Zaparcia u dzieci. Co jest przyczyną ciągłego zatwardzenia?

24.08.2018 14:33
Zaparcia u dzieci. Co jest przyczyną ciągłego zatwardzenia?
Fot. Shutterstock

Cykl wypróżniania dziecka jest ważny dla całej rodziny. Przez pierwsze lata życia dziecka wszystko toczy się wokół kupy. Rodzice wciąż zamartwiają się, czy dziecko zrobiło kupę, czy nie i jak ten stolec wygląda. Nie ma w tym jednak nic śmiesznego. Stolec mówi bardzo wiele o kondycji zdrowotnej człowieka, szczególnie tego małego. Problem zaczyna się wtedy, gdy dziecko nie może oddać stolca, czuje ból i dyskomfort. Dowiedz się, skąd się biorą zaparcia u dzieci. Jak pomóc dziecku, które nie może się wypróżnić?

Zaparcia u dzieci występują stosunkowo często. Sporadyczne zaparcia dotyczą niemal wszystkich dzieci i pojawiają się z bardzo wielu powodów. Natomiast zaparcia nawykowe, czyli nieustępujące, są problemem znacznie poważniejszym. Gdy dziecko długo nie może się wypróżnić, zaczyna być markotne, pojawia się ból brzucha i wzdęcia. Jeśli wypróżnianiu towarzyszy dodatkowo ból i konieczność mocnego parcia, małe dziecko może odczuwać strach i niechęć przed kolejnym pobytem w łazience. Z tego powodu małe dzieci często świadomie wstrzymują stolec, by zaoszczędzić sobie bólu i dyskomfortu.

Zaparcia stolca, nazywane także zatwardzeniem, charakteryzuje się zbyt długimi przerwami pomiędzy wypróżnianiem lub oddawaniem stolców z dużym wysiłkiem i bólem.

Przyczyny zaparć u dzieci

Zaparcia stolca u dzieci są zazwyczaj uwarunkowane czynnościowo (nawet 90 proc. przypadków), mogą mieć jednak także podłoże organiczne (np. choroba Hirshsprunga, niedoczynność tarczycy, zespół Downa, celiakia).

Zaparcia czynnościowe powodowane są przez częste powstrzymywanie stolca. To dosyć częste zjawisko, bo występuje u nawet 3 proc. dzieci poniżej 1. roku życia, 10 proc. dzieci w 2. roku życia, a w niektórych populacjach nawet ponad 1/4 dwulatków cierpi na zaparcie. Uważa się, że celowe unikanie oddawania stolca u dzieci podyktowane jest strachem przed bolesnym i męczącym wypróżnieniem, co miało miejsce w przeszłości. Może mieć też podłoże emocjonalne – wstyd, niechęć do nocnika i pragnienie dalszego noszenia pieluszek.

Zaparcia organiczne, to zaparcia będące wynikiem czy konsekwencją choroby. Występują średnio u 5 proc. dzieci i związane są z konkretnymi problemami zdrowotnymi. Przewlekłe zaparcia towarzyszą m.in. chorobie Hirschsprunga, charakteryzującej się opóźnionym oddawaniem smółki, utratą łaknienia, wymiotami, rozdęciem brzucha, naprzemiennymi biegunkami z zaparciami, często tryskającymi stolcami przy badaniu per rectum, u starszych dzieci nieproporcjonalnie małym brudzeniem bielizny w stosunku do obfitych zalegających mas kałowych w bańce odbytniczej.

Zaparcia organiczne występują również u dzieci z alergiami pokarmowymi, celiakią, niedoczynnością tarczycy, chorobami układu nerwowego i mięśniowego, w tym mózgowym porażeniem dziecięcym oraz z zespołem Downa.

