Zamknij

Rozszerzanie diety niemowlaka krok po kroku. Aktualne zalecenia specjalistów

06.07.2021
Aktualizacja: 12.10.2021 14:39
Rozszerzanie diety niemowlaka krok po kroku
fot. Shutterstock

Rozszerzanie diety niemowlaka to jedno z wyzwań, które muszą podjąć młodzi rodzice. Zwykle budzi ono sporo emocji. Nie bez powodu - to ważne dla zdrowia (obecnego i w przyszłości), by nowe niemleczne produkty wprowadzić do diety malucha w prawidłowy sposób. Kiedy zacząć rozszerzać dietę niemowlaka? Jak to zrobić? Które produkty podać na początek?  Oto wyjaśnienie najczęstszych wątpliwości rodziców.

  1. Jak długo karmić piersią?
  2. Kiedy wprowadzać do diety dziecka inne pokarmy niż mleko?
  3. Co podać jako pierwszy niemleczny posiłek?
  4. W jakie kolejności podawać nowości?
  5. Jaka powinna być konsystencja nowych posiłków?
  6. Co nowego w zaleceniach zaktualizowanych w 2021 roku?

By odpowiedzieć na te pytania, eksperci wydają zalecenia dotyczące rozszerzania diety niemowląt zgodne z najnowszą wiedzą i co parę lat je aktualizują. Nazywa się je także schematem żywienia niemowląt. Warto się ich trzymać w trosce o zdrowie dziecka, ale nie można też zapominać, że jedzenie oprócz dostarczania niezbędnych dla organizmu malucha składników powinno być też źródłem przyjemności – dla dziecka i rodziców.

W Polsce zalecenia dotyczące żywienia niemowląt i małych dzieci opracowują eksperci Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Parę lat temu sformułowali oni ważną zasadę, której warto się trzymać: rodzic lub opiekun powinien decydować o tym, co i kiedy dziecko otrzyma do jedzenia oraz jak pokarm będzie podany, natomiast dziecko może decydować, czy posiłek zje i ile go zje.

Trzeba też pamiętać, że w pierwszym okresie rozszerzania diety nowe pokarmy nie mają zastąpić całego posiłku – są to małe ilości, dzięki którym dziecko może się oswoić z nowym smakiem i odmiennym niż podczas karmienia mlekiem sposobem podawania jedzenia.

Oto najważniejsze zasady rozszerzania diety niemowlaka w pytaniach i odpowiedziach.

Jak długo karmić piersią?

Celem, do którego należy dążyć, jest wyłączne karmienie piersią przez sześć pierwszych miesięcy życia. Jeśli niemowlę nie jest karmione mlekiem matki, konieczne jest stosowanie preparatów je zastępujących – tzw. mlek modyfikowanych dostosowanych do wieku i potrzeb dziecka.

Kiedy wprowadzać do diety dziecka inne pokarmy niż mleko?

Rozszerzanie diety niemowlaka (czyli wprowadzanie produktów uzupełniających) należy rozpocząć nie wcześniej niż na początku 5. miesiąca życia, ale nie później niż na początku 7. miesiąca życia dziecka. To czas, gdy większość niemowląt jest już dojrzała do przyjmowania nowego rodzaju pożywienia, ma umiejętność gryzienia, żucia, siedzenia z podparciem czy przyjmowania pokarmów z łyżeczki umożliwiającą w bezpieczny sposób spożywanie nowych posiłków. W czasie wprowadzania produktów należy nadal karmić piersią, a po 12. miesiącu życia można to robić nadal tak długo, jak potrzebują tego mama i dziecko.

Co podać jako pierwszy niemleczny posiłek?

Zgodnie z zaleceniami, nie ma znaczenia, czy pierwszym nowym pokarmem, który pozna niemowlę, będzie kleik zbożowy (glutenowy może być podany po skończonym 4. miesiącu i jest na to czas do 12. miesiąca życia), warzywo czy owoc. Ważne, żeby było to gładkie puree, najlepiej jednoskładnikowe (czyli np. marchewka lub ziemniak). Na początek należy podać dziecku małą ilość, czyli około 3-4 łyżeczki. To konieczne, by wyłapać ewentualną reakcję niepożądaną na dany produkt i wyeliminować go z jadłospisu. Wszystkie nowości należy wprowadzać do menu pojedynczo i z kilkudniową przerwą pomiędzy nimi.

W jakie kolejności podawać nowości?

Choć w zasadzie nie ma znaczenia, jaki produkt dziecko dostanie jako pierwszy, to specjaliści zalecają jednak pewną kolejność – nie chodzi tutaj jednak o konkretne produkty, ale o ich grupy.

