Dyspraksja, czyli syndrom niezdarnego dziecka - na czym polega?

10.04.2019
Aktualizacja: 21.10.2019 09:44
Dyspraksja, inaczej syndrom niezdarnego dziecka

Twoje dziecko jest niezgrabne ruchowo? Często się potyka, obija o meble? Ma problemy z prawidłowym trzymaniem kredki, chwytaniem i rzucaniem piłki? To może być wina dyspraksji. Sprawdź, na czym polega to zaburzenie.

Dyspraksja, inaczej syndrom niezdarnego dziecka, to zaburzenie koordynacji ruchowej. Może ono dotyczyć m.in. chodzenia, mówienia, percepcji, uczenia się. Trzeba jednak jasno podkreślić, że zaburzenie to nie ma związku z upośledzeniem intelektualnym.

Jedną z przyczyn dyspraksji może być nieprawidłowe funkcjonowanie neuronów lustrzanych, lezje (uszkodzenia) w lewej półkuli mózgu lub uszkodzenia obwodowego układu nerwowego. Jest wiele definicji tego zaburzenia. Jedna z nich mówi, że dyspraksja to widoczne opóźnienie w rozwoju koordynacji ruchów, wyraźnie wpływające na naukę szkolną i rozwój umiejętności życia codziennego, nie wynikające z innych chorób medycznych, takich jak mózgowe porażenie dziecięce czy dystrofia mięśniowa i nie będące całościowymi zaburzeniami rozwojowymi. Inna definicja mówi o syndromie niezgrabnego dziecka jako ograniczeniu lub niedojrzałości organizacji ruchu, współwystępującą często z zaburzeniami mowy, percepcji i myślenia. Natomiast Jean A. Ayres, psycholog, terapeutka, twórczyni teorii integracji sensorycznej, uważała, że przyczyną dyspraksji rozwojowej są zaburzenia integracyjnych procesów sensorycznych, dotykowych i proprioceptywnych w strukturach podkorowych niezbędnych do planowania motorycznego. Po prostu u dzieci dyspraksją nie działa prawidłowo odbiór informacji z receptorów somatosensorycznych i dlatego są one niezgrabne ruchowo, potykają się i często są poobijane.

Dyspraksja - jak ja rozpoznać?

Syndrom niezdarnego dziecka (dyspraksja) może się objawiać na różne sposoby, ale są pewne zachowania, które powinny wzbudzić naszą czujność. Mają one głównie związek z czynnościami, wymagającymi precyzji i planowania. Niepokój powinny wzbudzić:

  • problemy z koordynacją ruchów motoryki dużej (problem z utrzymaniem równowagi, rozbieraniem i ubieraniem, problemy z jazdą na rowerze lub hulajnodze, problemy z rzucaniem do celu lub rzucaniem i chwytaniem piłki, chodzeniem po schodach czy skakaniem na jednej nodze);
  • problemy z koordynacją ruchów motoryki małej (problemy z trzymaniem kredki lub ołówka, z zamalowaniem kolorowanki, a w późniejszym okresie z płynnym pisaniem, a także zapinaniem guzików czy suwaków, problemy z przygotowaniem sobie prostego posiłku czy operowania nożyczkami, sztućcami);
  • problemy z nauką (problemy z czytaniem ze zrozumieniem, myśleniem chronologicznym, zła koordynacja wzrokowo-ruchowa, zaburzone pojęcie odległości i czasu)
  • problemy z prawidłową sekwencją ruchów, np. podczas mycia zębów, czesania włosów;
  • problemy z pamięcią (np. zapamiętywaniem imion rówieśników), gubieniem przedmiotów, częste potykanie się.  

Dzieci z tym zaburzeniem często izolują się, nie chcą uczestniczyć w zabawach ruchowych. Codzienne czynności stają się dla nich bardzo trudne z tego powodu wykazują chwiejność emocjonalną - nierzadko wybuchają płaczem lub złością), mają niską samoocenę. Trudniej adaptują się do nowych warunków. Czasem mają skłonność do zachować autodestruktywnych lub agresywnych, zwłaszcza gdy mają problem z opanowaniem nowych umiejętności. Niszczą przedmioty, którymi nie potrafią się posługiwać.

Dzieci z dyspraksją często nie potrafią utrzymać porządku, nie tylko w pokoju, na biurku, ale również w swoim plecaku. Mają problem z ubieraniem się, stąd ich wygląd może budzić zaskoczenie (wystająca koszula, skarpetki założone piętą do góry, źle zapięta kurtka, nie zawiązane buty). Jean A. Ayres w jednej ze swoich prac wytłumaczyła to następująco: "jeśli dziecko nie czuje swego ciała, jeśli jego mózg nie potrafi organizować doznań płynących z ciała, nie będzie też w stanie organizować otoczenia wokół siebie."