  • Jak powstają zaparcia? Zazwyczaj na początku pewien czynnik prowadzi do tego, że dziecko nie może się wypróżnić lub odczuwa ból podczas robienia kupy (powodem może być jedzenie, stres, infekcja). Dziecko zapamiętuje, że oddawanie stolca boli i jest nieprzyjemne, dlatego następnym razem wstrzymuje kupę. Im dłużej masy kałowe zalegają w jelicie, tym jest ich więcej i trudniej im wydostać się podczas ponownego pobytu dziecka w łazience. Ponadto dochodzi także do rozciągnięcia bańki odbytnicy, a to sprawia, że potrzeba większej ilości kału, by dziecko poczuło, że chce mu się kupę. Problem z wypróżnianiem pojawia się zatem coraz częściej, a dziecko zniechęcone i przestraszone tym bolesnym procesem uczy się skutecznie wstrzymywać stolce. To błędne koło, które może prowadzić do bardzo poważnych problemów zdrowotnych.

Za zatwardzenie u dziecka odpowiada także nieodpowiednia dieta, uboga w warzywa, owoce i błonnik, a składająca się z przetworzonego, śmieciowego jedzenia. Problemy z wypróżnianiem pojawiają się także u dzieci, które źle radzą sobie ze stresem (np. problemy w szkole, przeprowadzka, podróż).

Objawy zaparć u dzieci

Zaparcia u dzieci charakteryzują się:

  • rzadkimi, występującymi w dużych odstępach czasu wypróżnieniami – rzadszymi niż 2 razy w tygodniu;
  • oddawaniem twardych, zbitych stolców;
  • oddawaniem obfitych stolców;
  • bólem i wysiłkiem podczas wypróżniania;
  • brudzeniem bielizny.

U wielu dzieci występuje tzw. postawa retencyjna. Dziecko przerywa aktywność, gdy czuje parcie na stolec, zastyga w bezruchu, zaciska pośladki, krzyżuje nogi i czeka, aż ustąpi uczucie parcia, a następnie powraca do przerwanej aktywności. Rodzice powinni zainteresować się problemem, gdy dziecko zachowuje się w podobny sposób. Szybka reakcja w przypadku, gdy dziecko celowo wstrzymuje stolce, może zaoszczędzić poważnych problemów w przyszłości.

Innym problemem jest popuszczanie stolca i brudzenie bielizny występujące w 90 proc. przypadków świadomego wstrzymywania stolca, które skutkuje gromadzeniem się mas kałowych w bańce odbytniczej.

Należy pamiętać, że dominującym objawem zaparć u dzieci wcale nie musi być rzadkie oddawanie stolca, ale może to być ból w czasie wypróżniania i lęk przed oddawaniem stolca. Czasami pierwszym zauważalnym objawem jest brudzenie bielizny, co rodzice błędnie interpretują jako biegunkę.

Uwaga! Nawet sporadyczne zaparcia mogą prowadzić do zaparć nawykowych. Dziecko szybko uczy się, że robienie kupy może boleć i potrafi skutecznie ją powstrzymać.

Sposoby na zaparcia u dzieci

Leczeniem nawracających lub przewlekłych zaparć u dzieci powinien zajmować się lekarz pediatra. Leczenie domowymi sposobami nie jest skuteczne, jeśli za zaparciem stoi poważny problem. Gdy dziecko nie wypróżnia się od jakiegoś czasu, należy w pierwszej kolejności opróżnić jelito z mas kałowych.

Lekarz zbierze wywiad i wykona podstawowe badania, w tym badanie palpacyjne brzucha (uciskając brzuch przez powłoki) i badanie per rectum (przez odbyt). Lekarz pediatra może także skierować dziecko do gastroenterologa dziecięcego, jeśli uzna, że problem może mieć podłoże chorobowe.

Dzieci cierpiące na przewlekłe zaparcia muszą zazwyczaj przyjmować leki zmiękczające stolec i ułatwiające wypróżnianie. Trwa to przez dłuższy czas, a leki odstawiane są stopniowo. Chodzi o to, by wprowadzić regularność wypróżnień i nie doprowadzić do ponownego zalegania mas kałowych, a także zmniejszenie objętości rozciągniętej bańki odbytniczej.

Nie zawsze zaparcia da się całkowicie wyleczyć. Wszystko zależy od przyczyny zaparć, determinacji rodziny i dziecka. Szacuje się, że całkowite wyleczenie zaparć jest możliwe u 50-90 proc. dzieci.

