectrum objawów zespołu Aspergera jest bardzo szeroki i zróżnicowany, ale można z nich wyróżnić kilka charakterystycznych. Dziecko z Aspergerem:

  • nie lubi zmian, np. wymaga, by proste, codzienne czynności, takie jak ubieranie, były wykonywane o stałych porach i w tej samej kolejności;
  • ma problemy rozwojowe - np. niechęć do przytulania się, słaby kontakt wzrokowy, zaburzenia w rozwoju mowy (m.in. dziwne wyrazy, echolachie, wyrażanie się w sposób typowy... dla dorosłych osób), nadwrażliwość na bodźce dźwiękowe, zapachowe, dotykowe, unikanie spontanicznych kontaktów, niewłaściwe inicjowanie zabaw z dziećmi (np. bicie, lizanie, wąchanie), reakcje nieadekwatne do sytuacji. Ta lista jest znacznie dłuższa.
  • wykazuje niedorozwój umiejętności społecznych - może on dotyczyć zainteresowań (np. dziecko może bez końca mówić na interesujący je temat, nie dostrzegając, że nudzi rozmówcę), wykonywanych czynności (tworzy skomplikowane rytuały i zachowania rutynowe, których pominięcie powoduje frustrację), emocji (nie dostrzega potrzeb i emocji innych dzieci, nie odwzajemnia uśmiechu), zdolności komunikacyjnych (np. zbyt dosłownie rozumie komunikaty, nie pojmuje metafor, żartów, ironii, sarkazmu, sztywno trzyma się instrukcji i reguł, nie potrafi odczytywać sygnałów niewerbalnych), a także funkcji poznawczych (ma sztywny sposób myślenia, uczy się schematycznie, koncentruje się na nieistotnych dla sprawy szczegółach).

Warto przeczytać: Dr Hans Asperger pomagał nazistom. Mroczna przeszłość słynnego lekarza 

Zespół Aspergera - kiedy diagnoza?

Jeśli zauważymy u dziecka jakieś niepokojące objawy, zawsze warto skonsultować się ze specjalistą. Warto pamiętać, że przyczyny osobliwych zachowań mogą być różne i nie zawsze świadczą o zespole Aspergera. Pomocy możemy szukać u pediatry, który skieruje nas do odpowiedniej placówki (np. poradni psychologiczno-pedagogicznej, neurologicznej czy psychiatrycznej).

Diagnozowanie Aspergera jest procesem żmudnym, długotrwałym  (może trwać wiele miesięcy). Kluczowe znaczenie w diagnozie ma wywiad przeprowadzony z najbliższymi opiekunami dziecka. Warto sobie przypomnieć, jak najwięcej szczegółów dotyczących funkcjonowania dziecka od najmłodszych lat. Obserwując dziecko, możemy zauważyć, że w pewnych sferach życia posiada ono inne umiejętności niż jego rówieśnicy. Wszystkie informacje mogą być bardzo przydatne (nawet zbiory fotografii i nagrania z imprez rodzinnych, na których widać dziecko).

Dodatkowo specjaliści wykonają badania, które mogą pomóc w diagnostyce zespołu Aspergera:

  • badania słuchu i wzroku,
  • badania krwi,
  • badania neurologiczne (EEG, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny),
  • badania genetyczne (w przypadku podejrzenia genetycznego podłoża zaburzeń),
  • testy psychologiczne.

Dlaczego zespół Aspergera tak trudno zdiagnozować?

Wiele objawów, które towarzyszą zespołowi Aspergera, może występować również w innych zaburzeniach lub dysfunkcjach, np. w dziecięcych zaburzeniach dezintegracyjnych, schizofrenii dziecięcej, zespole Tourette'a, w zatruciach metalami ciężkimi.

Czynnikiem, który również utrudnia diagnozę Aspergera, są towarzyszące mu inne dysfunkcje, np. ADHD, zaburzenia kompulsywno-obsesyjne, zaburzenia depresyjne, mutyzm wybiórczy czy uzależnienia (np. od komputera).

Niezależnie od diagnozy najistotniejsza jest praca z objawami, która powinna zacząć się jak najszybciej. Opiekun dziecka z Aspergerem powinien skupić się na konkretnej i wszechstronnej pracy z dzieckiem. Rodzic powinien objaśniać dziecku, jak funkcjonuje świat. Na przykład może trenować z dzieckiem rozumienie przenośni, metafor, próbować przełamywać schematy, rutynę.

To co jest najważniejsze to akceptacja dla odmienności dziecka i zrozumienie, że nie da się wyeliminować tej dysfunkcji. Trzeba nauczyć się z nią żyć. Zespół Aspergera nie musi być wadą, może być atutem. Musimy tylko dać dziecku szansę, by odkryło i rozwinęło swój potencjał.

Artykuł napisany na podstawie książki "Codzienność dziecka z zespołem Aspergera" autorstwa Agnieszki Borkowskiej oraz Beaty Grotowskiej (Wydawnictwo Harmonia, 2012)