Polecamy: Zespół Aspergera - zaburzenie częste u geniuszy

Dyspraksja mowy - jak się objawia?

Niektóre dzieci z tym zaburzeniem mają problemy z mową. Objawia się to np. problemem z dostosowaniem wysokości i głośności głosu podczas wypowiedzi, dokładnością i spójnością wypowiedzi, problemem z wymówieniem konkretnego słowa, a także wyrażaniem myśli. Dyspraksja mowy może mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie dziecka w grupie rówieśniczej, a także na jego postępy w szkole. Mowa dziecka może być trudna do zrozumienia, niewyraźna. Może mieć ono problemy ze słuchowym wyróżnieniem dźwięków z tła, a co za tym idzie ze zrozumieniem przekazu i skupieniu się na nim.

Syndrom niezgrabnego dziecka - jak potwierdzić diagnozę?

Postawienie diagnozy dyspraksji jest trudne i wymaga szczegółowych badań prowadzonych przez terapeutę integracji sensorycznej, psychologa lub psychiatrę. Między innymi dlatego, że wiele z wymienionych objawów może też sugerować inne zaburzenia. Szacuje się, że około 6% dzieci w Polsce cierpi na to zaburzenie, ale poprawnie zdiagnozowanych jest znacznie mniej. Przyczyną tego jest m.in. brak wystandaryzowanych narzędzi, które umożliwiałyby postawienie prawidłowego rozpoznania.

Terapeuta, który podejmie się zdiagnozowania dziecka musi zebrać odpowiedni wywiad, od jak najszerszej grupy osób, mającej styczność z maluchem. Chodzi o to, aby zobaczyć, czy pewne trudności pojawiają się w różnych sytuacjach, czy tylko w określonym miejscu i czasie. Stąd prawdopodobnie będzie chciał zebrać opinie nie tylko od rodziców, dziadków dziecka, ale również od lekarza pierwszego kontaktu, nauczycieli i specjalistów, którzy się dzieckiem zajmują (np. logopedy, fizjoterapeuty). Ustalenie, jak funkcjonuje dziecko w różnych sytuacjach, może być bardzo pomocne w określeniu jego problemów i skuteczniejszej pomocy.

Czy dyspraksję się leczy?

Dyspraksja jest zaburzeniem neurologicznym i jest nieuleczalna, ale można pomóc dziecku w zminimalizowaniu jego problemów. Te działania mają charakter wielopłaszczyznowy i wymagają zaangażowania kilku specjalistów, m.in. logopedy, fizjoterapeuty, psychologa, terapeuty integracji sensorycznej. Niezbędna jest też współpraca rodziców i nauczycieli dziecka. Celem terapii jest m.in. usprawnienie ruchliwości i koordynacji dziecka. W przypadku syndromu niezgrabnego dziecka bardzo dobre efekty przynoszą:

  • terapia tańcem,
  • muzykoterapia,
  • hipoterapia,
  • pływanie,
  • gimnastyka.

Wszystkie te zajęcia wymagają wykonywania kilku rzeczy naraz (np. w czasie pływania - oddychania, pracy rękoma i nogami), poprawiają koordynację dziecka i pomagają mu w utrzymaniu równowagi.

Porada dla rodziców dzieci dyspraksją

Jeśli jesteś rodzicem dziecka z dyspraksją, pamiętaj, że nie jest ono winne temu, jak się zachowuje i jak funkcjonuje. To zaburzenie neurologiczne, którego co prawda nie można wyleczyć, ale można - poprzez właściwe ćwiczenia - zmniejszyć jego objawy. Tu bardzo ważna jest twoja ścisła współpraca z terapeutą integracji sensorycznej oraz nauczycielami twojego dziecka. Ci ostatni muszę być świadomi, jakie są objawy tego zaburzenia, jakie ograniczenia i umożliwić dziecku jak najlepsze funkcjonowanie w szkole i w klasie. Niezmiernie ważna dla dziecka z dyspraksją jest życzliwość i chwalenie go za małe sukcesy. Nauczyciele powinni pamiętać o specjalnym podejściu do dziecka z dyspraksją, dając mu więcej czasu na wykonanie zadań, powinni powtarzać polecenia, gdy jest to potrzebne.

Sprawdź także: Czym jest dysleksja rozwojowa?

Dyspraksja, czyli...?

W przypadku tego zaburzenia najczęściej stosuje się nazwę dyspraksja lub - zamiennie - syndrom niezdarnego dziecka (Clumsy Child Syndrome). Jednak objawy dyspraksyjne mogą nosić również inne nazwy, np. Rozwojowe Zaburzenie Koordynacji (Developmental Co-ordination Disorder, DCD), Minimalna Dysfunkcja Mózgowa (Minimal Brain Dysfunction), Trudności w uczeniu się motoryki (Motor learning Difficulty) oraz Dysfunkcja Percepcyjno-motoryczna (Pereceptuo-motor Dysfunction).

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.