Wcześniactwo: przyczyny, objawy, leczenie. Kim jest wcześniak?

18.11.2019
Aktualizacja: 18.11.2019 12:34
Wcześniak
fot. Shutterstock

Na świecie przedwcześnie rodzi się co roku ok. 15 mln dzieci. W Polsce odsetek przedwczesnych porodów wynosi mniej więcej 6 proc. to ponad 20 tys. wcześniaków. Ta liczba niestety zwiększa się z roku na rok, ale medycyna również idzie do przodu. Jeszcze 30 lat temu noworodek musiał ważyć przynajmniej 1000 gramów, by lekarze mogli go uratować, dziś przeżywają wcześniaki ważące nawet połowę mniej.

Wcześniactwo to termin określający urodzenie dziecka przed terminem (wcześniej). Wcześniak to dziecko urodzone pomiędzy 22. a 37. tygodniem ciąży (przed 259. dniem ciąży).

Poród przed 22. tygodniem ciąży uznawany jest za poronienie, a urodzenie dziecka po 37. tygodniu ciąży uznawane jest za rozwiązanie w prawidłowym terminie. Natomiast noworodek urodzony po 42. tygodniu ciąży uznawany jest za noworodka przenoszonego.

Istnieje jeszcze jedno rozróżnienie: porody przed 28. tygodniem ciąży określane są jako skrajne wcześniactwo, a dziecko urodzone blisko terminu porodu, nazywane jest późnym wcześniakiem.

Wcześniaki to bardzo zróżnicowana grupa dzieci. Obejmuje zarówno te dzieci, które są skrajnie niedojrzałe i trudne do utrzymania przy życiu, ale również te, które rodzą się blisko terminu. Dlatego problemy medyczne i rokowania co do przyszłego rozwoju dziecka różnią się w zależności od tego, jak wcześnie nastąpił poród.

Przyczyny wcześniactwa

Przyczyn przedwczesnych porodów jest wiele. Są to przyczyny bardzo złożone i wieloczynnikowe.

Wśród medycznych przyczyn porodów przedwczesnych wyróżnia się przede wszystkim zakażenia wewnątrzmaciczne i choroby ciężarnej, w tym nadciśnienie tętnicze. Do najczęstszych przyczyn wpływających na przedwczesne narodziny należą również wady macicy, choroby serca, tarczycy, zaburzenia hormonalne, wielowodzie oraz zakażenie dróg moczowych.

Przyczyną przedwczesnego porodu mogą być także tzw. czynniki środowiskowe, takie jak przewlekły stres ciężarnej, brak stabilnej sytuacji życiowej, złe warunki życia, przeciążenie pracą.

Zdarza się również, że o wcześniejszym zakończeniu ciąży decyduje lekarz. Są to sytuacje ekstremalne, gdy pogarszające się warunki wewnątrzmacicznego rozwoju dziecka mogą zagrażać jego zdrowiu i życiu.

Warto wiedzieć

Czy można przewidzieć przedwczesny poród?

Lekarz prowadzący ciążę dysponuje wynikami badań i całym wywiadem dot. przebiegu ciąży, rozwoju płodu, ewentualnych chorób matki. Jeśli masa ciała dziecka i wstępna jego ocena są niezgodne z danymi dotyczącymi czasu trwania ciąży i wynikami badań, lekarz może przewidzieć, że dojdzie do porodu przedwczesnego. W takim przypadku ciężarna powinna zostać przetransportowana do specjalistycznego szpitala, który dysponuje odpowiednim zapleczem i odpowiednimi specjalistami, którzy w razie porodu przedwczesnego będą mogli zapewnić noworodkowi odpowiednią opiekę.

Objawy wcześniactwa

Każdy wcześniak, czyli każde dziecko urodzone przedwcześnie wymaga specjalnej opieki, zarówno wdrożenia odpowiednich procedur medycznych, jak i specjalnej pielęgnacji. Odpowiednie postępowanie po porodzie może zminimalizować powikłania, jednak ryzyko powikłań bezpośrednich i odległych zależy od stopnia niedojrzałości narządowej. 

Im wcześniej dziecko przyjdzie na świat, tym poważniejsze mogą być tego konsekwencje. Noworodki najmniej dojrzałe przy urodzeniu są niewydolne oddechowo, ponieważ ich płuca nie są odpowiednio dojrzałe i nie gwarantują sprawnej wymiany gazowej. Z tego powodu dzieci muszą być podłączone do respiratora.

Wcześniactwo naraża noworodka na ryzyko powikłań infekcyjnych, takich jak zapalenie płuc, zakażenie uogólnione (sepsa), martwicze zapalenie jelit i inne. Ciężkie infekcje są wynikiem braku odporności własnej, ale też konieczności przeprowadzenia procedur medycznych, które są niezbędne dla uratowania życia, ale wiążą się niestety z przerwaniem naturalnych barier ochronnych dziecka.

Przedwczesny poród jest jedną z głównych przyczyn zgonów niemowląt i wiąże się też z licznymi problemami zdrowotnymi, które mogą się ujawniać nawet w życiu dorosłym. Mogą to być trudności w uczeniu się, zaburzenia ruchowe, mózgowe porażenie dziecięce, problemy z układem krążenia, zaburzenia metaboliczne, astma, a nawet zaburzenia umysłowe.

W zależności od stopnia wcześniactwa, czyli od tego, jak wcześnie dziecko przyszło na świat, może występować:

  • niedobór masy ciała,
  • niedobór wzrostu,
  • niedorozwój płuc,
  • przedłużona żółtaczka noworodków,
  • retinopatia wcześniaków,
  • zaburzenia neurologiczne i rozwojowe.

Leczenie wcześniactwa

Dzieci urodzone przedwcześnie, zwłaszcza te, które przyszły na świat z masą ciała poniżej 1500 gramów i przed 28. tygodniem ciąży przez wiele lat wymagają regularnych konsultacji z licznymi specjalistami. Wcześniaki, w zależności od stanu zdrowia, wymagają zwykle intensywnej rehabilitacji i stymulacji rozwoju.

Medycyna idzie jednak do przodu. Przeżywalność wcześniaków jest znacznie wyższa i opieka nad nimi bardziej kompleksowa. Wiele wcześniaków ma szansę nadrobić zaległości rozwojowe w stosunku do dzieci urodzonych o czasie, pod warunkiem, że otrzymają odpowiednią opiekę.

Leczenie wcześniaków uzależnione jest od indywidualnych potrzeb, od dojrzałości noworodka i od wieku płodowego. 

Noworodki skrajnie niedojrzałe wymagają specjalnego postępowania od pierwszych chwil życia: ochrony przed utratą ciepła, leczenia oddechowego sztuczną wentylacją, wsparcia układu krążenia. Z powodu niewydolności mechanizmów termoregulacyjnych wcześniak musi przebywać w inkubatorze.

Noworodki bardziej dojrzałe mogą oddychać samodzielnie lub potrzebować jedynie wsparcia oddechu przez założony na nos specjalny aparat.

Opuszczenie szpitala przez wcześniaka jest zwykle zakończeniem tylko jednego etapu. Dziecko wciąż wymaga pomocy i w zależności od stanu zdrowia, może jej wymagać do końca życia. 

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: pediatrzy.info, mp.pl