Leczenie zaparć u dzieci opiera się na dwóch podstawowych etapach:

  1. Usunięcie z jelita zalegających mas kałowych przy pomocy wlewek doodbytniczych, czopków lub preparatów doustnych.
  2. Utrzymywanie odpowiedniej regularności w oddawaniu stolca i niedopuszczanie do ponownego zalegania mas kałowych. Ten etap trwa zazwyczaj kilka miesięcy, a nawet lat i polega na podawaniu odpowiednich leków ułatwiających regularne wypróżnianie (leki odstawia się stopniowo), stosowaniu właściwiej, zróżnicowanej, zdrowej diety, podawaniu odpowiedniej ilości płynów i tzw. treningu wypróżnień, czyli zachęcania do korzystania z toalety lub siadania na nocniku tuż po posiłku (najlepiej po obiedzie i kolacji).

Rodzice powinni brać czynny udział w leczeniu zaparć u dziecka. Ich zadaniem jest przekonanie dziecka, że robienie kupy jest czynnością pozytywną i nie boli. To oczywiście długi proces, ale warto podjąć wyzwanie.

Co mogą robić rodzice, by pomóc dziecku cierpiącemu na zaparcia?

  1. Jeśli widzisz, że dziecko wstydzi się korzystać z nocnika lub toalety, nie podglądaj go, nie śledź, nie wypytuj. Daj mu czas, by spokojnie załatwił swoje sprawy. Każdy człowiek ma prawo do prywatności.
  2. Chwal dziecko, gdy się wypróżni, szczególnie gdy samo o tym mówi. Robienie kupy należy przedstawiać jako czynność pozytywną, a nie negatywną.
  3. Rozmawiaj z dzieckiem o tym, dlaczego i kiedy boli go brzuszek. Można to robić za pomocą zabawy lalkami, maskotkami.
  4. Sukcesywnie wprowadzaj do diety dziecka nowe produkty i urozmaicaj ją, ale zawsze staraj się, by była to dieta zdrowa, bogata w warzywa i owoce (szczególnie surowe!), a uboga w słodycze, fast foody, żywność przetworzoną.
  5. Dbaj o to, by dziecko piło odpowiednią ilość płynów. Kupa dzieci, które mało piją, jest twarda i zbita.
  6. Na stałe wprowadź ruch i aktywność fizyczną. Dziecko z zaparciami nie powinno spędzać czasu przed telewizorem, a spacerować, jeździć na rowerze czy bawić się na placu zabaw. Aktywność fizyczna korzystnie wpływa na perystaltykę jelit.
  7. Jeśli temat kupy zdominował rozmowy w domu, lepiej przestać o tym mówić. Dziecko może czuć się złapane w pułapkę, gdy życie całej rodziny krąży wokół jego kupy. Czasami chwila oddechu od rozmów na ten temat pozwala rozluźnić się i uspokoić.
  8. Skonsultuj się z psychologiem dziecięcym, jeśli dziecko nadal ma problemy z wypróżnianiem. Być może podłożem problemu jest niewyjaśniony lęk, strach.
  9. Nie daj się zwariować i zachowaj spokój. Dziecko czuje, gdy się denerwujesz. Gdy wciąż martwisz jego wypróżnianiem, może myśleć, że robi coś złego i jest przyczyną zmartwień. Czasami lepiej, by temat kupy przejął na siebie tata lub babcia, dziadek.
  10. Odczaruj kupę. Czytaj dziecku książeczki w przystępny sposób poruszające tematykę kupy. Pokazuj bajeczki i nie bój się o tym rozmawiać. Pozwól dziecku dotknąć i obejrzeć kupę, jeśli jest ciekawe. Jednocześnie tłumacz, że nie można tego robić za każdym razem, bo są tam zarazki i zawsze trzeba umyć rączki.

Źródło: pediatria.mp.pl; mamaginekolog.pl; zdrowybrzuszek.pl

________

zdrowie.radiozet.pl/nk