Późne (opóźnione) dojrzewanie płciowe: przyczyny, leczenie

22.10.2019
Aktualizacja: 22.10.2019 15:21
Późne (opóźnione) dojrzewanie płciowe
fot. Shutterstock

Jeśli nastolatka nie miesiączkuje i nie widać u nastoletniej dziewczynki lub chłopca naturalnych cech dojrzewania płciowego, w tym owłosienia, to znak, że dojrzewanie może być opóźnione lub wstrzymane. Warto zgłosić się z dzieckiem do lekarza, bo opóźnione dojrzewanie płciowe może być objawem choroby. Dowiedz się, kiedy powinno rozpocząć się dojrzewanie płciowe i jak się objawia.

Późne (opóźnione) dojrzewanie płciowe dotyczy dziewcząt w wieku 13 lat i chłopców w wieku 14 lat, u których nie występują cechy dojrzewania płciowego. To wiek graniczny, od którego można mówić o opóźnionym dojrzewaniu. 

Aby zrozumieć, czym jest opóźnione dojrzewanie płciowe, należy uświadomić sobie, czym dokładnie jest dojrzewanie u kobiety i mężczyzny.

W pewnym momencie życia pod wpływem pulsacyjnego wydzielania gonadotropin przez przysadkę mózgową dochodzi do stymulacji jajników i jąder, które rozpoczynają produkcję hormonów odpowiednich dla danej płci: estrogenów u dziewcząt i testosteronu u chłopców.

U prawidłowo rozwijających się dziewcząt dojrzewanie płciowe rozpoczyna się od powiększenia piersi, przy czym powiększenie to może być asymetryczne, a niewielka różnica w wielkości piersi utrzymuje się często do wieku dojrzałego. Natomiast u chłopców pierwszym objawem dojrzewania jest powiększenie się jąder. Dopiero nieco później skóra moszny ulega pomarszczeniu i ściemnieniu, a prącie zaczyna się wydłużać.

Rozpoczęciu dojrzewania towarzyszy tzw. skok wzrostowy, czyli przyspieszenie wrastania. U dziewcząt występuje o ok. 2 lata wcześniej niż u chłopców. W tym okresie roczne przyrosty wysokości ciała wahają się od 9 cm u dziewcząt do 12 cm u chłopców.

Do kolejnych etapów dojrzewania płciowego zalicza się: owłosienie pod pachami i na wzgórku łonowym, zmieniony zapach potu, trądzik młodzieńczy.

U dziewcząt pod koniec okresu dojrzewania dochodzi do krwawień miesięcznych. U chłopców w późniejszej fazie pojawia się mutacja oraz owłosienie na twarzy, a często także na klatce piersiowej i na kończynach.

Pierwsze cechy dojrzewania powinny pojawić się u dziewcząt najpóźniej w 13., a u chłopców w 14. roku życia.

Opóźnione dojrzewanie płciowe: przyczyny

Późne dojrzewanie może być uwarunkowane rodzinnie i jest to częsta przyczyna. Młoda dziewczyna zaczyna zwykle miesiączkować w podobnym wieku jak jej mama i babcia. 

Przyczyną braku dojrzewania (hipogonadyzmu) może być również zaburzenie funkcji przysadki, gruczołu położonego w środkowej części mózgu i wydzielającego gonadotropiny pobudzające gruczoły płciowe do produkcji odpowiednich hormonów. Guzy tej okolicy mogą naciekać lub uciskać przysadkę.

Powodem braku dojrzewania płciowego może być także uszkodzenie lub niedorozwój gonad (jąder lub jajników).

Wśród innych przyczyn wyróżnia się zaburzenia chromosomalne. U dziewcząt najczęstszą przyczyną hipogonadyzmu jest pierwotna dysgenezja gonad występująca w zespole Tunera. U chłopców natomiast hipogonadyzm jest najczęściej cechą zespołu Klinefeltera, w którym występuje nadmiar chromosomów płciowych.

Opóźnione dojrzewanie płciowe: objawy 

Objawem późnego dojrzewania jest brak miesiączki u dziewczynki w wieku 13 lat. U dziewcząt piersi nie są powiększone, nie ma również owłosienia ciała w miejscach intymnych i pod pachami lub owłosienie to jest nieznaczne. 

U chłopców późne dojrzewanie objawia się niepowiększeniem jąder. Jak w przypadku dziewczynek, chłopcy również mogą mieć deficyt owłosienia.

Warto wiedzieć

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli u dziecka nie widać cech dojrzewania płciowego, należy poprosić lekarza rodzinnego o skierowanie do poradni endokrynologicznej dla dzieci. Lekarz określa cechy dojrzewania na podstawie skali Tannera. Zleca badania hormonalne USG macicy i jajników u dziewcząt i rezonans magnetyczny głowy, jeśli jest to konieczne.

Opóźnione dojrzewanie płciowe: leczenie

Konstytucjonalne opóźnienie wzrastania i dojrzewania nie wymaga leczenia. Choć dojrzewanie jest opóźnione, to proces ten będzie przebiegał prawidłowo.

U chłopców, u których brak dojrzewania łączy się z niskorosłością i jest to istotny problem psychiczny, można przez pewien czas stosować dawki testosteronu. U dziewcząt stosuje się w tym samym celu małe dawki estrogenów.

Trwały brak dojrzewania spowodowany niedorozwojem lub uszkodzeniem gonad (jąder lub jajników) lub uszkodzeniem przysadki wymaga stałej terapii hormonami płciowymi, pozwala to na uzyskanie pełnego rozwoju zewnętrznych cech charakterystycznych dla danej płci. U dziewcząt występują regularne krwawienia miesiączkowe, ale rokowanie co do posiadania potomstwa jest niepewne. U chłopców można uzyskać pełną sprawność seksualną, natomiast pełny rozwój jąder i uzyskanie przez nie zdolności do produkcji plemników jest trudne i nie gwarantuje płodności.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.