  1. Rozszerzanie diety najlepiej zacząć od warzyw, a nie owoców – to ważne ze względu na wyrabianie tolerancji smakowej. Ponieważ owoce są słodsze w smaku niż warzywa, to dziecku może być trudniej zaakceptować warzywa, jeśli jako pierwszych spróbuje owoców. Nowy produkt warto zaproponować kilka, a nawet kilkanaście razy, zanim uznamy, że nie smakuje on dziecku i podejmiemy decyzję, by go nie podawać.
  2. Kiedy w diecie dziecka znalazły się już pierwsze warzywa, owoce czy zboża, warto wprowadzić mięso, ryby i jajko (żółtko i białko). Najłatwiej podać je w puree warzywnym. Polecane gatunki mięsa to: drób bez skóry (kura, indyk, gęś, kaczka), wołowina, jagnięcina czy królik. Na początek można podać 10 g ugotowanego mięsa, do końca 12. miesiąca życia można podwoić tę porcję (20 g mięsa po ugotowaniu).
  3. Ryby początkowo można podawać jeden raz w tygodniu, a jeśli nie wystąpi reakcja alergiczna – dwa razy. Polecane są tłuste ryb morskie, należy unikać ryb drapieżnych (miecznik, rekin, makrela królewska, tuńczyk, płytecznik).
  4. Jajko przed dodaniem do warzyw należy dobrze ugotować.
  5. Do posiłków można dodawać masło lub oleje roślinne.
  6. Przetwory mleczne, np. jogurt naturalny, kefir, twaróg, można wprowadzić do diety niemowlaka, gdy pozna on już smak mięsa, ryb i jajek.

Jaka powinna być konsystencja nowych posiłków?

W miarę rozszerzania diety i podawania nowych produktów również konsystencja posiłków powinna się zmieniać – od gładkiej papki do jedzenia z wyraźnie wyczuwalnymi grudkami:

  • 4-6. miesiąc życia – picie mleka wpływa na udoskonalanie odruchu ssania i połykania,
  • 5-7. miesiąc – jedzenie gładkiego puree łyżeczką uczy zbierania pokarmu z łyżeczki i mielenia go językiem,
  • po 7. miesiącu – wprowadza się produkty rozgniecione widelcem oraz drobno posiekane, dziecko może jeść także miękkie cząstki produktów spożywczych rączką, co rozwija umiejętność zbierania jedzenia z łyżeczki wargami, gryzienia, żucia i małej motoryki pozwalającej na samodzielne jedzenie,
  • po 12. miesiącu – usprawnia się umiejętność żucie i gryzienia.

Proces nauki gryzienia trwa mniej więcej do 2. roku życia, ale powinna się ona rozpocząć w najbardziej optymalnym okresie, czyli między 6. a 10. miesiącem życia. Około 6. miesiąca życia warto także rozpocząć naukę picia ze zwykłego otwartego kubka – eksperci zalecają, by nie stosować tzw. kubków niekapków. Z butelki ze smoczkiem trzeba zrezygnować po ukończenia przez dziecko 1. roku życia.

Uwaga! Niezwykle ważne jest, by nie karmić dziecka na siłę! To niemowlę powinno zdecydować, czy zje posiłek i jak dużo zje.

Co nowego w zaleceniach zaktualizowanych w 2021 roku?

Zalecenia, które zostały opracowane i opublikowane w 2014 roku, są nadal aktualne. W 2021 roku uzupełniono je jednak o kilka kwestii:

  • Jajko – można wprowadzać jedno małe jajo dwa razy w tygodniu.
  • Orzeszki ziemne – wprowadzanie orzeszków ziemnych do diety w grupach ryzyka wystąpienia alergii na nie, w tym u niemowląt z ciężkim wypryskiem i/lub alergią na jajo, zaleca się w okresie między 4. a 11. miesiącem życia po konsultacji ze specjalistą.
  • Ryż i produkty zawierające ryż – by zmniejszyć ryzyko narażenia na arsen nieorganiczny, zawarty w zanieczyszczonym ryżu, zalecane jest wybieranie innych rodzajów zbóż. W żywieniu niemowląt nie należy stosować napojów roślinnych ryżowych.
  • Soki owocowe – nie zaleca się podawania soków owocowych niemowlętom, z wyjątkiem sytuacji klinicznie uzasadnionych.
  • Napoje roślinne – czyli tzw. mleka roślinne wytwarzane na bazie np. ryżu, nasion soi, orzechów czy zbóż nie są polecane w żywieniu niemowląt, bo nie pokrywają zapotrzebowania niemowlęcia na składniki odżywcze, nie można nimi zastępować mleka kobiecego, preparatów mlekozastępczych (w tym sojowych) czy preparatów mleka modyfikowanego.
  • Koper włoski – niemowlęta i dzieci do 4. roku życia nie powinny spożywać oleju z kopru włoskiego i herbatek z kopru włoskiego, ponieważ nie ma odpowiednich danych dotyczących bezpieczeństwa ich stosowania.
  • Dieta wegetariańska i wegańska u niemowląt – niemowlęta i małe dzieci, które są na takich dietach, wymagają konsultacji ze specjalistą (dietetykiem) oraz suplementacji.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródła:

  • Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (ncez.pzh.gov.pl)
  • Szajewska H., Socha P., Horvath A. i wsp.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne/Pediatria 2021; 18: 805 – 822
  • Szajewska H., Socha P., Horvath A. i wsp.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne/Pediatria 2014; 11: 321 – 338