Mutyzm wybiórczy. Gdy słowa więzną w gardle

01.04.2019
Aktualizacja: 05.07.2019 11:39
Mutyzm wybiórczy to zaburzenie lękowe
fot. Shutterstock

Jeśli dziecko ma problem z nawiązywaniem kontaktu, lekarze często podejrzewają zaburzenia ze spektrum autyzmu. Tymczasem może to być zaburzenie lękowe, polegające na zabieraniu głosu wyłącznie w wybranych sytuacjach.

Scenariusz jest zawsze podobny. Dziecko idzie do przedszkola i nie chce mówić. Zaczyna się rajd po specjalistach: psycholog, laryngolog, logopeda, neurolog. Kolejne badania wychodzą dobrze: słyszy, reaguje na polecenia, nie sprawia kłopotów, tylko... nie mówi. O co chodzi? – martwią się rodzice i dumają lekarze.

Mutyzm wybiórczy – objawy

Zaburzenie najczęściej rozpoczyna się między drugim a piątym rokiem życia, ale przeważnie rozpoznawane jest dopiero w szkole podstawowej, gdy dziecko się nie mówi w ogóle lub zwraca się tylko do wybranych osób.

W sytuacjach stresowych dziecko z mutyzmem wybiórczym przeważnie:

  • unika kontaktu wzrokowego;
  • prezentuje „kamienną twarz”;
  • podnosi ręce do twarzy (obgryza paznokcie, drapie się, poprawia włosy).

Czynnikami ryzyka rozwoju mutyzmu wybiórczego są m.in.:

  • zaburzenia lękowe występujące w rodzinie,
  • wady wymowy,
  • separacja z rodzicami,
  • częste zmiany w życiu (np. przeprowadzki).

Mutyzm wybiórczy – terapia

Jeśli podejrzewamy u dziecka mutyzm wybiórczy, warto wybrać się do lekarza pierwszego kontaktu po skierowanie do poradni psychologiczno-pedagogicznej. Diagnoza potwierdzona na piśmie ułatwi rozpoczęcie terapii, stanowi również ważną informację dla nauczycieli, opiekunów w przedszkolu czy na przykład na koloniach.

Szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć na stronie mutyzm.org.pl.

Jeśli problem występuje (lub nasila) w określonym miejscu, na przykład w przedszkolu czy w szkole, terapia powinna być prowadzona właśnie tam. Jeśli występuje w określonych sytuacjach, warto pracować właśnie wtedy.

Metody terapii mutyzmu wybiórczego to m.in.:

  • metoda małych kroków „sliding-in”: dziecko rozmawia z rodzicem, do rozmowy stopniowo włącza się osoba trzecia;
  • od chóru do solo: dziecko najpierw zabiera głos grupowo (np. recytując wiersz grupowo, potem w parze, potem solo);
  • technika trójkąta: rozmowa z dorosłym rozpoczyna się za pośrednictwem innego dziecka.

Polskie Towarzystwo Mutyzmu Wybiórczego instruuje, jak się zachować w przypadku kontaktu z milczącym dzieckiem: 

  1. Nie zmuszaj dziecka do mówienia i nie zawstydzaj, jeśli nie jest w stanie rozmawiać w danej chwili.
  2. Traktuj dziecko tak samo jak inne dzieci – nie skupiaj na nim swojej uwagi.
  3. Nie karz dziecka za brak mowy, nie bądź sfrustrowany, jeśli dziecko nie mówi.
  4. Nie zadawaj otwartych pytań, zmień je na pytania zamknięte tak, aby dziecko mogło kiwnąć głową „tak” lub „nie”.
  5. Postaraj się unikać kontaktu wzrokowego.
  6. Jeśli dziecko się odezwie – ukryj swoje zdziwienie. Zachowuj się normalnie.

„Przełom nastąpił, gdy do poradni poszliśmy z młodszym Bratem J., to w jego obecności J. zaczął mówić na terenie placówki na głos, wcześniej komunikował się niewerbalnie lub szeptem” – opisuje mama kilkuletniego chłopca na stronie mutyzm.org.pl.

Źródło: Polskie Towarzystwo Mutyzmu Wybiórczego