Spodziectwo: częsta wada rozwojowa u chłopców. Na czym polega?

16.01.2019 13:33
Spodziectwo: częsta wada rozwojowa u chłopców. Na czym polega?

Spodziectwo jest wrodzoną wadą cewki moczowej u chłopców. Charakteryzuje się nieprawidłowym położeniem zewnętrznego ujścia cewki moczowej, która bywa również zwężona. Nieleczona wada może prowadzić do rozwoju poważnych powikłań, takich jak wodonercze. Z tego powodu spodziectwo rozpoznaje się i leczy jak najwcześniej, by zapobiec powikłaniom i oszczędzić dziecku przykrości w późniejszym wieku.

Spodziectwo (hypospadiasis) jest jedną z częściej występujących wad rozwoju układu moczowo-płciowego u chłopców. To wrodzony defekt, który charakteryzuje się nieprawidłowym położeniem zewnętrznego ujścia cewki moczowej na brzusznej powierzchni prącia zamiast na żołędziu.

Szacuje się, że spodziectwo występuje u jednego na 250-300 urodzonych chłopców. Jest to zatem wada stosunkowo często spotykana.

Przyczyny spodziectwa

Spodziectwo jest powodowane zatrzymaniem rozwoju cewki moczowej na etapie życia płodowego. Powód rozwoju spodziectwa nie jest do końca poznany. Uważa się, że niektórzy mężczyźni mają większe predyspozycje do rozwoju wady, gdy ta występowała wcześniej w rodzinie. Dużą rolę odgrywają również czynniki endokrynne i środowiskowe. Powodem może być niska masa urodzeniowa, zaburzenia w równowadze androgenowej, stosowanie przez matkę diety wegańskiej w czasie ciąży (związek z fitoestrogenami), bardzo młody lub starszy wiek matki, a także ekspozycja na pestycydy w czasie ciąży.

Do rozwoju spodziectwa dochodzi ok. 12. tygodnia ciąży w wyniku nieprawidłowego zamknięcia płytki cewkowej, a także zaburzenia rekanalizacji sznura endodermalnego w obrębie żołędzi prącia. 

Rodzaje spodziectwa

Istnieje wiele podziałów spodziectwa na mniej lub bardziej szczegółowe. Jednak najczęściej stosowany jest podział ze względu na umiejscowienie ujścia zewnętrznego cewki moczowej. Najliczniejsze są postacie żołędziowe, bo dotyczą ponad połowy wszystkich przypadków spodziectwa. Rzadziej rozpoznaje się postać prąciową, bo w ok. 20-29 proc. przypadków, a najmniej liczne są postacie krokowe spodziectwa.

Spodziectwo żołędziowe występuje, gdy ujście zewnętrzne cewki moczowej znajduje się na żołędzi pomiędzy rowkiem a szczytem. W tym przypadku prącie jest zwykle dobrze rozwinięte, ale żołądź bywa przygięta, a na jej brzusznej powierzchni obecny jest rowek cewkowy wysłany nabłonkiem śluzowym, napletek jest przerośnięty. Często dochodzi także do zwężenia ujścia zewnętrznego cewki moczowej, co powinno być zauważone i leczone już na etapie noworodkowym.

Spodziectwo prąciowe charakteryzuje się tym, że ujście zewnętrzne cewki moczowej znajduje się na brzusznej powierzchni prącia, pomiędzy rowkiem zażołędnym a kątem prąciowo-mosznowym. W większości przypadków prącie dziecka jest przygięte w stronę brzucha, co sprawia wrażenie niedorozwoju narządu. Spodziectwu prąciowemu często towarzyszą dodatkowe wady rozwojowe.

Spodziectwo kroczowe to najcięższa, choć najrzadziej występująca postać spodziectwa. W tym przypadku ujście zewnętrzne cewki moczowej znajduje się w fałdach rozszczepionej moszny. W ciężkich przypadkach prącie jest niedorozwinięte, a moszna dwudzielna, krocze dziecka może zatem budzić wątpliwości co do płci. Z tego powodu czasami konieczna jest dokładniejsza diagnostyka genetyczna lub hormonalna.

Istnieje również postać określana jako „spodziectwo bez spodziectwa”, która charakteryzuje się tym, że ujście cewki moczowej znajduje się na szczycie żołędzi, natomiast prącie jest brzusznie przygięte przez bliznowatą tkankę znajdującą się pomiędzy ciałami jamistymi prącia.

Objawy spodziectwa

Najbardziej charakterystycznym objawem spodziectwa jest po prostu nienaturalny wygląd penisa. Prącie jest przechylone, napletek jest podzielony, przerośnięty lub nie obejmuje całego żołędzia. 

Leczenie spodziectwa

Spodziectwo wymaga leczenia chirurgicznego. Istnieje wiele metod leczenia, a o doborze odpowiedniej decyduje lekarz. Zazwyczaj wystarczy leczenie jednoetapowe, jedynie w przypadku skomplikowanych wad konieczne jest wdrożenie leczenia na kilku etapach.

Kiedyś uważano, że leczenie należy przeprowadzać u chłopców w wieku ok. 3-4 lata, jednak dziś wiadomo, że po zabiegu u tak dużych dzieci mogą występować problemy natury psychicznej. Ponadto nieleczona wada może prowadzić do zastoju moczu powyżej zwężenia cewki. Z tego powodu rekomenduje się, by zabieg chirurgiczny przeprowadzać u dzieci w pierwszym lub przed drugim rokiem życia.

Źródło: przeglad-urologiczny.pl; medycyna praktyczna